III SA/Po 701/20, Obowiązki ciążące na zbywcy pojazdu. Kara pieniężna w sprawie niezgłoszenia zbycia pojazdu - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3178283

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 maja 2021 r. III SA/Po 701/20 Obowiązki ciążące na zbywcy pojazdu. Kara pieniężna w sprawie niezgłoszenia zbycia pojazdu

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.).

Sędziowie WSA: Izabela Paluszyńska Szymon Widłak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2021 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) września 2020 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w sprawie niezgłoszenia zbycia pojazdu i umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) lipca 2020 r. nr (...) Starosta K., wskazując na art. 140n, art. 78 ust. 2 pkt 1 i art. 140mb pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako k.p.a.), nałożył na J. K. karę pieniężną, w wysokości (...) zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d., właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu, w terminie nie przekraczającym 30 dni. Starosta ustalił, że J. K. (dalej także jak strona) w dniu (...) stycznia 2020 r. zbył pojazd (...) nr rej. (...), ale zgłosił zbycie pojazdu dopiero (...) marca 2020 r. Biorąc pod uwagę dyspozycję art. 57 § 1 i § 4 k.p.a. stwierdzono, iż w przedmiotowej sprawie doszło do przekroczenia wyżej wskazanego terminu o 26 dni. W związku z powyższym ma zastosowanie art. 140mb pkt 2 P.r.d., zgodnie z którym, kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu - podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł.

J. K., poinformowany o treści art. 10 § 1 k.p.a., nie skorzystał z prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Organ I instancji uznał, że naruszenie nie miało charakteru rażącego przekroczenia terminu. Stwierdzone naruszenie jest pierwszym, jakiego dopuściła się strona. Strona nie uzyskała korzyści finansowych w skutek naruszenia. Jak wynika z art. 140n ust. 1, ust. 2a i ust. 4 P.r.d., kary pieniężne w sprawach określonych w art. 140mb P.r.d. nakłada starosta w drodze decyzji administracyjnej, uwzględniając zakres naruszenia, powtarzalność naruszenia oraz korzyści finansowe uzyskane z tytułu naruszenia.

W odwołaniu od opisanej decyzji J. K. napisał, że kara została nałożona niesłusznie, bowiem został źle poinformowany przez pracownika urzędu i dlatego nie złożył odpowiednich dokumentów w terminie. Nie mógł uzyskać umowy sprzedaży auta, tym samym przedstawił ksero zdjęcia umowy, które nie zostało zaakceptowane przez urzędnika w Wydziale Komunikacji.

Decyzją z (...) września 2020 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Uzasadniając SKO napisało, że zgodnie z art. 140mb pkt 2 P.r.d. kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty m.in. o zbyciu pojazdu podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł. Stosownie zaś do art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę m.in. o zbyciu pojazdu. Jak z kolei wynika z przepisu art. 140n ust. 1 oraz 2a powyższa kara nakładana jest przez starostę w drodze decyzji administracyjnej.

Organ uznał, że konstrukcja powyższych przepisów wskazuje, iż przedmiotowa kara nakładana jest na właściciela pojazdu, który nie zgłosił właściwemu organowi w terminie 30 dni faktu zbycia pojazdu. SKO wskazało, że odwołujący się (...) stycznia 2020 r. dokonał zbycia pojazdu. W związku z tym, po upływie 30-dniowego terminu na zgłoszenie tego faktu odpowiedniemu organowi administracji publicznej, nie był już właścicielem tego pojazdu. Zdaniem SKO w konsekwencji nie można mówić o spełnieniu przesłanki podmiotowej wskazanej w przepisie art. 140mb pkt 2 u.p.r.d.: "kto będąc właścicielem pojazdu (..]". Z tego względu SKO uznało, że nałożenie przedmiotowej kary jest bezzasadne i błędne, w konsekwencji czego zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji w stosunku do strony odwołującej.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Prokurator Rejonowy w K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie prawa materialnego: art. 78 ust. 2 pkt 1 oraz art. 140mb pkt 2 P.r.d., poprzez ich niesłuszną interpretację - niesłuszne przyjęcie, że obowiązek zawiadomienia o zbyciu pojazdu nie dotyczy osoby, która przestała być właścicielem pojazdu, w sytuacji gdy obowiązek ten został nałożony na zbywcę pojazdu, jako dotychczasowego właściciela i to w nieprzekraczalnym terminie 30 dni od daty zbycia.

