Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 9 grudnia 2005 r.
III SA/Wa 1919/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Ciechomska- Florek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) czerwca 2005 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

1)

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości;

2)

określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 25 kwietnia 2005 r. D. M. wniosła o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie spłacić powstałej zaległości, ze względu na to, iż utrzymuje się niskiej pensji. Skarżąca podała także, że nie posiada dokumentów, które pozwoliłyby jej udowodnić zapłatę składek w 1999 r.

Decyzją z dnia (...) maja 2005 r. Nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 1.986.10 zł za okres składkowy marzec 1999 r.- październik 1999 r.

W uzasadnieniu decyzji organ administracji powołał się na przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Prezes ZUS w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawczyni pozwala na spłatę powstałego zadłużenia.

Pismem z dnia 19 maja 2005 r. zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem, D. M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że powstała zaległość spowodowana była brakiem zawiadomienia o konieczności zapłaty ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2005 r. Nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracji powołując się na przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki przemawiające za całkowitą nieściągalnością należności. Organ administracji podniósł, ze skarżąca uzyskuje stały dochód z wynagrodzenia za pracę, nie posiada nikogo na utrzymaniu. Ponadto w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, ze skarżącej umożliwiono spłatę zaległości w ramach układu ratalnego na podstawie umowy Nr 49/2005 z dnia 10 maja 2005 r.

Na powyższą decyzję D. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniosła, że odsetki od zaległości powstały w wyniku braku zawiadomienia ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. - zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z wadą w postaci naruszenia właściwości, ujętą przez ustawodawcę na pierwszym miejscu w katalogu wad kwalifikowanych, mieszczących się w art. 156 § 1 k.p.a. Usytuowanie naruszenia właściwości, na czele tego enumeratywnego katalogu, jednoznacznie wskazuje na powagę tego uchybienia.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. k.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 k.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.

Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, ustawodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie wskazywał natomiast jaki środek zaskarżenia był właściwy dla tych decyzji.

Podnieść należy, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się k.p.a., w szczególności jego art. 15, który stanowi, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. W związku z tym, skoro ustawodawca nie wyeliminował w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych odwołania z art. 127 k.p.a. oraz z uwagi na to, że nakazał w sprawach uregulowanych w tej ustawie stosować przepisy procedury administracyjnej, przyjąć należy, iż od decyzji Zakładu wydanej w pierwszej instancji przysługuje środek zaskarżenia w postaci odwołania.

Wobec powyższego powiedzieć trzeba, że w sprawie winien mieć zastosowanie art. 127 § 1 k.p.a., który stanowi, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Konsekwentnie przyjąć dalej należy, że odwołanie przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z § 2 omawianego artykułu.

Mając na względzie przedstawiony stan prawny zauważyć trzeba, że w myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Natomiast w świetle art. 17 k.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w rozumieniu k.p.a., w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu.

W ocenie Sądu, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.

Powyższe stanowisko znajduje opacie w licznych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (m.in. wyrok z 10 czerwca 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2446/04, wyrok z 29 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1478/04, wyrok z 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2441/04, wyrok z 23 września 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2369/04), a także potwierdzone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (m.in. w wyroku z 20 lipca 2005 r. sygn. akt II GSK 110/05).

Zauważyć również należy, iż ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150 poz. 1248), która weszła w życie z dniem 24 sierpnia 2005 r. wprowadzono zmiany w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Nowa regulacja przewiduje, iż od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast brak możliwości wykonania unieważnionej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku, orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.