Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2549149

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 22 sierpnia 2018 r.
III SA/Po 340/18
Obowiązek należytego uzasadnienia stanowiska o braku przesłanek do umorzenia zadłużenia. Sytuacja materialna a ważny interes strony.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.).

Sędziowie WSA: Ireneusz Fornalik Marzenna Kosewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2018 r. przy udziale sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

W dniu (...) lutego 2018 r. do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - (...) wpłynął wniosek M. N. (dalej także jako wnioskodawczyni, skarżąca) o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w całości.

Decyzją (...) kwietnia 2018 r. znak (...) prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wskazując na art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336, dalej jako u.u.s.r.) odmówił M. N. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, w kwocie (...) zł.

Uzasadniając decyzję wskazał, że decyzją z (...) czerwca 1999 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (...) przyznała wnioskodawczyni rentę rolniczą w części składkowej oraz 50% części uzupełniającej na małżonka, z którym prowadziła działalność rolniczą, a który nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty. Prawomocną decyzją z (...) listopada 2015 r. została ustalona nadpłata 100% części uzupełniającej świadczenia za okres od 1 kwietnia do 31 października 2015 r., w kwocie 5,638,08 zł.

Decyzją z (...) września 2017 r. rozpoczęto realizację potrąceń z emerytury rolniczej, od dnia (...) października 2017 r. w kwocie po (...) zł miesięcznie, na poczet powstałej nadpłaty. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku strony z (...) września 2017 r. o zmniejszenie kwot realizowanych potrąceń - raty zostały zmniejszone do kwoty po 200,00 zł miesięcznie.

Organ wskazał, że rozpoznając wniosek o umorzenie w całości należności została przeprowadzona wizytacja w gospodarstwie wnioskodawczyni. Ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje w domu wraz z synem i córką, użytkuje jeden pokój. Warunki mieszkaniowe zostały ocenione jako dobre. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, (...). Utrzymuje się z emerytury rolniczej wypłacanej w kwocie netto (...) zł. (po potrąceniu raty w kwocie (...) zł na poczet nadpłaty) i z renty rodzinnej syna, wypłacanej w kwocie netto (...) zł miesięcznie. Łącznie dochód wynosi (...) zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni wydzierżawiła gospodarstwo rolne synowi, który pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - w roku 2017 kwota płatności wyniosła (...) zł.

Na podstawie przedłożonych dokumentów, rachunków i faktur organ ustalił, że ponoszone są w gospodarstwie wnioskodawczyni następujące opłaty:

- dwa kredyty zaciągnięte w banku na remont mieszkania oraz opał - kwota spłaty rat wynosi łącznie (...) zł miesięcznie,

- zakup leków, około (...) zł miesięcznie,

- zakup węgla na kwotę (...) zł, na kwotę (...) i na kwotę (...) zł,

- za energię, około (...) zł miesięcznie (faktury wystawiane na nazwisko P. N.).

Dalej organ wskazał, że wnioskodawczyni nie korzysta z opieki ośrodka pomocy społecznej udzielanej osobom pozostającym w trudnej sytuacji finansowej, ani z pomocy rodziny.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy może umorzyć należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów: emerytalno-rentowego i składkowego. Dalej organ ocenił, że kwota nienależnie pobranego świadczenia możliwa jest do spłacenia przy jednoczesnym regulowaniu bieżących opłat. Wnioskodawczyni posiada stałe źródło utrzymania jakim jest emerytura rolnicza. Raty zostały zmniejszone do kwoty 200,00 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni posiada dzieci, które są zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. N. napisała, że nie zgadza się z decyzją. Wskazała w uzasadnieniu skargi, że renta, którą pobierała w 2015 r. nie była pobierana celowo, gdyż od 2013 r. miała przyznaną rentę na stałe i od (...) października 2014 r. legitymuje się orzeczeniem lekarskim o stopniu niepełnosprawności, które jest wydane na stałe. Ze względu na stan zdrowia potrzebuje opieki drugiej osoby.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Przez należności z tytułu składek rozumie się także obok składek i kosztów upomnienia także należne od składek odsetki, o których umorzenie wnioskował skarżący (art. 6 pkt 13b u.u.s.r.).

