III SA/Wa 1652/16 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2485757

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2018 r. III SA/Wa 1652/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1652/16 zwalniającego od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 100 zł oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) marca 2016 r. nr (...) w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

D.K. (dalej jako "Skarżący") w treści skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2017 r. o sygn. akt III SA/Wa 1652/16 zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje wraz z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada dom o pow. 210 m2, samochód (...), rok produkcji 2007 o wartości około 5.000 zł oraz samochód (...) rok produkcji 2004 r. o wartości około 3.500 zł. Dochód żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oszacował w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Skarżący do swoich miesięcznych wydatków zaliczył opłaty za: gaz - około 200 zł, energię elektryczną - około 500 zł, telefon - około 140 zł, wodę oraz ścieki - 80 zł, podatek od nieruchomości - 65 zł oraz leki - około 200 zł.

W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych swoich i żony oraz zeznania podatkowe, z których wynika, że jego żona w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 74.925,83 zł, a dochód w kwocie 28.803,65 zł. Skarżący nadesłał także rachunki miesięcznych opłat oraz dokumentację medyczną żony. Wyjaśnił, że jego żona choruje na nowotwór złośliwy, w lipcu przeszła operację i przez trzy miesiące nie pracowała.

Ponadto Skarżący wskazał, że ma 51 lat, przez ponad 20 lat prowadził działalność gospodarczą, więc brak mu doświadczenia i praktyki w wyuczonym zawodzie, co przekłada się na trudności w znalezieniu pracy.

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 100 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uznał bowiem, iż Skarżący wykazał brak dostatecznych środków na opłacenie w całości wpisu od skargi kasacyjnej.

Skarżący w sprzeciwie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go w całości od opłaty sądowej.

W jego ocenie fakt przeznaczania wszystkich należności na bieżące potrzeby, opłaty i wyżywienie oraz korzystanie z pomocy rodziny w pełni uzasadnia potrzebę zwolnienia w całości od kosztów sądowych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 p.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego.

W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W omawianej sprawie starszy referendarz sądowy zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 100 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, przyjmując, że Skarżący wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na opłacenie całości wpisu od skargi kasacyjnej.

Zgodzić się należy ze starszym referendarzem sądowym, że przedłożone przez Skarżącego dokumenty i informacje obrazujące sytuację majątkową jego rodziny oraz zawarta w nich argumentacja, z której wynika, iż comiesięczne wydatki pochłaniają uzyskiwane dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, przemawiają za zasadnością zwolnienia Skarżącego od należnego od skargi kasacyjnej wpisu sądowego w kwocie powyżej 100 zł.

Nie ulega wątpliwości, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy wziąć należy pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

W ocenie Sądu, Skarżącego nie można zaliczyć do takiego kręgu osób. Pomimo wykazania przez niego, iż obecnie poszukuje zatrudnienia, a jego małżonka w związku z przebytą operacją przez trzy miesiące pobierała zasiłek chorobowy, nie można stwierdzić, iż należy on do grona osób najuboższych, nieposiadających żadnego stałego dochodu ani majątku. Powyższe potwierdza fakt, iż małżonka Skarżącego uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej (przychód w 2016 r. w wysokości 74.925,83 zł, w 2017 r. - 102.273,73 zł). Nie można ponadto uznać, iż Skarżący, nie mając doświadczenia i praktyki w wyuczonym zawodzie z powodu prowadzeni przez okres 20 lat działalności gospodarczej, nie jest w stanie znaleźć jakiegokolwiek zatrudnienia.

Na marginesie należy również zauważyć, że zamiana składników majątku w postaci dwóch samochodów oraz nieruchomości, będących własnością Skarżącego i jego małżonki, na mniej wartościowe, odbyłaby się bez uszczerbku koniecznego ich utrzymania, a z pewnością poprawiłaby ich zdolności finansowe.

W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wprawdzie zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej jego rodziny, jednakże ich analiza nie pozwala uznać, że Skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów obrazujących sytuację finansową wynika, że Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego w zakresie uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Należy bowiem mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy strona nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania.

Reasumując stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, iż nie posiada środków na sfinansowanie udziału w przedmiotowym postępowaniu sądowym. Strata finansowa, jakiej może potencjalnie doznać biorąc udział w niniejszym postępowaniu, nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych dla własnego utrzymania i rodziny.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwalniając go od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 100 zł.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.