Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2720378

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 10 lipca 2019 r.
III SA/Po 178/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.).

Sędziowie WSA: Ireneusz Fornalik Marzenna Kosewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) z dnia (...) stycznia 2018 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości (...) zł utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Decyzje zapadły w oparciu o następujący stan faktyczny:

W dniu (...) maja 2012 r. (...) M. P. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w (...) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 Uprawy rolnicze, (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 8,20 ha,

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.2 Uprawy rolnicze, (w okresie przestawiania) do powierzchni 2,98 ha,

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.3 Trwałe użytki zielone, (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 2,90 ha,

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.4 Trwałe użytki zielone, (w okresie przestawiania) do powierzchni 5,73 ha,

- Pakiet 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni 63,97 ha.

Po weryfikacji wniosku pod kątem jego zgodności z komputerową referencyjną bazą danych działek ewidencyjnych oraz po kontroli administracyjnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w (...) decyzją z dnia (...) lutego 2013 r. nr (...) przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie (...) zł z tytułu wnioskowanych przez stronę płatności. Płatność rolnośrodowiskowa przyznana ww. decyzją została zwiększona o kwotę (...) zł przeznaczoną na refundacje kosztów transakcyjnych.

W dniu (...) maja 2013 r. skarżący złożył wniosek kontynuacyjny na przyznanie ww. płatności na rok 2013:

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 Uprawy rolnicze, (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 8,15 ha,

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.2 Uprawy rolnicze, (w okresie przestawiania) do powierzchni 2,98 ha,

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.3 Trwałe użytki zielone, (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 2,89 ha,

- Pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.4 Trwałe użytki zielone, (w okresie przestawiania) do powierzchni 4.19 ha,

- Pakiet 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni 63,97 ha.

W dniach od (...) listopada 2013 r. do (...) listopada 2013 r. odbyły się w gospodarstwie skarżącego kontrole na miejscu w zakresie wzajemnej zgodności, w zakresie kwalifikowalności powierzchni, z których sporządzono trzy raporty z czynności kontrolnych.

Skarżący w dniach (...).02 i (...) maja 2014 r. złożył oświadczenie informujące o błędnej numeracji działki (...) i zmianę do wniosku rolnośrodowiskowego wraz z oświadczeniem o popełnionym błędzie w wariancie ekologii do działki rolnej (...) na powierzchni 1,54 ha.

W wyniku przeprowadzonych kontroli na miejscu z uwzględnieniem raportu z czynności kontrolnych Nr (...), stwierdzono następujące nieprawidłowości:

* Powierzchnia stwierdzona w ramach wariant 2.2. - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) wynosiła 2,95 ha Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności wariant 2.2. (w okresie przestawiania) a powierzchnią stwierdzoną wynosi 1,02% i wynosi 0,03 ha. W związku z tym płatność rolnośrodowiskowa została przyznana do powierzchni stwierdzonej.

* Powierzchnia stwierdzona w ramach wariant 2.4. Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) wynosiła 2,73 ha, Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności a powierzchnią stwierdzoną wynosi 5,86% i wynosi 0,16 ha. W związku z tym płatność rolnośrodowiskowa została przyznana do powierzchni stwierdzonej

* Powierzchnia stwierdzona w ramach wariantu 4.1. - ochrona siedlisk lęgowych ptaków wynosiła 59,85 ha Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności a powierzchnią stwierdzoną wynosi 6,88% i wynosi 4,12 ha. W związku z tym płatność rolnośrodowiskowa została przyznana do powierzchni stwierdzonej.

Decyzją z dnia (...) maja 2014 r. nr (...) Kierownik BP

w (...) przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości:

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 8,15 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.2 do powierzchni 2,95 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 5,73 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.4 do powierzchni 2,73 ha,

- pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 59,85 ha.

W związku z tym, że wskazana wyżej decyzja została uchylona decyzją Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w (...) z dnia (...) listopada 2014 r. organ I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...) ponownie przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 8,15 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.2 do powierzchni 2,98 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 5,73 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.4 do powierzchni 2,89 ha,

- pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 60,08 ha z zastosowaniem sankcji związanej z przedeklarowaniem powierzchni powyżej 3%

Dnia (...) listopada 2015 r. Dyrektor ARMiR zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych skarżącemu decyzją z dnia (...) lutego 2013 r. za 2012 r. Zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu

(...) listopada 2015 r. Postępowanie to zostało zawieszone postanowieniem z dnia (...) grudnia 2015 r. do czasu zakończenia sprawy w zakresie odwołania od decyzji z dnia (...) sierpnia 2015 r. a podjęte dnia (...) marca 2017 r.

