Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 31 października 2006 r.
III SA/Po 198/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek (spr.).

Sędziowie WSA: Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia gruntu oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) roku, Nr (...) Starosta O. na podstawie art. 12. ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zmian.) odrzucił zgłoszenie pełnomocnika Spółki "A" o zanieczyszczeniu ziemi na działkach oznaczonych geodezyjnie nr (...),(...),(...) i (...) zlokalizowanych w O., przy ulicy (...), stanowiących własność Spółki "A"

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 30 czerwca 2004 r. pełnomocnik Spółki "A" dokonał zgłoszenia zanieczyszczenia przedmiotowych działek z zastrzeżeniem, że sprawcą zanieczyszczenia była Spółka "B" wykreślona z rejestru handlowego z dniem (...) roku. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji na podstawie uzyskanych dokumentów ustalił, że Spółki "A" jest następcą prawnym Spółki "B" (wyjaśnienie Ministra Środowiska z dnia 13 grudnia 2004 r. PEpn 0 - 78/2004/jk) i uznał, że przedstawione przez spółkę sprawozdanie z badań gruntów na zwartość zanieczyszczeń związkami ropopochodnymi i węglowodorami aromatycznymi na terenie stacji Spółka "A" nie potwierdzają przekroczenia dopuszczalnych stężeń substancji szkodliwych.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółki "A" wskazał, że nie zgadza się z wyjaśnieniem Ministra Środowiska z dnia 12 grudnia 2004 r., Nr (...) stwierdzającym, że Spółka "A" jest następcą prawnym Spółki "B" w zakresie administracyjno - prawnym. Zaznaczył przy tym, że do połączenia spółek doszło na podstawie art. 465 § 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. kodeksu handlowego (Dz. U. z nr 57, poz. 502), który stanowił jedynie o przejściu na spółkę przejmującą wszelkich praw i obowiązków spółki przejętej w zakresie stosunków cywilno-prawnych. Natomiast następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego, podczas gdy sukcesja administracyjno - prawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037) i zaczęła obowiązywać z dniem 1 października 2001 r.. Spółka zaznaczyła również, że art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm) stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy.

Strona skarżąca podniosła również, przedstawione wcześniej wynik badań próbek gruntu pobranych na stacji paliw w O. były pobierane z warstwy przypowierzchniowej i nie dają poglądu na zanieczyszczenie środowiska gruntowo - wodnego. Zaznaczyła także, iż w chwili połączenia spółek ustawodawca nie nakładał na Spółkę "A" (Spółkę "C") obowiązku dokonywania badań przejmowanych gruntów, a obowiązku takiego nie miała również C.P.N. i dlatego Spółka "A" nie dysponuje wynikami badań

Decyzją z dnia (...) roku, Nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 12 ust. 1 - 2 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w przypadku zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu obowiązków w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym, podczas gdy interpretacja przepisów dokonana przez odwołującą się stronę zmierza do obejścia prawa i uniknięcia odpowiedzialności w sferze ochrony środowiska, co stoi w oczywistej sprzeczności z interpretacją celowościową omawianego przepisu. Organ zwrócił także uwagę, że dołączone do wniosku wyniki badań nie potwierdziły jednoznacznie faktu zanieczyszczenia ziemi lub gleby na stacji paliw O. natomiast oparcie zgłoszenia na wewnętrznym przekonaniu odwołującej się spółki o istnieniu takich zanieczyszczeń jest mało wiarygodne i nie może stanowić bezpośredniego dowodu wskazanego zanieczyszczenia tym bardziej, że skarżąca spółka nie dostarczyła aktualnych badań dotyczących przedmiotowej stacji paliw, pomimo wezwania jej do takiego uzupełnienia.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółka "A" wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym decyzjom spółka zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, a także naruszenie art. 12. ust. 2 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian) poprzez jego błędną wykładnię, że nie przedstawienie wyników badań laboratoryjnych potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby w jej warstwach podpowierzchniowych jest brakiem formalnym zgłoszenia skutkującym jego odrzuceniem oraz uznanie że przedstawienie wyników badań przypowierzchniowej warstwy gleby nie może stanowić dowodu pośredniego dla wykazania faktu zanieczyszczenia głębszych partii gleby, a także nietrafne przyjęcie, że Spółka "B" nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że dnia (...) roku Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki "B" podjęło uchwałę nr (...) o połączeniu z Spółką "C". Tego samego dnia Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki "C" podjęło uchwałę nr (...) o połączeniu ze Spółką "B". Na mocy uchwał siedemnaście oddziałów Spółki "B" stało się oddziałami Spółki "C" w zamian za akcje przejmującej spółki wydane akcjonariuszom przejmowanej Spółki "B". Jednocześnie spółka przejmująca Spółka "C" na mocy uchwały nr (...) podjętej na tym samym zgromadzeniu zmieniła nazwę na Spółkę "A".

W dacie połączenia wskazanych spółek obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (t.j. Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), która ukształtowała miedzy innymi odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W tym zakresie zgodnie z art. 82 wskazanej ustawy jednostki organizacyjne oraz osoby fizyczne wykonująca działalność gospodarczą wpływająca szkodliwie na środowisko były obowiązane podejmować działania mające na celu usunięcie przyczyn szkodliwego oddziaływania na środowisko i przywrócić środowisko do stanu właściwego. Obowiązki w tej mierze mogły być natomiast egzekwowane zarówno w drodze administracyjnoprawnej, jak i cywilnoprawnej w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały jednak odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, a obowiązek rekultywacji nie wiązał się z faktem władania nieruchomością, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

Wskazany porządek prawny został zmieniony ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627), która w art. 102 wskazała, że władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jest obowiązany do przeprowadzenia rekultywacji chyba, że wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot - wtedy obowiązek spoczywa na owym innym podmiocie.

Przytoczona konstrukcja cytowanego przepisu wskazuje, że władający nieruchomością (zarówno właściciel nieruchomości jaki i inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego) może uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Wskazane uregulowanie ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu, władający powierzchnią ziemi nabywając

(przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną kwestię stanowią natomiast relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych.

Takie określenie odpowiedzialności związanej z zanieczyszczeniem ziemi i gleby złagodził nieco art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian), który wskazuje, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy (to jest dnia 1 października 2001 r.), na której przed wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.. Do takiego zgłoszenia należy jednak załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zniszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze zawierającym informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi, bądź odrzuca zgłoszenie, w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, a ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia powoduje, że zastosowanie znajdują przepisy art. 102 ust. 1-3 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Analiza treści omawianego przepisu wskazuje, że dotyczy on tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Oznacza to, że delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania. Jednocześnie ten sam przepis wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, co wskazuje, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu.

W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ma charakter międzyczasowy i odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego, o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego nieruchomości za inny podmiot w rozumieniu tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. II OSK 987/05).

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organ I instancji trafnie przyjął, że nie zostały spełnione warunki określone w ustawie wprowadzającej Prawo ochrony środowiska i zgodnie z prawem odrzucił zgłoszenie zanieczyszczenia nieruchomości na których posadowiona jest stacja paliw w O., bez względu na wątpliwości dotyczące oceny wyników badań zanieczyszczenia przedmiotowych działek oraz bez wglądu na ocenę trafności argumentu strony skarżącej, że z uregulowania objętego omawianym przepisem nie wynika wprost sukcesja obowiązków obciążających poprzednika władającego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione, wobec czego podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

D.W.d