Nie budzi wątpliwości, że użycie w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. sformułowania "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2017 r., II GSK 318/16 i wymienione tam orzecznictwo tego Sądu; Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej NSA; dalej jako CBOSA). Wybór jednak nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. W razie stwierdzenia braku przesłanek do umorzenia zadłużenia konieczne jest uzasadnienie stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości.

Kwestią pierwszorzędną jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występuje przesłanka z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. tj. ważny interes zainteresowanego. Przesłanka ta powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawczyni i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawczyni, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. W przeciwnym razie decyzja negatywna staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony. Sytuacja materialna, stan zdrowia i wynikająca z tego niemożność opłacania rat należności może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes ze względu na trudną sytuację materialną skarżącej istnieje, gdy wykonywanie obowiązku zwrotu rat nienależnie pobranych świadczeń mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącą podstawowych potrzeb życiowych. Zatem, obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Dla ustalenia sytuacji bytowej przede wszystkim istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 28 listopada 2017 r., VIII SA/Wa 375/17; CBOSA).

Sąd ocenia, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia zadłużenia należycie odniósł się do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Sąd zaznacza, że skarżąca nie podważyła w skardze ustaleń dotyczących jej sytuacji finansowej; podkreśliła tylko, że ze względu na stan zdrowia potrzebuje opieki drugiej osoby. Nadto skarżąca zakwestionowała ocenę warunków mieszkaniowych jako "dobre", nie uzasadniając swojego stanowiska.

Wnioskodawczyni jest wdową, zamieszkuje w domu wraz z synem i córką, użytkuje jeden pokój; z akt sprawy wynika, że wszystkie dzieci skarżącej, w tym syn (...) z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe - są pełnoletnie (k. 1v, 318v akt admin.). Skarżąca utrzymuje się z emerytury rolniczej wypłacanej w kwocie netto (...) zł (jest to kwota już po potraceniu raty w wysokości (...) zł na poczet zwrotu nienależnie pobranego świadczenia) i z renty rodzinnej syna, wypłacanej w kwocie netto (...) zł miesięcznie. Łącznie dochód wynosi (...) zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni wydzierżawiła gospodarstwo rolne synowi ((...) - k. 318 akt admin.), który pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W roku 2017 kwota płatności z powyższego tytułu wyniosła (...) zł. Nadto organ administracji ustalił, że wnioskodawczyni nie korzysta z opieki ośrodka pomocy społecznej; ww. informacja pośrednio wskazuje na sytuację finansowo-życiową skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm., dalej jako u.p.s.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przysługuje osobom które spełniają kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Nadto organ ustalił, że skarżąca nie korzysta z pomocy rodziny. Innymi słowy, dotychczasowa sytuacja finansowa skarżącej, oceniona już po potrącaniu miesięcznie kwoty (...) zł, nie zmusza skarżącej do korzystania z pomocy, czy to ze strony dorosłych dzieci, czy też z pomocy państwa. Pomimo potrącania co miesiąc raty należności wobec KRUS, sytuacja życiowa skarżącej nie jest "trudna", w rozumieniu przepisów u.p.s.

Zdaniem Sądu, na podstawie analizy zgromadzonych dokumentów organ trafnie uznał, że sytuacja materialno-bytowa skarżącej nie uniemożliwia dalszej spłaty należności, w ratalnym układzie. W sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i zastosował właściwe przepisy do stanu faktycznego, w tym sytuacji finansowej skarżącej, która została ustalona bezspornie.

Sąd podkreśla, że w dniu (...) listopada 2017 r. został zatwierdzony wniosek skarżącej o obniżenie rat; zmniejszono wysokość raty, do 200 zł (k. 301-302). Sąd zaznacza, że przepisy u.u.s.r. nie zabraniają wystąpienia z kolejnymi wnioskami o ustalenie wysokości raty miesięcznej, jak również nie zabraniają wystąpienia z kolejnym wnioskiem o umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części - w razie zmiany sytuacji życiowej.

W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.