Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2724789

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 17 września 2019 r.
III SA/Po 420/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska.

Sędziowie WSA: Małgorzata Górecka Marek Sachajko (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi J. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uznania zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego

I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...),

II. uchyla postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) (...) oraz poprzedzające je postanowienie z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) (...),

III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę (...)- ((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) postanowieniem z (...) stycznia 2019 r. nr (...), wskazując na art. 33 § 1 pkt 1, art. 34 § 1 i § 4 oraz § 5, art. 17, art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) w zw. z art. 124 oraz art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako k.p.a.), po rozpatrzeniu wniesionego przez J. O. (dalej także jako zobowiązany, skarżący) zarzutu nieistnienia obowiązku w sprawie postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z (...) lipca 2018 r. o nr (...), obejmującego zaległości z tytułu opłaty abonamentowej, wystawionego przez Pocztę Polską S.A. - odmówił uwzględnienia zarzutu.

Uzasadniając postanowienie organ napisał, że zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu w dniu (...) sierpnia 2018 r. W dniu (...) września 2018 r. wpłynęło pismo z zarzutami. Zobowiązany ocenił, że egzekwowany obowiązek nie istnieje, gdyż Poczta Polska S.A. nie powiadomiła o nadaniu nowego indywidualnego numeru identyfikacyjnego, który to obowiązek Poczty Polskiej S.A. zobowiązany wywiódł z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342, dalej jako Rozporządzenie). Podkreślił również, że nie składał żadnego wniosku o rejestrację radioodbiornika.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z (...) września 2018 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie wniesionego zarzutu i zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska. Wierzyciel uznał zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny: postanowieniem z (...) listopada 2018 r. Poczta Polska S.A. uznała zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny i powyższe stanowisko zostało utrzymane w mocy postanowieniem Poczty Polskiej S.A. z (...) stycznia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego ww. postanowieniem z (...) stycznia 2019 r. uznał zarzut za nieuzasadniony, przytaczając stanowisko wierzyciela, które jest dla niego wiążące, z uwagi na art. 34 § 1 w związku z art. 33 § 1 u.p.e.a.

W zażaleniu zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że istnieje obowiązek uzasadniający prowadzenie przedmiotowej egzekucji, podczas gdy zebrany materiał w sprawie nie wskazuje na jego istnienie. Oświadczył, że nie otrzymał żadnego powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, a tym samym nie istnieje obowiązek płacenia przezeń abonamentu. Jedynym dowodem jest duplikat zawiadomienia, wygenerowany z systemu informatycznego.

Rozpoznając zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z (...) kwietnia 2019 r. nr (...), wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając organ wyższego stopnia napisał, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ I instancji miał obowiązek uzyskać stanowisko wierzyciela co do wniesionego zarzutu, a w zakresie zarzutu wniesionego na podstawie 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku był obowiązany przyjąć to stanowisko za wiążące.

Dalej organ wyższego stopnia wskazał, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych i uiszczaniem opłat za ich użytkowanie mają swoje źródło w przepisach ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1204 z późn. zm., dalej jako u.o.a.). Ustawa ta nakłada na posiadaczy odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych jednoznaczny obowiązek rejestrowania używanych odbiorników oraz uiszczania opłaty abonamentowej począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. W myśl art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (ust. 2). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do ostatniego dnia miesiąca, w którym dopełniono w placówce Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Brak dopełnienia formalności polegający na niezgłoszeniu zaprzestania użytkowania odbiorników lub zmian formalnoprawnych skutkuje naliczaniem kwot abonamentu za kolejne miesiące. Poczta Polska S.A. na podstawie przepisów u.o.a. oraz w związku z przepisami Rozporządzenia, które weszło w życie dnia 13 grudnia 2007 r., została zobowiązana z urzędu, w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (do dnia 13 grudnia 2008 r.), do nadania posiadaczom imiennych książeczek, indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia użytkowników. Rozporządzenie to stanowiło, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników są dowodem zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Poczta Polska, chcąc wywiązać się z określonych w rozporządzeniu zobowiązań, wysyłała do abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia, które stanowią dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępują dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennych książeczek. Rozporządzenie nie posługuje się pojęciem doręczenia, lecz zawiadomienia. W związku z powyższym Poczta Polska wykonała obowiązek zawiadomienia użytkowników (posiadaczy książeczek opłat RTV) o nadaniu indywidualnych numerów, poprzez przesłanie im zawiadomienia. Użytkownicy którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów wcześniejszych, pozostali abonentami zobowiązanymi do uiszczania opłat, za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania. Zgodnie z przepisami u.o.a. zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Jak wynika z informacji zawartych w postanowieniu wierzyciela, zobowiązany dopełnił ustawowego obowiązku rejestracji używanych odbiorników RTV na swoje imię i nazwisko. W chwili wejścia w życie przepisów Rozporządzenia zobowiązanemu został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta (...), który zastąpił książeczkę radiofoniczną o numerze (...) Z postanowienia Poczty Polskiej S.A. wynika również, że w dokumentacji wierzyciela brak jest dokumentów potwierdzających wyrejestrowanie odbiornika RTV przez zobowiązanego. Tylko i wyłącznie podjęcie przez abonenta działań zmierzających do wyrejestrowania odbiorników RTV, opisanych w powszechnie obowiązujących przepisach, może doprowadzić do ustania obowiązku wnoszenia opłat z tytułu abonamentu RTV. Jeżeli jednak abonent nie dokona skutecznego prawnie wyrejestrowania odbiorników, zobowiązany jest do uiszczania opłat abonamentowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. O., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia naczelnika Urzędu Skarbowego w (...)., a także zwrot kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:

