Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 18 stycznia 2007 r.
III SA/Po 766/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.).

Sędziowie WSA: Katarzyna Wolna-Kubicka As.sąd. Małgorzata Bejgerowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi P. T. a decyzję Wojewody z dnia (...) lipca 2006 r. nr (...) w przedmiocie zmiany nazwiska

I.

uchyla zaskarżoną decyzję,

II.

zasądza od Wojewody na rzecz pełnomocnika skarżącego adw. J. L. kwotę 307,80 (trzysta siedem i 80/100) złotych, w tym kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych stanowiącą podatek VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu,

III.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) maja 2006 r., (...) Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w P., na podstawie art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 1963 r., poz. 328 z późn. zm.) odmówił zmiany nazwiska

P. T. ur. (...) września 1984 r. w P., syna W. i D. nazwisko rodowe O., na nazwisko T.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, iż wniosek o zmianę nazwiska P. T. i umotywował tym, że nazwiskiem T. posługuje się od 1999 r. i jest pod tym nazwiskiem powszechnie znany. Na zmianę nazwiska wnioskodawca był zdecydowany od 16 roku życia, ale miał wątpliwości, czy wybrać nazwisko O. (rodowe matki), czy T. (używane). Uważa również, że obecnie nazwisko jest bardzo często przekręcane i zniekształcane, co między innymi poniża jego godność osobistą, pogarsza stan zdrowie i utrudnia społeczną egzystencję.

Organ wskazał też, że P. T. załączył do wniosku kserokopie: dowodu osobistego, paszportu, legitymacji ubezpieczeniowej, legitymacji osoby niepełnosprawnej, karty Polskiej Organizacji Turystycznej, kart Lukas Bank oraz pisma Biura Polityki Społecznej w Warszawie, a w swoich zeznaniach wnioskodawca dodatkowo podał, że nazwisko T. jest łatwiejsze w wymowie, zaś noszenie nazwiska T. uwłacza jego godności i upośledza akceptację samego siebie.

Zdaniem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego powody zmiany nazwiska, na które powołał się P. T. nie zostały dostatecznie uzasadnione, bowiem na potwierdzenie, że posługuje się nazwiskiem T. przedłożył jedynie dokumenty z ostatnich sześciu miesięcy, a na potwierdzenie błędnego zapisywania jego nazwiska tylko jeden dokument.

Organ I instancji zwrócił też uwagę, że w 2003 r. wnioskodawca wnosił o zmianę nazwiska na nazwisko R., a potem zmienił żądanie i domagał się zmiany na nazwisko O. Kolejne żądanie wskazuje więc na brak zdecydowania wnioskodawcy, co może spowodować ubieganie się o kolejną zmianę nazwiska w przyszłości. Podkreślił również, że nazwisko wnioskodawcy nie jest ośmieszające, nielicujące z godnością człowieka, o brzmieniu niepolskim posiadające formę imienia.

Według organu nie można stwierdzić, że nazwisko T., to nazwisko, którego wnioskodawca używa.

W odwołaniu od tej decyzji P. T. nie zgodził się ze stanowiskiem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. Stwierdził, że niekompetentnym zachowaniem urzędników i zaskarżoną decyzją został, między innymi, zlekceważony i znieważony.

Odwołujący podniósł, iż w świetle aktualnie obowiązujących przepisów nie ma wymogu używania nazwiska, które chce przyjąć od wielu lat. Podkreślił jednak, że już od 1992 r. ma przybrane i nadane nazwisko T. (przez rodziców, rówieśników, znajomych, itp.), a od 1999 r. posługuje się nim oficjalnie. Jednocześnie powołał się na dokumenty, których kserokopie załączył do wniosku a także na inne wydane w latach 2000-2006, na których widnieje jego podpis "P. T. T.". Odwołujący wyjaśnił również, dlaczego w przeszłości domagał się zmiany nazwiska T. na R., a później O. i zapewnił, że obecny wniosek jest w pełni przemyślany, wskazując dodatkowo, iż każdy człowiek ma prawo do podejmowania i zmiany swoich decyzji. W bardzo obszernym odwołaniu P. T. zawarł, też kilkakrotnie stwierdzenie, z którego wynika, iż wnosi o zmianę nazwiska T. na T.T.

Wojewoda decyzją z dnia (...) lipca 2006 r. (...), na podstawie art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. z dnia (...) maja 2006 r..

W uzasadnieniu organ II instancji na wstępie wskazał, że odwołanie P. T. dotyczy decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego odmawiającej zmiany nazwiska T. nazwisko T.T., którego stanowisko w pełni podziela. Powołując się na treść art. 2 ustawy o zmianie imion i nazwiska organ odwoławczy stwierdził, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż względy, na które powołuje się odwołujący nie stanowią przesłanki do wydania decyzji o zmianie nazwiska. Zwrócił również uwagę na wcześniejsze wnioski P. T. w sprawie zmiany nazwiska, wskazując, że na decyzję Wojewody z dnia (...) października 2003 r. w sprawie zmiany nazwiska T. na O., P. T. wniósł skargę do Sądu, którą następnie cofnął i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 stycznia 2005 r. umorzył postępowanie w sprawie.

