Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2585336

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 7 września 2018 r.
III SA/Wa 1894/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia (...) marca 2017 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 r. wskutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 sierpnia 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca - J.J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że dochód jej czteroosobowej rodziny wynosi 3.620 zł i składa się na niego wynagrodzenie małżonków (1.560 zł każde) i świadczenie wychowawcze 500+. Do majątku Skarżąca zaliczyła niewielkie, wymagające nakładów mieszkanie (35 m2) obciążone hipoteką, której wartość przewyższa wartość mieszkania. Skarżąca wraz z rodziną mieszka w wynajmowanym lokalu, za który czynsz wynosi 3.300 zł. Wśród składników majątku wymieniła także udziały w spółkach, samochód, oszczędności na łączną sumę 35.000 zł. Przedstawiła zestawienie stałych wydatków takich jak czynsz najmu (3.300 zł), rata kredytu (1.500 zł), czynsz za mieszkanie (400 zł), bieżące opłaty i jedzenie (1.200 zł), koszt utrzymania dzieci i leki (1.000 zł), zakup odzieży dla dzieci (300 zł), ubezpieczenie auta (500 zł rocznie). Skarżąca wyjaśniła, że źródłem pokrycia wydatków są dochód z wynagrodzeń oraz świadczenia 500+, a także malejące oszczędności. Dodała, że z uwagi na niskie dochody niejednokrotnie opóźnia się z płatnościami, m.in. względem Spółdzielni Mieszkaniowej. Powołała się na zajęcia egzekucyjne dokonane wobec niej i męża. Wskazała wysokość wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika. Skarżąca przedłożyła m.in. listę płac, wydruk z CEIDG, dokumenty obrazujące wydatki, wyciągi bankowe.

Postanowieniem z 6 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując iż skarżąca ma możliwość uiszczenia należnych kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 7650 zł z posiadanych oszczędności.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od opłaty sądowej w postaci wpisu od skargi kasacyjnej w całości, ewentualnie w części, co do kwoty według uznania Sądu.

Postanowieniu starszego referendarza sądowego zarzucono:

a.

naruszenie art. 244 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez błędną wykładnię powyższych przepisów, co przejawiało się:

- błędnym uznaniem, że skarżąca może uiścić opłatę sądową ponieważ posiada oszczędności, podczas gdy dochody uzyskiwane przez Skarżącą i jej męża wynoszą łącznie 3.620 zł zaś wydatki wynoszą ok. 7.700 zł wobec czego Skarżąca co miesiąc musi uszczuplać swoje oszczędności chcąc zaspokoić podstawowe potrzeby,

- błędnym uznaniem, że skarżąca może uiścić opłatę sądową ponieważ posiada oszczędności, podczas gdy przy niskich dochodach uzyskiwanych zarówno przez skarżącą, jak i jej męża, dla skarżącej oszczędności stanowią źródło utrzymania 4- osobowej rodziny zaś aktualny poziom oszczędności wynosi 11.000 zł ponieważ skarżąca przeznaczają je na bieżące potrzeby, co miesiąc pobiera z oszczędności przynajmniej 4.100 zł.

- błędnym przyjęciu, że skarżąca może uiścić opłatę sądową od skargi kasacyjnej, ponieważ posiada 9% udziałów w spółce P. Sp. z o.o., wobec pominięcia faktu, iż skarżąca nie otrzymuje żadnych dywidend, spółka ostatni rok obrotowy zakończyła stratą, kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł więc wartość nominalna udziałów wynosi 450 zł, skarżąca nie zna nikogo kto byłby zainteresowany nabyciem udziałów w związku z czym zbycie udziałów w celu uzyskania środków na pokrycie ww. opłaty jest tylko teoretycznie możliwe a nawet gdyby było, to kwota uzyskana ze sprzedaży udziałów o wartości nominalnej 450 zł i tak nie pozwoliłaby na uiszczenia opłaty,

- błędnym przyjęciu, że skarżąca może uiścić opłatę sądową od skargi kasacyjnej albowiem jest właścicielem lokalu mieszkalnego i może go sprzedaż ponieważ jest ono obciążone kredytem hipotecznym zaciągniętym w walucie obcej i w wypadku sprzedaży tego mieszkania skarżąca nie tyle, że nie uzyska środków na uiszczenie opłaty ale dodatkowo po spłacie banku zabezpieczonego hipotecznie na nieruchomości, będzie musiała dopłacić bankowi ok. 120.000 zł ponieważ wartość rynkowa lokalu nie pokrywa aktualnej wartości kredytu (różnice kursowe),

- błędnym przyjęciu, że skarżąca może uiścić opłatę sądową od skargi kasacyjnej, ponieważ mąż skarżącej posiada aktywa w tym udziały (w spółce W. Sp. z o.o.), albowiem spółka ostatni rok obrotowy zakończyła stratą, mąż skarżącej nie otrzymuje z tytułu udziałów żadnych dywidend, ani skarżąca ani jej małżonek nie znają osoby zainteresowanej nabyciem od niego tych udziałów, sprzedaż udziałów w spółce przynoszącej stratę jest nierealna,

