Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2749395

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 19 listopada 2019 r.
III SA/Po 652/19
Dopuszczalność kilkukrotnego wymierzenia kary administracyjnej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.).

Sędziowie WSA: Walentyna Długaszewska Marek Sachajko.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry

1. uchyla zaskarżoną decyzję,

2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę (...) ((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: "DIAS") decyzją z (...) stycznia 2018 r., nr (...), po rozpatrzeniu odwołania W. S. (dalej: "strona") od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w (...) (dalej: "NUC") z (...) lutego 2016 r., nr (...), w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.

W dniu (...) lipca 2014 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w (...) przeprowadzili kontrolę w należącym do strony sklepie spożywczo-monopolowym w (...), gdzie znajdował się podłączony do sieci elektrycznej i gotowy do gry automat o nazwie (...) nr (...), przypominający wyglądem automaty, na których urządza się gry na automatach w rozumieniu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm., dalej: "u.g.h."). W drodze eksperymentu funkcjonariusze celni ustalili, że gry oferowane na tym urządzeniu są grami na automatach w rozumieniu rzeczonej ustawy, urządzanymi z naruszeniem jej przepisów.

Decyzją z (...) lutego 2016 r. NUC wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości (...) zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

DIAS decyzją z (...) stycznia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że brak jest wątpliwości co do tego, że w przypadku strony powinna mieć zastosowania kara pieniężna, o której mowa w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h., to jest kara w wysokości (...) zł od każdego automatu. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym na dzień kontroli, stanowił, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, a kara ta - zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. - wynosi (...) zł od każdego automatu. DIAS podał, że na urządzeniu poddanym kontroli nie stwierdzono żadnego elementu zręcznościowego, za pomocą którego grający mógłby osiągnąć lepszy wynik. Gry na tym urządzeniu miały charakter losowy, podlegając przepisom ustawy o grach hazardowych. Urządzenie to oferowało wygrane rzeczowe w postaci kontynuacji gry za punkty uzyskane w poprzedniej grze, a gry na nim organizowane były w celach komercyjnych, to jest dla osiągnięcia zysku. Spełniało ono przesłanki pozwalające zakwalifikować gry na nim, jako gry na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. DIAS uznał ponadto, że niewątpliwe jest, że to strona jest podmiotem urządzającym gry na spornym automacie, poza kasynem gry.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący - wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, względnie o uchylenie tych decyzji i umorzenie postępowania - zarzucił:

1. nieważność postępowania (art. 247 § 1 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm.), albowiem w sprawie kary pieniężnej wymierzonej skarżącemu za urządzanie gier na automacie (...) nr (...) w lokalu w (...) wydano już wcześniej decyzję ostateczną o treści zasadniczo takiej samej, jak kwestionowana obecnie, a zatem sprawa ta jest już załatwiona ostatecznie orzeczeniem wcześniejszym, które do chwili obecnej nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego (por. sprawa sygn. akt I SA/Po 224/16 w WSA w Poznaniu),

2. rażące naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 89 u.g.h. oraz w zw. z art. 7 Konstytucji RP, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na wydaniu przez organ decyzji w oparciu o nieistniejące w dacie orzekania przepisy prawa, podczas gdy organ powinien działać w oparciu o zasadę legalizmu, z ostrożności procesowej skarżący zarzucił dodatkowo:

3. oczywisty błąd w zakresie ustaleń faktycznych, poprzez bezzasadne i całkowicie dowolne przyjęcie, że skarżący, jako jedynie wynajmujący innemu podmiotowi powierzchnię w lokalu jest osobą rzekomo urządzającą gry na automatach, chociaż z całą pewnością nie sposób przypisać mu takiej aktywności, a także nic takiego nie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

4. rażące naruszenie prawa Unii Europejskiej, to jest art. 8 w zw. z art. 1 pkt 11 w zw. z art. 1 pkt 5 w zw. z art. 1 pkt 2 dyrektywy 98/34/WE z 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U.UE Seria L z 1998 Nr 204, s. 37 z późn. zm., dalej: "dyrektywa 98/34/WE"), mające postać wydania sprzecznego z prawem UE orzeczenia opartego o przepisy art. 89 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które mocą wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012 r. (sygn. C-213/11 Fortuna i in.) uznane zostały wprost za przepisy techniczne, które z uwagi na brak ich obligatoryjnej notyfikacji Komisji Europejskiej nie mogą być stosowane w żadnym postępowaniu krajowym, w tym szczególnie takim jak niniejsze,

5. rażące naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej, przez oparcie orzeczenia na przepisach art. 89 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które w konsekwencji powyższego wyroku TSUE z 19 lipca 2012 r., uznać należy za nieskuteczne w polskim systemie prawa,

6. rażące naruszenie art. 2 ust. 6 i ust. 7 u.g.h., przez ich niezastosowanie, pomimo iż mocą tych przepisów to nie organ celny, lecz Minister Finansów posiada wyłączną kompetencje do rozstrzygania decyzją m.in. tego, czy dana gra jest grą na automacie w rozumieniu ustawy.