W skardze z dnia (...) lipca 2006 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję organu odwoławczego z dnia (...) lipca 2006 r. P. T. powtórzył zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreślił też, między innymi, że T. to człon pochodzący jako forma skrótowa od nazwiska T. i jest do tej formy nazwiska bardzo przywiązany i z nią się utożsamia. Używa nazwiska T. T. i tak się podpisuje. Skarżący powołał się na podpis znajdujący się w dowodzie osobistym, paszporcie, legitymacji studenckiej, książeczce wojskowej, na karcie bankomatowej. Zdaniem P. T. zaskarżona decyzja została wydana przez niekompetentną osobę tj. zastępcę Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia (...)grudnia 2006 r. podtrzymał natomiast dotychczasowe stanowisko P. T. Podniósł, że wniosek o zmianę nazwiska zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący od dłuższego czasu używa nazwiska T.T. oraz funkcjonuje w życiu prywatnym i kontaktach międzyludzkich pod tym nazwiskiem, o czym świadczy przesłuchanie wnioskodawcy i zebrana w aktach dokumentacja.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego poparł skargę.

T.T. oświadczył zaś, że chodzi mu o zmianę nazwiska T. na T., tak jak wyraźnie wskazywał w swym wniosku. Tego bowiem nazwiska używa od wielu lat i jednocześnie chciał się odciąć od nazwiska T. ze względu na ojca alkoholika, pozbawionego praw rodzicielskich.

Jednoznacznie wyjaśnił, że w odwołaniu od decyzji I instancji nie chciał zmieniać swojego wniosku i domagać się zmiany nazwiska T. na dwuczłonowe T.T. Jeżeli tak się wyraził, to pod wpływem stresu i licznych kłopotów ze zmianą nazwiska. Skarżący podkreślił również, że nie mógł w dokumentach podpisywać się wyłącznie nazwiskiem T.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269.) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie sprawy.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd badając więc legalność zaskarżonej decyzji w zakresie wyżej wskazanym uznał, że skarga okazała się uzasadniona, choć niesłuszny jest zarzut dotyczący wydania decyzji przez niekompetentny organ. Organem właściwym (rzeczowo i miejscowo) do rozstrzygnięcia odwołania od decyzji I instancji był Wojewoda. Z-ca Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji I. M., która podpisała decyzję, była zaś upoważniona, zgodnie z przepisami, do działania w imieniu Wojewody.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów administracji publicznej obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dniem 15 listopada 1956 r. zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 233 poz. 1992).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. Ustęp 2 stanowi natomiast, że ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca:

1.

nosi nazwisko:

a)

ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka,

b)

o brzmieniu niepolskim,

c)

posiadające formę imienia,

2.

pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego używa, lub powraca do nazwiska, które zostało zmienione.

Z brzmienia cytowanego przepisu wynika więc, że zmiana nazwiska, które jest podstawowym wyznacznikiem służącym do oficjalnej identyfikacji człowieka w społeczeństwie oraz do wyróżnienia osoby przy wszelkich kontaktach międzyludzkich, może nastąpić w trybie administracyjnym pod warunkiem uzasadnienia wniosku o zmianę ważnymi względami, przy czym te ważne względy określone są jedynie przykładowo. Pojęcie "ważne względy" to określenie prawne niezdefiniowane (pojęcie "nieostre"). Przy ocenie legalności decyzji w sprawie zmiany nazwiska chodzi o rozważenie, czy organ administracji nie przekroczył granicy swobodnej interpretacji pojęć nieostrych na podstawie konkretnego stanu faktycznego oraz czy ocena organu nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA z 26 maja 1981 r. sygn. akt. SA 974/81, OSPiKA 1982 nr 5-6 poz. 58).

Zmiana nazwiska może nastąpić tylko na wniosek strony. Tak więc "ważne względy" mogą być ważne przede wszystkim dla strony, a nie dla organu. Zgodnie jednak ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w pełni podziela Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, ważne względy nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryterium oceny (por. wyrok NSA z 9 lipca 1993 r. Sygn. akt SA 605/93, ONSA z 1994 r., Nr 3, poz. 110).

Organ ma więc obowiązek każdy wniosek rozpatrywać indywidualnie i wnikliwie, badając motywację i dowody, zgromadzone w sprawie.

Należy też podkreślić, że ustawodawca zrezygnował, w aktualnym brzmieniu omawianego przepisu, z wymogu czasowego tj. by wnioskodawca wiele lat używał nazwisko, na które chce zmienić nazwisko dotychczasowe. Wnioskodawca musi jednak udowodnić, że faktycznie używa danego nazwiska. Dowodem w sprawie mogą być dokumenty, korespondencja, zeznania świadków.

Postępowanie dowodowe ma więc ogromne znaczenie, albowiem od jego wyniku zależy pozytywne bądź negatywne rozstrzygnięcie wniosku.