- błędnym uznaniem, że skarżąca może uiścić opłatę sądową, ponieważ zarówno ona, jak i jej mąż pełnią funkcje członków zarządu w spółce, podczas gdy nie pobierają oni z tego tytułu żadnego wynagrodzenia,

- błędnym uznaniem, że skarżąca może uiścić opłatę sądową wynikające z pominięcia faktu, że skarżąca wraz z mężem pobierają łączne wynagrodzenie z tytułu umów o pracę w wysokości 3.620 zł, podczas gdy wykazane przez skarżącą koszty utrzymania rodziny znacznie je przewyższają, a uiszczenie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej przyczyni się do pozbawienia skarżącej środków na pokrycie bieżących wydatków, co równoznaczne jest z "uszczerbkiem utrzymania koniecznym dla siebie i rodziny", o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.,

- nieuwzględnieniem faktu, że skarżąca współponosi koszty prowadzonych postępowań a o zwolnienie od kosztów sądowych wnosi jedynie w takim zakresie, w jakim nie ma możliwości ich uiszczenia bez "uszczerbku utrzymania koniecznym dla siebie i rodziny",

- pominięciem okoliczności, że skarżąca oraz jej mąż mają zajęte rachunki bankowe albowiem jest z nich prowadzona egzekucja administracyjna mająca na celu wyegzekwowania kwoty wynikającej z decyzji zaskarżonej przez skarżącą skargą kasacyjną,

- pominięciem okoliczności, że nawet gdyby skarżąca oraz jej mąż uzyskiwali wyższe dochody, to i tak podlegały one zajęciu i nie pozwoliłyby na uiszczenie opłaty od skargi kasacyjnej,

b.

naruszenie art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uniemożliwienie praktycznej realizacji konstytucyjnego prawa obywatela do sądu i dalszej obrony swoich praw w związku z odmową przyznania prawa pomocy skarżącej we wnioskowanym zakresie albowiem odmowa zwolnienia od kosztów oznacza dla Skarżącej rezygnację z zaskarżania decyzji podatkowej, która doprowadziła do aktualnej, niekorzystnej sytuacji majątkowej skarżącej.

Do sprzeciwu dołączono oświadczenie skarżącej w przedmiocie jej bieżącej sytuacji majątkowej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319).

Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od ogólnej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Artykuł 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ich ponieść.

W ocenie sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią kwotę 7.650 zł należną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

Z oświadczeń skarżącej i przedłożonej przez nią dokumentacji wynika, że skarżąca, pomimo tego iż rachunki bankowe jej i męża zostały zajęte w toku egzekucji administracyjnej, nie jest pozbawiona możliwości majątkowych. Zauważyć bowiem należy, iż skarżąca dysponuje oszczędnościami, które są wyższe od kwoty opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, gdyż na moment składania sprzeciwu wynosiły 11.000 zł. Ponadto zaś, w dołączonym do sprzeciwu oświadczeniu z 17 sierpnia 2017 r., skarżąca wskazuje, iż wraz z mężem podejmuje się dodatkowych prac w celu podniesienia poziomu wynagrodzeń. Skarżąca ma zatem możliwość uzyskania dodatkowych dochodów, przekraczających wysokość wynagrodzenia minimalnego, na pokrycie koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Należy również podkreślić, że z samego faktu, iż pokrywane przez skarżącą koszty utrzymania przekraczają deklarowane dochody, nie można wywieść zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna bowiem ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości (por. postanowienie NSA z 16 września 2014 r., II FZ 1309/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Skarżąca zaś wraz z mężem uzyskuje stałe dochody w łącznej kwocie 3.620 zł, posiada oszczędności w kwocie 11.000 zł, uzyskuje dodatkowe środki z zajęć dorywczych, których wysokości nie ujawnia. Ponadto skarżąca jest właścicielką mieszkania o pow. 35 m2 oraz dysponuje wraz z mężem aktywami w postaci udziałów w spółkach. Natomiast obciążenia finansowe skarżącej powstałe przez zaciągnięcie zobowiązania kredytowego na zakup mieszkania, ponoszenie kosztów utrzymania ww. mieszkania przy jednoczesnym braku uzyskiwania z tego tytułu jakichkolwiek dochodów są wynikiem indywidulanej decyzji skarżącej. W takim zaś stanie rzeczy konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia. Skoro bowiem skarżąca posiada majątek, z którego mogłaby uzyskać dochód na pokrycie części kosztów sądowych tj. w postaci mieszkania i udziałów w spółkach, a jednak dobrowolnie podejmuje decyzję o niewykorzystywaniu tych składników w celu uzyskania dodatkowych środków pieniężnych np. poprzez najem lub dzierżawę lokalu mieszkalnego, czy też sprzedaż udziałów w spółkach, to nie sposób obciążać konsekwencjami tych decyzji ogółu społeczeństwa.

Sąd zauważa również, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach (por. postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., II OZ 39/15, dostępne w CBOSA). Zdaniem Sądu skarżąca zaś nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków na pokrycie należnych kosztów sądowych po ograniczeniu wydatków, do minimum, zabezpieczającego zaspokojenie niezbędnych i koniecznych potrzeb jej rodziny, jak również przy wykorzystaniu dostępnych i opłacalnych form dysponowania posiadanym majątkiem.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.