Skarżący wniósł jednocześnie o wystąpienie do TSUE z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym ustalenia technicznego charakteru art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., który przewiduje wymierzenie kary pieniężnej urządzającemu gry na automatach poza kasynem w sytuacji, gdy bezsporne jest, iż zakaz prowadzenia gier na automatach poza kasynami (art. 14 ust. 1 u.g.h.) pozostaje bezskuteczny jako norma techniczna nie notyfikowana w Komisji Europejskiej.

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się (...) czerwca 2018 r. pełnomocnik cofnął skargę w zakresie art. 2 ust. 6 u.g.h.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 203/18, oddalił skargę.

Na skutek złożonej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18, uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z (...) stycznia 2018 r., nr (...), wydana została za naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") stanowi podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18, uchylił wyrok tut. Sądu z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 203/18, przekazując niniejszą sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania.

Powyższe oznacza konieczność zastosowania w sprawie art. 190 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Przepis art. 190 zd. 1 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ, ani tut. Sąd orzekając ponowie w sprawie nie mogą nie uwzględnić wykładni prawa dokonanej przez NSA we wcześniejszym orzeczeniu, gdyż są nią związane. Tut. Sąd przy rozpoznaniu niniejszej sprawy związany jest wobec tego wykładnią prawa dokonaną przez NSA w wyroku z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18.

Mając ostatnie na względzie wskazać trzeba, że pośród stawianych przez skarżącego zarzutów procesowych dwa z nich mają zasadnicze znaczenie. Z tego powodu wymagają one oceny jako pierwsze. Do tych zarzutów należy zaliczyć zarzut wskazujący na nieważność postępowania, w którym skarżący powołuje się na art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W ramach tego zarzutu skarżący twierdzi, że zaskarżona decyzja DIAS jest wadliwa, bowiem wydana została w sprawie już rozstrzygniętej wcześniejszą decyzją ostateczną, która była przedmiotem kontroli sądu I instancji w wyroku o sygn. akt I SA/Po 224/16. Drugim ze wskazanych zarzutów jest ten, w którym podniesiono naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 89 u.g.h. i art. 7 Konstytucji RP, a w którym wskazano, że zaskarżona decyzja DIAS jest wadliwa, ponieważ w dacie jej wydania brak było podstawy prawnej do wymierzenia kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ze względu na to, że przepis ten nie obowiązywał w wyniku noweli ustawy o grach hazardowych dokonanej na mocy ustawy z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która weszła w życie 1 kwietnia 2017 r.

Odnosząc się do tak postawionych zarzutów - za stanowiskiem wyrażonym przez NSA we wspomnianym wyroku z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18 - stwierdzić trzeba, że pierwszy z nich jest niezasadny. Decyzja DIAS poddana kontroli w niniejszej sprawie nie dotyczy tej samej sprawy, co decyzja kontrolowana w sprawie o sygn. akt I SA/Po 224/16. Wprawdzie w obu przypadkach chodziło o ten sam podmiot, a więc skarżącego, o to samo miejsce urządzania gry, to jednak o różne okresy, w których te gry były urządzane. W sprawie o sygn. akt I SA/Po 224/16 decyzja nakładała karę w związku z kontrolą przeprowadzoną w lokalu skarżącego w dniu (...) marca 2014 r. Natomiast sprawa rozpoznawana obecnie dotyczy decyzji wydanej na skutek kontroli przeprowadzonej (...) lipca 2014 r. Zatem w obu sytuacjach mamy do czynienia z innym czasem urządzania nielegalnej gry na automatach. Ten fakt przesądza o tym, że nie można przyjąć tożsamości obu spraw jak sugeruje to skarżący. Kara administracyjna, a z taką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, nie może być utożsamiana z sankcją karną, a tylko co do tej ostatniej mogą być ograniczenia w zakresie skazywania za ten sam czyn. Oczywiście przy założeniu, że zachowanie sprawcy wyczerpuje ustawowe znamiona czynu, a te traktują czas popełnienia czynu zabronionego, jako okoliczność istotną dla bytu prawnego czynu zabronionego. Kary administracyjne takich warunków nie muszą spełniać, bo chociaż mają charakter represyjny, to nie są sankcjami karnymi. Tym samym kara administracyjna może być nakładana wielokrotnie na ten sam podmiot, pod warunkiem że działanie tego podmiotu wyczerpuje dyspozycję przepisu prawa, a ustawa nie wprowadza wprost zakazu orzekania więcej niż jednej kary administracyjnej. Na gruncie art. 89 u.g.h. taki zakaz nie funkcjonuje, zatem DIAS miał podstawy prawne do nałożenia kary, pomimo że skarżący był już wcześniej ukarany. Z tego powodu rozpoznawany w tym miejscu zarzut naruszenia art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej należało uznać za chybiony.