Organ I instancji ustalił, że strona zobowiązała się do realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Na mocy decyzji z (...) lutego 2013 r. i (...) sierpnia 2015 r. otrzymała płatności za 2012 i 2013 r. (za 2013 r. w pomniejszonej wysokości).

W wyniku kontroli na miejscu w 2013 r. stwierdzono nieprawidłowości skutkujące uznaniem, że w sprawie nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym o powierzchni 3,89 ha i tym samym powstała nienależnie pobrana kwota w wysokości (...) zł. Stwierdzono bowiem:

- powiększenie zasięgu pola gospodarowania na działkach (...)

- w ramach działek (...) stwierdzono, ze granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku;

- działka rolna oznaczona we wniosku o płatności literą (...) gdzie zadeklarowana była przez wnioskodawcę łąka rwała (wariant 4.1) na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 21,78 ha, została zmierzona i według sporządzonego raportu z czynności kontrolnych stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest większa od powierzchni stwierdzonej, tj. 18,79 ha. Kontrolerzy wykonujący pomiar, na przedmiotowej działce zastosowali kod DR 13+ tj. zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej, kod DR 50 tj. granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku, kod DR 52 tj. stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania.

- działka rolna oznaczona we wniosku o płatności literą (...) gdzie zadeklarowana była przez wnioskodawcę grupa uprawa jęczmienia jarego (wariant 2.1) na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 2,45 ha, została zmierzona i według sporządzonego raportu z czynności kontrolnych stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej, tj. 2,69 ha. Kontrolerzy wykonujący pomiar, na przedmiotowej działce zastosowali kod DR 13- tj. zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej, kod DR 50 tj. granice uprawy wykraczają poza granice działek referencyjnych zadeklarowanych we wniosku, kod DR 52 tj. stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania, kod DR 53 tj. stwierdzono zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania.

- działka rolna oznaczona we wniosku o płatności literą (...) gdzie zadeklarowana była przez wnioskodawcę łąka trwała (wariant 2.4) na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 3,19 ha, została zmierzona i według sporządzonego raportu z czynności kontrolnych stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej, tj. 3.45 ha. Kontrolerzy wykonujący pomiar, na przedmiotowej działce zastosowali kod DR 13- tj. zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej, kod DR 50 tj. granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku.

- działka rolna oznaczona we wniosku o płatności literą (...) gdzie zadeklarowana była przez wnioskodawcę łąka trwała (wariant 2.3) na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 1,54 ha, została zmierzona i według sporządzonego raportu z czynności kontrolnych stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest większa od powierzchni stwierdzonej, tj.1.46 ha. Kontrolerzy wykonujący pomiar, na przedmiotowej działce zastosowali kod DR 13+ tj. zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej.

- działka rolna oznaczona we wniosku o płatności literą (...) gdzie zadeklarowana była przez wnioskodawcę łąka trwała (wariant 2.4) na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 1,00 ha, została zmierzona i według sporządzonego raportu z czynności kontrolnych stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej, tj. 1,09 ha. Kontrolerzy wykonujący pomiar, na przedmiotowej działce zastosowali kod DR 50 tj. granice uprawy wykraczają poza granice działek referencyjnych zadeklarowanych we wniosku.

Kierownik BP w (...) decyzją z dnia (...) maja 2017 r. Nr (...) ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości (...) zł.

Decyzją z dnia (...) września 2017 r. nr (...)/2017 Dyrektor ARiMR

w (...) utrzymał w mocy ww. decyzję.

W dniu (...) maja 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności PRŚ na 2014 r.:

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11,13 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8,62 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 63,97 ha.

Na skutek kontroli administracyjnej ustalono, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza, niż powierzchnia zadeklarowana.

Z tego względu organ I instancji wydał w dniu (...) grudnia 2014 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia (...) listopada 2015 r. ponownie przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości.

Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnia działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności w ramach wariantu 2.1 a powierzchnia stwierdzoną wynosi 0,27% i stanowi 0,03 ha. W związku z tym, płatność została przyznana do powierzchni stwierdzonej. W wariancie 2.3 wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnia działek zgłoszonych we wniosku a powierzchnia stwierdzoną wyniosła 0,12% i stanowi 0,01 ha. W związku, z czym płatności została przyznana do powierzchni stwierdzonej. W wariancie 4.1 wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnia działek rolnych zgłoszonych we wniosku a powierzchnią stwierdzona wyniosła 0,49% i stanowi 0,31 ha.

W dniu (...) czerwca 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności PRŚ na 2015 rok.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11,09 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8,62 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 60,80 ha.

Organ I instancji wydał w dniu (...) czerwca 2016 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości (...) zł do wskazanych we wniosku powierzchni.

W dniu (...) maja 2016 r. skarżący złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na 2016 rok.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11,09 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8,62 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 60,80 ha.

Organ I instancji wydał w dniu (...) kwietnia 2017 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości (...) zł do wskazanych we wniosku powierzchni.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, organ I instancji stwierdził, ze w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym o powierzchni 2,87 ha i powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości (...) zł przyznanej za 2014 r.

Jednocześnie organ nie znalazł podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, wskazując, m.in., że płatności wypłacone w dniu (...) 12.2014, (...).11. 2015 r. i (...)12. 2015 r. na podstawie decyzji z dnia (...).11.2015 r. nie wynikały z pomyłki organu, bowiem w dniu wydania decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w (...) nie posiadał informacji, z których wynikałby, ze strona nie dotrzyma zobowiązania w deklaracji powierzchni uprawy działek rolnych dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, a tym samym, nie dotrzyma warunków realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. P. zarzucił błędne ustalenie faktyczne, zgodnie z którym strona miała złożyć oświadczenie o zmniejszeniu powierzchni użytkowanych działek na poszczególne cele dopłat za lata 2015 i 2016, bowiem takie oświadczenia nie zostały złożone przez stronę.

Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że w roku 2015 i 2016 deklaracja producenta rolnego do płatności rolnośrodowiskowej wskazuje na zmniejszenie powierzchni deklarowanych pakietów rolnośrodowiskowych, tym samym doszło do zmniejszenia powierzchni użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Zgodnie z deklaracją w złożonych wnioskach na 2015 r. i 2016 r. pakiet 4.1 został zadeklarowany na powierzchni 60,80 ha (działki ewidencyjne nr (...),(...) i (...) czyli działki rolne (...)) a zobowiązanie podjęte w 2012 r. było na powierzchnię 63,66 ha (powierzchnia stwierdzona w 2012 r.). Ponadto, powierzchnia zadeklarowana dla pakietu 2.1 została zmniejszona względem zobowiązań o 0,01 ha. Powierzchnie zadeklarowane do pakietu 2.1w roku 2015 i 2016 wynoszą 11,09 ha na działkach ewidencyjnych nr (...) - działki rolne (...) a zobowiązanie do tego pakietu wynosi 11,10 ha (zmniejszone w 2014 r. z powierzchni 11,13 ha). Jak wskazał zatem organ, wnioskodawca sam zadeklarował mniejsze powierzchnie, a co za tym idzie nie dotrzymał podjętych zobowiązań.

Zdaniem organu II instancji środki wypłacone skarżącemu za 2014 rok winny zostać uznane za płatności nienależne. W 2015 i 2016 r. sam producent rolny w deklaracji do płatności rolnośrodowiskowej dokonał zmniejszenia powierzchni deklarowanych pakietów rolnośrodowiskowych. Z tego względu producent nie dotrzymał wymogów dotyczących realizacji programu rolnośrodowiskowego. W 2014 r. stwierdzono zmniejszenie powierzchni użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym dla pakietu 2.1 o 0,03 ha oraz dla pakietu 2.2 o 0,01 ha, a w 2015 r. producent zadeklarował zmniejszenie powierzchni dla pakietu 4.1 o 2,86 ha, a dla pakietu 2.1 o 0,01 ha. Ostatecznie doszło do zaniechania prowadzenia produkcji rolnej na działkach rolnych o powierzchni 2,87 ha.

Organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji dokonał szczegółowego wyliczenia kwoty należnej do zwrotu ((...) zł). Jednocześnie organ wskazał na brak możliwości odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności wynikającej z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. Podzielając ocenę dokonaną przez organ I instancji, organ odwoławczy wskazał, że wypłacone płatności nie wynikały z pomyłki organu. Ponadto ustalona kwota przekracza kwotę stanowiąca równowartość (...) euro, zatem nie było również podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ podkreślił, że w przypadku płatności PRŚ finansowanych ze środków unijnych, kwestie przedawnienia należności reguluje art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE Nr L 312 s. 1 z 23.12.1995 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości za która w tym przypadku należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 (w przypadku wniosku zawierającego deklarację zaprzestania realizacji części zobowiązania). Natomiast przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienie (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jeśli do tego czasu organ właściwej władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie płatności na rok 2015 zawierający deklarację zaprzestania realizacji części zobowiązania został złożony w dniu (...) czerwca 2015 r. czyli okres przedawnienia (nawet w przypadku braku przerwania okresu przedawnienia) wypadałby w czerwcu 2019 r. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka przedawnienia należności.

M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucił, że błędnie ustalono, że zaniechał on prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym o powierzchni 3,89 ha i że świadomie zgłosił zawyżoną powierzchnię zadeklarowanych działek. Ponadto skarżący podniósł zarzut przedawnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ dla działki o nr (...) wskazał powierzchnię 18,39 ha, podczas gdy dla tej samej działki organ ten ustalił płatność ONW za 2012 r. za obszar 21,78 ha. Organ wyznaczył powierzchnię tej działki na skutek błędnych pomiarów.

Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w (...) z dnia (...) stycznia 2019 r. nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Brak jest także podstaw do stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Istota sporu, do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżący uzyskał nienależnie pobrane płatności podlegające obowiązkowemu zwrotowi.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący podjął w 2012 r. 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne oraz pakietu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków.

Pierwsza płatność została przyznana decyzją organu ARiMR z dnia (...) lutego 2013 r. w łącznej wysokości (...) zł. W 2013 r. skarżący ponowił wniosek o przyznanie płatności w tych samych wariantach.

W dniach od (...) listopada 2013 r. do (...) listopada 2013 r. odbyły się w gospodarstwie skarżącego kontrole na miejscu w zakresie wzajemnej zgodności, w zakresie kwalifikowalności powierzchni, z których sporządzono trzy raporty z czynności kontrolnych.

W wyniku przeprowadzonych kontroli na miejscu z uwzględnieniem raportu z czynności kontrolnych Nr (...), stwierdzono następujące nieprawidłowości:

* Powierzchnia stwierdzona w ramach wariant 2.2. - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) wynosiła 2,95 ha Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności wariant 2.2. (w okresie przestawiania) a powierzchnią stwierdzoną wynosi 1, 02% i wynosi 0, 03 ha.

* Powierzchnia stwierdzona w ramach wariant 2.4. Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) wynosiła 2,73 ha, Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności a powierzchnią stwierdzoną wynosi 5,86% i wynosi 0,16 ha.

* Powierzchnia stwierdzona w ramach wariantu 4.1. - ochrona siedlisk lęgowych ptaków wynosiła 59,85 ha Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności a powierzchnią stwierdzoną wynosi 6,88% i wynosi 4,12 ha.

W związku z powyższym, decyzją z dnia (...) maja 2014 r. nr (...) Kierownik BP w (...) przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości do powierzchni stwierdzonej.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 8,15 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.2 do powierzchni 2, 95 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 5,73 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.4 do powierzchni 2,73 ha,

- pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 59,85 ha.

W związku z tym, że wskazana wyżej decyzja została uchylona decyzją Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w (...) z dnia (...) listopada 2014 r. organ I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...) ponownie przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 8,15 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.2 do powierzchni 2,98 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 5,73 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.4 do powierzchni 2,89 ha,

- pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 60,08 ha z zastosowaniem sankcji związanej z przedeklarowaniem powierzchni powyżej 3%

Organ II instancji decyzją z dnia (...) marca 2017 r. utrzymał w mocy. powyższą decyzje organu I instancji z dnia (...) sierpnia 2015 r.

W dniu (...) maja 2014 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie płatności PRŚ na 2014 rok.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11,13 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8,62 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 63,97 ha.