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych niniejszej sprawy uznał, że ograny obu instancji nie poczyniły wymaganych prawem starań prowadzących do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (motywów wnioskodawcy), w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, przez co naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zaskarżone decyzje naruszały również przepis art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno bowiem zawierać ustalenie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

P. T. w swym wniosku z dnia (...) kwietnia 2006 r. wyraźnie domagał się zmiany nazwiska T., na T." podnosząc, że pod tym drugim nazwiskiem jest powszechnie znany i posługuje się nim oficjalnie od 1999 r.. Wnioskodawca podkreślił też, że już od 16 roku życia chciał zmienić nazwisko T., (po ojcu) z uwagi na trwały uraz psychiczny z dzieciństwa. Ponadto wskazał, iż nazwisko T., jest często zniekształcane, przekręcane, co poniża jego godność osobistą, pogarsza stan zdrowia psychicznego, utrudnia egzystencję i nawiązywanie kontaktów.

Z uzasadnienia decyzji I instancji wynika zaś, że dla organu decydujące znaczenie miało to, iż P. T. na potwierdzenie tego, że używa nazwiska T. przedłożył dokumenty jedynie z ostatnich sześciu miesięcy, a na okoliczność przekręcania nazwiska T. tylko jeden dokument.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego uznał, iż nie można stwierdzić, że T. jest to nazwisko, którego wnioskodawca używa. W ocenie Sądu organ I instancji nie wyjaśnił jednak swego stanowiska, w szczególności nie odniósł się do dowodu z dokumentów przedłożonych przez P. T. i nie dokonał oceny zeznań wnioskodawcy. Zupełnie też pominął argumenty zawarte we wniosku, a dotyczące względów rodzinnych (uraz psychiczny z dzieciństwa związany z ojcem).

Natomiast Wojewoda jako organ odwoławczy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Organ II instancji nie może przecież ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji.

W tym miejscu trzeba wyraźnie podkreślić, iż Wojewoda winien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy P. T. w odwołaniu zmienił treść żądania. Jego bardzo obszerne odwołanie powtarzające w znacznej części argumenty przytoczone wcześniej we wniosku z dnia (...) kwietnia 2006 r. zawierało bowiem również stwierdzenie sugerujące zmianę nazwiska na T.T. W takiej zaś sytuacji odpadłaby argumentacja związana ze zniekształcaniem nazwiska T. i chęcią odcięcia się od osoby ojca, z którym wiążą T P. T. złe przeżycia z dzieciństwa.

Realizując obowiązki wynikające z zasady ogólnej pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) organ prowadzący postępowanie powinien więc poznać treść rzeczywistego żądania strony - rzeczywistą wolę wnioskodawcy. Należy zaznaczyć, że na rozprawie skarżący jednoznacznie stwierdził, że jego wniosek nie uległ zmianie i domaga się zmiany nazwiska T. na T., które używa od wielu lat, i jednocześnie chce się odciąć od ojca alkoholika pozbawionego praw rodzicielskich.

Trzeba też zauważyć, iż Wojewoda w pierwszym zdaniu uzasadnienia swej decyzji błędnie podał, że decyzja Kierownika Urzędu Cywilnego w P. dotyczyła odmowy zmiany nazwiska T. na nazwisko T.T., choć faktycznie chodziło o zmianę nazwiska na T.

W dalszej części uzasadnienia organ nie dokonał natomiast analizy poszczególnych argumentów wnioskodawcy, lecz ogólnie stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Organ odwoławczy nie wyjaśnił też, dlaczego według niego nie zachodzą "ważne względy" przemawiające w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk za zmianą nazwiska. Przede wszystkim organ II instancji nie podał, z jakiego powodu uważa, że skarżący nie używa nazwiska T.

Na rozprawie Sąd przeprowadził natomiast dowód z przedłożonych przez skarżącego kolejnych dokumentów na okoliczność posługiwania się przez niego nazwiskiem T.T.

Wojewoda skupił się zaś głównie na wcześniejszym wniosku P. T. w sprawie zmiany nazwiska na R. (po drugim mężu matki), a później na O. (nazwisko rodowe matki).

Powyższa decyzja nie zawiera także oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. W rezultacie decyzja organu odwoławczego uchyla się więc spod kontroli Sądu.

Na marginesie Sąd zauważa, że to, czy w przyszłości skarżący będzie ubiegał się ponownie o zmianę nazwiska stanowi zupełnie inną kwestię, która ewentualnie będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego. P. T. wyjaśnił natomiast, że z zamiarem zmiany nazwiska nosił się od 16 roku życia oraz podał, dlaczego żądał zmiany nazwiska T. (także wcześniej na R. a potem na O.). Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wydaje się więc, w ocenie Sądu, również konieczne ustalenie, jaką argumentację przeciwko nazwisku T. przedstawił skarżący w swych wcześniejszych wnioskach.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ winien mieć na względzie powyższe rozważania i uwagi, albowiem wnikliwe zbadanie motywacji wnioskodawcy i prawidłowa ocena dowodów umożliwi dopiero stwierdzenie, czy zachodzą przesłanki do zmiany nazwiska skarżącego i prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 8 art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 250 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.