Inaczej należy potraktować - także za stanowiskiem NSA w wyroku z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18 - drugi z zarzutów uznanych jako zasadniczy dla oceny kontrolowanej decyzji. Tut. Sąd podziela stanowisko skargi w tym zakresie, w którym stwierdza ona, że w chwili wydania decyzji przez DIAS art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., a zatem przepis, który był podstawą wymierzenia kary, został zmieniony na skutek nowelizacji ustawy o grach hazardowych z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88). Faktycznie w chwili orzekania przez DIAS na skutek wniesionego odwołania przez skarżącego przepis ten miał inną treść niż pierwotnie. Zaistnienie takiego stanu, wobec braku przepisów przejściowych w noweli z 15 grudnia 2016 r. odnoszących się do wymierzania kar z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry wymagało od DIAS ustalenia, w jakim zakresie obowiązujące wówczas przepisy mogą być stosowane do sytuacji w jakiej znalazł się skarżący.

Brak przepisów przejściowych dla postępowań związanych z karami za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry skutkowało wejściem w życie bezpośrednio nowych przepisów, a zatem koniecznością bezpośredniego ich stosowania przez organ. Przyjęte w tej materii - nota bene w żaden sposób nie rozwinięte - założenie DIAS, że w sprawie mają zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym na dzień kontroli, a więc obowiązujące w chwili podjęcia działań niezgodnych z prawem, nie może być uznane za poprawne w sytuacji, gdy organ ten poprzestaje tylko na tym stwierdzeniu, a nie odnosi własnego stanowiska do treści nowego przepisu.

Tut. Sąd związany wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez NSA w wyroku z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18, zauważa i podkreśla, że nowela ustawy o grach hazardowych z 15 grudnia 2016 r. zmieniająca treść art. 89 ust. 1 u.g.h. dokonała konkretyzacji zachowań, które pierwotnie były objęte pojęciem "urządzającego gry na automatach poza kasynem gry". Znaczenie tego terminu było ujmowane szeroko ze względu na brak legalnej definicji. Zatem po zmianie treści tego przepisu należało dokonać oceny, czy zachowanie skarżącego ustalone na potrzeby wymierzenia kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w pierwotnym językowym ujęciu przepisu mieści się w nowym znaczeniu językowym, a więc po nowelizacji z 15 grudnia 2016 r. DIAS takiego procesu nie przeprowadził, zatem swoim działaniem naruszył prawo. Brak takiej oceny na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie daje podstaw do twierdzenia o braku podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji. Być może tak jest, ale by móc to stanowczo stwierdzić to DIAS musi dokonać tej oceny. Brak w tym zakresie nie pozwala tut. Sądowi do wypowiadania się o wadliwości stanowiska DIAS, gdyż nie można zasadnie twierdzić, że organ ten wyraził wadliwy pogląd skoro nie wyraził własnego stanowiska w zakresie możliwości stosowania art. 89 ust. 1 u.g.h. do sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie. Z tych powodów rozpoznawany zarzut należało uwzględnić, a to musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W zakresie pozostałych zarzutów procesowych, jak i materialnych należało stwierdzić, że są niezasadne, bo przedwczesne. Jednak gdyby nawet odnosić się do nich merytorycznie to trzeba by wskazać, że podnoszone w nich kwestie rozstrzygnęła uchwała NSA z 16 maja 2016 r., II GPS 1/16, CBOSA.

Ponownie rozpoznając sprawę DIAS uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i zawarte tam wskazania, co do dalszego postępowania.

Wobec powyższego działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak pkt 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono w pkt 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.