Na skutek kontroli administracyjnej ustalono, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż powierzchnia zadeklarowana. Powierzchnia stwierdzona została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej. Ustalenia nieprawidłowości dokonano w oparciu o pomiary powierzchni ewidencyjno - gospodarczej (maksymalny kwalifikowany obszar PEG) odpowiadającej powierzchni użytkowanej rolniczo w ramach danej działki ewidencyjnej, wykonane na dostępnych w systemie informacyjnym ARiMR zdjęciach obszarów zajmowanych przez działki rolne ujęte we wniosku producenta

Z tego względu organ I instancji wydał w dniu (...) grudnia 2014 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia (...) listopada 2015 r. przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, w tym dla pakietu 2 w wariancie 2.1 do powierzchni 11.09 ha, dla pakietu 2 w wariancie 2.3 do powierzchni 8.60 ha, dla pakietu 4 w wariancie 4.1 do powierzchni 60,64 ha Wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności w ramach wariantu 2.1 a powierzchnia stwierdzoną wynosi 0,27% i stanowi 0,03 ha. W wariancie 2.3 wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnia działek zgłoszonych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną wyniosła 0,12% i stanowi 0,01 ha. W wariancie 4.1 wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnia działek rolnych zgłoszonych we wniosku a powierzchnią stwierdzona wyniosła 0,49% i stanowi 0,31 ha. W związku z czym płatność została przyznana do powierzchni stwierdzonej.

W związku z tym, że wskazana wyżej decyzja została uchylona decyzją Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. organ I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia (...) listopada 2015 r. nr (...) ponownie przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11.10 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8.61 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 63,66 ha Powyższa decyzja została doręczona stronie w dniu (...) listopada 2015 r.

W dniu (...) czerwca 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności PRŚ na 2015 rok.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11,10 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8,62 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 60,80 ha.

Organ I instancji wydał w dniu (...) czerwca 2016 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości (...) zł do wskazanych we wniosku powierzchni, w tym dla pakietu 2 w wariancie 2.1 do powierzchni 11.09 ha, dla pakietu 2 w wariancie 2.3 do powierzchni 8.62 ha, dla pakietu 4 w wariancie 4.1 do powierzchni 60,80 ha W dniu (...) maja 2016 r. skarżący złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na 2016 rok.

- Pakiet 2, wariant 2.1. do powierzchni 11,09 ha,

- Pakiet 2, wariant 2.3. do powierzchni 8,62 ha,

- Pakiet 4, wariant 4.1. do powierzchni 60,80 ha.

Organ I instancji wydał w dniu (...) kwietnia 2017 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości (...) zł do wskazanych we wniosku powierzchni.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest wydanie ostatecznych i prawomocnych decyzji ustalających wysokość płatności rolnośrodowiskowej za poszczególne lata, co wynika z ustaleń dokonanych przez organy.

Skarżący skutecznie nie zakwestionował powyższych rozstrzygnięć, co oznacza, że ustalenia te stały się wiążące w sprawie i na ich podstawie organ stwierdził okoliczności uzasadniające przyznanie płatności rolnośrodowiskowej we wskazanych w ww. decyzjach wysokościach.

W niniejszej sprawie, co należy podkreślić przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu określająca kwotę nienależnie pobranych płatności, nie zaś decyzja rozstrzygająca zasadność przyznania tej płatności w określonej wysokości.

Stwierdzenie ustalonych nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, wykazane w postępowaniu dotyczącym wniosku kontynuacyjnego, oznacza, że skarżący nie wywiązał się z podjętego pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Zarzuty skargi dotyczące dokonania niewłaściwych ustaleń, na podstawie których przyznano skarżącemu płatność rolnosrodowiskową nie mogą być skutecznie podnoszone w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych należności. Okoliczności te mogły być podnoszone w toku postępowania dotyczącego przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013 i w latach kolejnych i w tamtych postępowaniach winny podlegać ocenie.

Należy bowiem podkreślić, że postępowanie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych jest odrębnym postępowaniem, dlatego w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych należności nie mogą być kwestionowane ustalenia i wyniki kontroli prowadzonej w gospodarstwie skarżącego, a co za tym idzie, nie może być podważane rozstrzygnięcie co do zasadności przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej w określonej w wydanych w tym przedmiocie decyzjach.