1. art. 7, art. 14 w związku z art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz jego niewłaściwą ocenę;

2. art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez błędną wykładnię § 5 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia;

3. art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez bezzasadne przyjęcie za wierzycielem, iż istnieje obowiązek zapłaty abonamentu;

4. art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez zaniechanie weryfikacji prawidłowości stanowiska wierzyciela i uznanie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów za nieuzasadnione.

Uzasadniając skargę pełnomocnik napisał, że organy obu instancji przyjęły za prawdziwe i odpowiadające zgodności z przepisami prawa oświadczenie wierzyciela, bez dochodzenia prawdy materialnej, czym naruszyły fundamentalne zasady prowadzenia postępowania. Na każdym etapie postępowania skarżący podnosił, iż nie otrzymał od wierzyciela informacji o nadaniu mu indywidualnego numeru. Nie składał również wniosku o rejestrację, co podnosił w zarzutach. Ze zgromadzonego materiału powinno bezspornie wynikać, kiedy doszło do rejestracji przez skarżącego odbiornika RTV, gdyż został z nim powiązany obowiązek wnoszenia opłat. Faktem jest, iż wierzyciel nie ma obowiązku przesłania abonentowi takiego zawiadomienia listem poleconym lub za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, ale ponieważ takiego zawiadomienia skarżący nigdy nie otrzymał, kluczowym dla wymierzenia należnej opłaty jest przedstawienie jakiegokolwiek dowodu nadania tego pisma. W toku postępowania to na organie spoczywa obowiązek przeprowadzenia wszystkich dowodów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego, przy czym organ nie może formułować tez niepotwierdzonych zgromadzonym materiałem dowodowym bądź podchodzić do zgromadzonego materiału wybiórczo, co uczynił w zaskarżanym postanowieniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2108) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Sąd stwierdza, że w toku postępowania nie dokonano wyczerpującej analizy zarzutu nieistnienia obowiązku. Skarżący napisał w uzasadnieniu zarzutu "Jeszcze raz z całą mocą chciałem podkreślić, że żadnego zawiadomienia nie otrzymałem i żadnego wniosku o rejestrację nie składałem.". Z postanowienia Poczty Polskiej z (...) listopada 2018 r., będącego stanowiskiem wierzyciela co do zarzutu wynika, że został zarejestrowany odbiornik na imię i nazwisko skarżącego pod adresem - (...) w (...). W aktach sprawy okoliczność zarejestrowania odbiornika na imię i nazwisko skarżącego nie została jednak w żaden sposób udokumentowana. W szczególności nie można nazwać udokumentowaniem tej czynności powołanie się na numer imiennej książeczki abonamentowej, widniejący na duplikacie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, wygenerowanego z sytemu na potrzeby kontrolowanego postępowania.

Stanowisko, że skarżący nie składał wniosku o rejestrację odbiornika, zostało powtórzone w skardze. Pomimo tego organ w odpowiedzi na skargę ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący dopełnił ustawowego obowiązku rejestracji używanych odbiorników RTV na swoje imię i nazwisko, dalej bez podania szczegółów i bez ich udokumentowania. Taka sytuacja każe uznać zarzut skargi za uzasadniony i oba postanowienia wydane w sprawie nie mogą pozostać w obrocie prawnym.

