Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2556776

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 czerwca 2018 r.
III SA/Wa 1852/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Świercz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...) w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r. i 2016 r. oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika wskutek sprzeciwu H. Sp. z o.o. z siedzibą w P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy

Uzasadnienie faktyczne

H. Sp. z o.o., dalej jako skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Argumentowała, że jest jednoosobową spółką kapitałową innej osoby prawnej funkcjonującej na zasadzie przedsiębiorstwa społecznego (stowarzyszenia) przez co sama spółka nie jest podmiotem nastawionym na zysk. Skarżąca wskazała, że nie posiada majątku nieruchomego, ani ruchomego, a także innych depozytów i pozabilansowych rezerw pozwalających na opłacenie z własnych środków wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżąca wskazywała również na skomplikowany charakter sprawy oraz argumentowała, że bez udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika będzie pozbawiana możliwości obrony swych praw.

Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy spółki wynosi (...) zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok to 0 zł, a wysokość straty za ostatni rok bilansowy wyniosła -16.824 zł.

W toku postępowania spółka nadesłała zeznanie podatkowe CIT-8 za okres od 26 czerwca 2015 r. do 31 grudnia 2016 r., deklarację VAT-7 za I kwartał 2017 r., wyciąg z rachunku bankowego, zawiadomienie o wykreśleniu spółki z rejestru jako podatnika VAT, uchwałę Zarządu Krajowego Stowarzyszenia (...) w kwestii przyjęcia rocznego sprawozdania finansowego, informację z KRS dotyczącą Stowarzyszenia (...).

Ponadto złożono wyjaśnienia dotyczące sytuacji finansowej spółki oraz Stowarzyszenia (...) sporządzone przez Zespół Ekonomiczno - Administracyjny Jednostek (...).

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2017 r., Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika.

Pismem z 7 grudnia 2017 r. (uzupełnionym pismem z 24 kwietnia 2018 r.) skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, iż na dzień 15 stycznia 2017 r. zwołany został Konwent (...) Zwyczajnego Zjazdu Delegatów Stowarzyszenia (...) z siedzibą w W. Podjęto Uchwałę nr: (...) "ws. wykonania brzmienia nowego statutu poprzez zmianę formy organizacyjno - prawnej Stowarzyszenia (...) na formę "Związek Stowarzyszeń" lub 'Federacja' "przyjęto jednogłośnie - delegaci podjęli uchwalę o zawieszeniu działalności gospodarczej Stowarzyszenia wraz z harmonogramem całkowitego wygaszenia tejże działalności. Uchwała ta została podjęta jednogłośnie i na jej skutek w toku procesu likwidacji (przekształcenia) Stowarzyszenie (...) z siedzibą w W. na dzień składania przedmiotowego wniosku nie prowadzi działalności gospodarczej, jak również nie może co za tym idzie przyjmować i czerpać żadnych wpływów z nieistniejącej działalności gospodarczej." Podniosła iż w procesie likwidacji stowarzyszenie jest pozbawione możliwości prowadzenia działalności społecznej, w tym też i statutowej, w związku z czym w myśl zapisów Rozdziału VI: 42 -43 statutu całkowity bieżący przychód stowarzyszenia w miesiącu czerwcu 2017 r., miesiącach poprzedzających ten miesiąc i miesiącach po nim następujących - począwszy od 15 - stycznia 2017 r. wynosi 0.00 zł (słownie: zero złotych i 00/gr.). Ponadto w danych bilansowych i sprawozdawczych Stowarzyszenie za rok 2016 wykazało stratę w kwocie: -97 048,20 zł. Stowarzyszenie w toku procesu przekształcenia likwidacyjnego nie posiada rezerw, ani funduszy zapasowych. W związku z czym nie posiada i nie przywiduje możliwości pokrycia kosztów sądowych postępowania oraz skargi ani na czas składania niniejszego wniosku, ani na późniejsze miesiące - w tym i poprzez instytucje dopłat. W ocenie Skarżącej nie jest możliwe uiszczenie kosztów procesu w tym kosztów udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca wskazała, że działalność stowarzyszenia ma charakter niezarobkowy, a na poparcie tez złożone zostały odpisy sprawozdań finansowych oraz odpisy postanowień sądu o wpisaniu ich do KRS. Skarżąca podniosła, iż w wyniku rozpadu i likwidacji struktur przedsiębiorcy został rozwiązany dział prawny. Trudna sytuacja finansowa nie pozwala na zapewnienie stowarzyszeniu zewnętrznej obsługi. Żaden z członków stowarzyszenia nie posiada odpowiedniego wykształcenia i doświadczenia. Z uwagi na skomplikowany charakter sprawy skarżąca wniosła o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Podniosła, że nie jest w stanie poradzić sobie bez fachowej pomocy. Bez udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, skarżąca zostanie pozbawiona możliwości obrony swoich praw.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił skarżącej termin do wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze. zm).

Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.

Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł.

Z dokumentów przedłożonych przez spółkę wynika, że aktualnie nie uzyskuje ona przychodów. Jak wynika z wyjaśnień złożonych w toku postępowania spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji, ani w stanie upadłości. Fakt nieuzyskiwania przychodów wiąże się z procedurą przekształcania u jedynego wspólnika spółki - Stowarzyszenia (...). Jednocześnie wskazano, że spółka nie świadczyła usług jedyne do września br. Aktualnie przystąpiła do kilku konkursów i przetargów. Jak wyjaśniła skarżąca profity z tego tytułu spółka ma uzyskać w I kwartale 2018 r.

W ocenie Sądu prawidłowo w niniejszej sprawie referendarz sądowy zwrócił uwagę na możliwość wniesienia przez wspólników Spółki dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577) przewiduje możliwość zobowiązania wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie skarżącej.

W ocenie Sądu wyjaśnienia spółki dotyczące możliwości uzyskania wsparcia od jedynego wspólnika spółki - Stowarzyszenia (...) w postaci dopłat nie są wystarczające. Stowarzyszenie (...) jest przedsiębiorcą, uzyskującym przychody z prowadzonej działalności, o czym świadczą załączone do wniosku dokumenty, w tym m.in. kopia uchwały wraz z załącznikami do niej Zarządu Krajowego Stowarzyszenia (...) z 8 stycznia 2017 r. dotycząca przyjęcia rocznego sprawozdania finansowego za okres 1 stycznia 2016 -31 grudnia 2016 r. Z załączonych dokumentów wynika m.in. iż aktywa Stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2016 r. wyniosły 382.007,49 zł Brak dofinansowania spółki przez wspólnika należy odczytywać jako niechęć do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Brak skutecznych działań wspólnika spółki lub też jego bierność w kwestii dokonania przez nich wpłat do spółki na poczet wpisu sądowego oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru należy uznać za przesłankę do odmowy udzielenia spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem.

Dodatkowo Sąd wskazuje na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08; z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 265/08; z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja, na tle rozpoznawania wniosku o przyznania prawa pomocy, w której osoba prawna jako wspólnik spółki, w sposób dobrowolny w drodze uchwały wyłącza możliwość prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz inicjując proces swojej likwidacji/przekształcenia niejako pozostawia samą sobie spółkę, którą utworzyła, gdy ta ostatnia nie posiada środków na dalsze prowadzenie działalności. Tym samym działanie takie należy ocenić jako próbę wyłączenia możliwości wniesienia przez wspólnika spółki dopłat w trybie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że stowarzyszenie (...) zrezygnowało z prowadzenia dalszej działalności gospodarczej nie oznacza, że działalność spółki, którą założyło i jest jej jedynym wspólnikiem ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa.

Zgodnie z treścią art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r. poz. 210 z późn. zm.) stowarzyszenie uzyskuje środki na działalność m.in. ze składek członkowskich. Jak wynika z odpisu aktualnego z KRS znajdującego się w aktach sprawy Stowarzyszenie (...) posiada 8 jednostek terenowych w kraju.

Należy również wskazać, iż skarżąca nie złożyła do akt niniejszej sprawy dokumentów potwierdzających likwidację lub przekształcenie ww. stowarzyszenia.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że Referendarz prawidłowo odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.