Podstawę zwrotu płatności stanowiło, jak wynika z zaskarżonej decyzji nierealizowanie na wszystkich deklarowanych przez skarżącego do płatności działkach rolnych warunków pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Postępowanie w sprawie dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych na rok 2014. Zostało ono wszczęte na skutek ustalenia przez organ, że strona nie dopełniła zobowiązania realizowania deklarowanego wariantu do powierzchni 2,87 ha.

Postępowanie to powadzone było w trybie art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 z późn. zm.).

Postępowanie, określone w art. 29 ust. 1 ww. ustawy, jest samodzielnym postępowaniem, w którym w drodze decyzji następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem tego postępowania jest zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w tym przepisie.

Nienależne pobranie środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, ma miejsce w sytuacji, gdy, między innymi pomoc zostaje przyznana i wypłacona, a beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres.

Zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, PRŚ 2009, koniecznymi warunkami przyznania płatności rolnośrodowiskowej, obok wymogów określonych w pkt 1 i 2, jest realizacja przez rolnika 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Powyższe "zobowiązanie rolnośrodowiskowe", obejmuje wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej (pkt 3) oraz spełnienie warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określonych w rozporządzeniu (pkt 4).

Zasada, zgodnie z którą, beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności, ustalona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Natomiast w myśl art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a. w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b. kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Art. 18 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi natomiast, że państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji.

To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków". Ponadto, jeżeli niezgodność wynika z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodność, jak i na następny rok kalendarzowy (art. 18 ust. 3 ww. rozporządzenia).

Konstrukcja przepisu art. 18 rozporządzenia 65/2011 pozwala uznać, iż stanowi on jak trafnie przyjęto już w orzecznictwie sadów administracyjnych normę o charakterze kompetencyjnym, upoważniającym państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek, czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności. W prawie krajowym warunki i tryb przyznawania, wypłaty ale także zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 173).

Przepis art. 1 pkt 2 ww. ustawy wyraźnie stanowi, że określa ona warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy oraz pomocy technicznej w zakresie nieokreślonym w przepisach rozporządzenia nr 1698/2005 lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Na gruncie tej ustawy obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 28 ust. 1, według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, szczegółowe warunki i tryb zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem określa rozporządzenie rolnośrodowiskowe, które w § 39 (rozporządzenie rolnośrodowiskowe, PRŚ 2013) określa sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi.

Zarówno przepisy powyższej ustawy, jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie rolnośrodowiskowe, przewidują, stosownie do art. 5 i art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 65/2011, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Obowiązek ten realizowany jest na zasadach określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym.

Szczegółowe przypadki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zostały uregulowane zatem w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., który to przepis (tj. § 39 ust. 1) zasadnie wskazany został w sprawie jako podstawa prawna do zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2014.

Zasada zwrotu wypłaconej uprzednio płatności zawarta w powołanym przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepisie § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi gwarancję zachowania przez rolnika wszystkich warunków zobowiązania rolnośrodowiskowego (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5397/16).

Rolnik, który podejmuje się - w zamian za płatności - realizacji programu rolnośrodowiskowego przez okres 5 lat, zobowiązuje się w ten sposób do realizacji ściśle określonych działań zgodnych z planem rolnośrodowiskowym, w tym przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu.

Wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenić trzeba zatem w całym okresie 5-letniego zobowiązania. Z treści rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (wyrok NSA

z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2710/14 por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r. publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie, na podstawie dokonanych ustaleń, organy trafnie uznały, że strona nie dopełniła zobowiązania realizowania deklarowanego wariantu do powierzchni 2,87 ha.

Dla oceny prawidłowości decyzji organów ARiMR istotne jest ustalenie, czy należność pobrana przez skarżącego z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego jest nienależnie pobraną płatnością. Płatność nienależna to taka, która została wypłacona rolnikowi, a organy stwierdziły, że pomimo jej pobrania rolnik dopuścił się nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego.

W sprawie niniejszej organ zasadnie zastosował jako podstawę zwrotu przepis § 39 rozporządzenia PRŚ 2013 w zw. z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Organ II instancji, w ocenie Sądu, w sposób prawidłowy ustalił i wskazał, powołując art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE,EURATOM) nr 2988/95, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. 4 letni okres przedawnienia biegł w przedmiotowej sprawie od czerwca 2015 r. (data złożenia wniosku o płatności za 2015 r. z deklaracją zaprzestania realizacji części zobowiązania).

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.