Należy zauważyć, że stanowisko wierzyciela (Poczty Polskiej) jest dla organu egzekucyjnego wiążące, a zatem organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutu i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Dlatego, aby dokonać ustaleń faktycznych należało wzruszyć zaskarżone postanowienia wydane przez organ egzekucyjny.

Uchylenie powyższych aktów prawnych wynikało z tej przyczyny, że Poczta Polska nie dokonała wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności dotyczącej istnienia obowiązku podlegającego przedmiotowej egzekucji. Stanowisko wierzyciela nie zawiera niezbędnych informacji umożliwiających dokonanie oceny przez Sąd, czy jest ono prawidłowe w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku. Wierzyciel ograniczył własną argumentację do konstatacji, że skarżący nie udokumentował faktu wyrejestrowania odbiornika. Tymczasem wierzyciel nie wykazał zarejestrowania odbiornika na imię i nazwisko skarżącego. Sąd zaznacza przy tym, że Poczta Polska, zgodnie z zasadami dowodowymi (realizującymi także uprawnienia dowodowe strony tego postępowania), zobowiązana będzie - w ponownym postępowaniu - do wykazania faktu wskazującego, że na imię i nazwisko skarżącego został zarejestrowany odbiornik. Sąd stwierdza, że dla skutecznego zawiadomienia strony o nadaniu jej numeru indentyfikacyjnego nie było niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Nie ulega jednak wątpliwości, że w aktach dotyczących przedmiotowego numeru identyfikacyjnego winny być informacje o przesłaniu tego numeru, np. w formie zwykłej przesyłki listownej. Poczta Polska poza twierdzeniem o nadaniu numeru identyfikacyjnego oraz duplikatem wystawionym na podstawie danych przechowywanych w systemie nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji w tej sprawie.

W okolicznościach niniejszej sprawy (na podstawie analizy akt administracyjnych) wieloletni brak jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na nieuiszczanie opłat abonamentowych należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie strony o braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Odnosząc się do argumentów organów Sąd stwierdza, że z żadnych przepisów prawa nie wynika, że strona jest zobowiązana posiadać i bezterminowo przechowywać dokument (dowód) wyrejestrowania odbiornika. Na marginesie, wierzyciel nie wskazuje w jaki sposób i przez jaki czas przechowuje dokumenty, informacje dotyczące zarejestrowania (jak i wyrejestrowania) odbiornika.

Sąd ocenia - w kwestii bezterminowego przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiorników RTV - że skoro termin przedawnienia opłat abonamentowych jest pięcioletni (zastosowanie znajdują tu przepisy Ordynacji podatkowej - art. 70 § 1) to nie sposób wymagać od strony, aby taki dokument przechowywała w nieskończoność. Także nie do zaaprobowania jest sytuacja, że wierzyciel odnosi się do zgłoszonych zarzutów opierając rozstrzygnięcie na przepisach prawa bez wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego jak też braku wskazania w jaki sposób te ustalenia uczyniono. W świetle powyższego - w ocenie Sądu - nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do ustalenia i wyjaśnienia kwestii zarejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Z tego też powodu wierzyciel rozpoznając ponownie sprawę przede wszystkim zgromadzi pełen materiał dowodowy i wskaże w jaki sposób dokonał ustalenia stanu faktycznego z którego wnioskuje, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia opłat abonamentowych. Dopiero na podstawie kompleksowego ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy wierzyciel będzie mógł dokonać analizy podstaw prawnych i ich zastosowania w niniejszej sprawie.

Z uwagi, że organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela w zakresie podniesionych zarzutów, a mogło ono zostać skontrolowane przez Sąd dopiero na etapie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, to stanowisko wyrażone przez wierzyciela należało uchylić w obu instancjach - na podstawie art. 135 p.p.s.a. W przeciwnym razie organ egzekucyjny, pomimo wskazanych wątpliwości i nieprawidłowości nie mógłby ich wyjaśnić w toku swojego postępowania, a tym samym nie byłby uprawniony do podważenia stanowiska wierzyciela. Z tego też względu konieczne było wyeliminowanie tych postanowień z obrotu prawnego gdyż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

Ponownie wydając stanowisko w sprawie zarzutu wierzyciel zobowiązany będzie wskazać na jakiej podstawie dokonał ustaleń faktycznych oraz uwzględnić upływ czasu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.

O kosztach orzeczono jak w pkt 3 sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.