Uzasadniając skargę napisał, że interpretacja art. 78 ust. 2 pkt 1 i art. 140mb pkt 2 P.r.d. dokonana przez SKO stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Obowiązek wynikający z art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. ma charakter porządkowy; nie ma on wpływu na skuteczność zawartej umowy, przenoszącej własność pojazdu. Interpretacja przyjęta przez SKO skutkowałaby tym, że obowiązek taki nigdy by się nie zaktualizował, w chwili podpisania umowy ulegałby dezaktualizacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 78 ust. 1 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110, dalej jako P.r.d.). razie przeniesienia na inną osobę własności pojazdu zarejestrowanego, dotychczasowy właściciel przekazuje nowemu właścicielowi dowód rejestracyjny i kartę pojazdu, jeżeli była wydana. Zgodnie natomiast z art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Zdarzenia, o których mowa w ust. 2, są dokumentowane w karcie pojazdu; odpowiednich wpisów dokonuje starosta (ust. 3).

W art. 4 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1579) wprowadzono zmianę do Pp.r.d., polegającą na określeniu kary za niewykonanie ww. obowiązku. Zgodnie z art. 140mb pkt 2 u.p.r.d., kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu, podlegać miał karze pieniężnej od 200 do 1000 zł.

J. K. w dniu (...) stycznia 2020 r. zbył pojazd (...) nr rej. (...), ale zgłosił zbycie pojazdu dopiero (...) marca 2020 r., zatem doszło do przekroczenia ww. terminu. Co do zasady, organ miał więc podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu niezawiadomienia w terminie o zbyciu pojazdu.

W ocenie sądu dokonana przez Kolegium wykładnia art. 78 ust. 2 pkt 1 i art. 140mb pkt 2 P.r.d. jest nieprawidłowa. Z treści przepisów wynika, że właściciel pojazdu ma obowiązek powiadomić starostę zarówno o nabyciu, jak izbyciu pojazdu. Nie ma znaczenia, iż dana osoba nie jest już właścicielem pojazdu w momencie dokonywania zawiadomienia, gdyż art. 140mb pkt 2 P.r.d. odnosi się do zbywcy pojazdu, a zatem osoby, która nie jest już właścicielem pojazdu w chwili wykonywania obowiązku. Jeżeli chodzi o wykonanie obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu, to stosownie do § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2355), dotychczasowy właściciel pojazdu do zawiadomienia dołącza kopię dokumentu, na podstawie którego nastąpiło zbycie pojazdu, zatem w przypadku obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu, obowiązek ten w istocie ciąży na byłym właścicielu. Inna interpretacja omawianego przepisu prowadziłaby do sytuacji, iż część tego przepisu byłaby "martwa", gdyż żaden podmiot nie posiadałby obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu, a to byłoby sprzeczne z ratio legis tej regulacji. (por. wyrok WSA w Łodzi z 15 grudnia 2020 r., III SA/Łd 603/20; CBOSA).

Zgodnie z art. 155 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., dalej jako k.c.) umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo strony inaczej postanowiły. Tym samym przeniesienie własności samochodu (jako rzeczy oznaczonej co do tożsamości) następuje z chwilą zawarcia umowy (podpisania przez strony umowy pisemnej).

W świetle powyższej treści przepisu k.c., interpretacja treści przepisu art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. dokonana przez SKO, a sprowadzająca się do uznania, że przeniesienie własności pojazdu zwalania zbywcę z obowiązku zawiadomienia starosty o zbyciu pojazdu, skutkowałoby tym, że obowiązek taki nigdy by się nie aktualizował, a wręcz przeciwnie w momencie podpisania umowy ulegałby (po stronie zbywcy) dezaktualizacji. Tym samym przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. byłby pozbawiony racji bytu. Żaden przepis nie nakłada przy tym na obywatela obowiązku zgłaszania zamiaru zbycia pojazdu (przed sporządzeniem umowy), czy też sporządzania przez strony umowy w obecności urzędnika wydziału komunikacji - tak, aby uczynić zadość obowiązkowi z art. 78 ust. 2 pkt 1 w wersji interpretacyjnej, zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji. (wyrok WSA w Poznaniu IV SA/Po 1604/20)

Dalej Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 140n ust. 6 P.r.d. do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140m - 140mb P.r.d., w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm., dalej jako O.p.). Nie należy jednak uznawać, że w przepisach P.r.d. ustawodawca wyczerpująco unormował kwestię odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Przepis § 2 art. 189 k.p.a. dotyczy 6 zagadnień - przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej; odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia; terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej; terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej; odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej i udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej. Jeżeli więc odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenie pouczenia nie jest uregulowane odrębnie, to do takiej kwestii przepisy całego działu IVa mają pełne zastosowanie (por. w tym zakresie komentarz do art. 189a k.p.a. w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Lex, wyrok WSA w Warszawie z 16 marca 2021 r., VII SA/Wa 1972/20 i wymienione tam orzecznictwo; CBOSA). Przepisy P.r.d. i przepisy działu III O.p. nie zawierają uregulowań dotyczących odstąpienia od wymierzenia kar. W art. 140n ust. 4 P.r.d. ustalone są wprawdzie przesłanki wymiaru kary administracyjnej, ale nie kwestie odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Z tego powodu art. 189f k.p.a. ma zastosowanie w sprawach nakładania kar pieniężnych w trybie przepisów P.r.d.

Sąd wyjaśnia, że w sprawie niniejszej art. 189f k.p.a. ma zastosowanie i obowiązkiem organu było rozważenie dopuszczalności odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej (lub wystosowania wyłącznie pouczenia). Zgodnie z ww. art. 189f § 1 k.p.a. ustawodawca przewidział możliwość odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej, jeżeli waga naruszenia prawa była znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.

Zgodnie natomiast z art. 189f § 2 k.p.a., w przypadkach innych niż wymienione w § 1, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, organ administracji publicznej, w drodze postanowienia, może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodów potwierdzających usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia. Wówczas organ odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli strona przedstawiła dowody, potwierdzające wykonanie postanowienia (art. 189f § 3 k.p.a.).

Oceniając przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary, organ w ramach uznania administracyjnego ocenić powinien, czy waga naruszenia była znikoma. W tym zakresie istotne są wyjaśnienia WSA w Warszawie, zawarte w uzasadnieniu wyroku z 23 lutego 2021 r., VII SA/Wa 1974/20 (CBOSA) "oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem o znikomej wadze można odwołać się do rozwiązań obowiązujących w prawie karnym, gdzie stopień ciężkości naruszenia przez sprawcę prawa mierzony jest tzw. stopniem społecznej szkodliwości czynu, którego "znikomość" również stanowi negatywną przesłankę do wszczęcia lub dalszego prowadzenia postępowania karnego (patrz: Dudziak Sławomir. Zasady wymiaru administracyjnych kar pieniężnych po nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego. Samorząd Terytorialny, 2018, nr 6. s. 23-32.). Wskazać zatem trzeba, że zgodnie z art. 115 § 1 k.k. przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, a także postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. W piśmiennictwie wskazuje się również, że oceniając czy dane naruszenie można określić mianem "znikomego" należy odwołać się do przesłanek wymierzenia kary administracyjnej określonych w art. 189d pkt 1 k.p.a. (patrz: Wróbel Andrzej. Art. 189 (f). W: Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. System Informacji Prawnej LEX, 2019)".

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania w kontekście dyspozycji art. 189f § 1, 2 i 3 k.p.a. oraz dokonaną przez sąd wykładnię art. 140mb pkt 2 i art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy-Prawo o ruchu drogowym.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.