Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 8 listopada 2006 r.
III SA/Po 170/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś.

Sędziowie NSA: Tadeusz M. Geremek As. sąd. Szymon Widłak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) maja 2005 r. nr (...) w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) grudnia 2004 r., Nr (...) Starosta na podstawie art. 12. ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze. zmian), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. ze. zmian.) odrzucił zgłoszenie "A" S.A. o zanieczyszczeniu ziemi na działkach stanowiących własność "A" S.A:

-

nr (...) zlokalizowanej przy ulicy (...) w P., S.,

-

nr (...) zlokalizowanej w P. przy drodze do B.

-

nr (...) i (...) zlokalizowanych w W. przy ul. (...)

-

nr (...) i (...) zlokalizowanych w L. przy ul. (...)

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że pismem z dnia (...) czerwca 2004 r. "A" S.A. dokonał zgłoszenia zanieczyszczenia przedmiotowych działek z zastrzeżeniem, że sprawcą zanieczyszczenia była B S.A. wykreślona z rejestru handlowego z dniem (...) września 1999 r.. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji na podstawie uzyskanych dokumentów ustalił, że "A" S.A. jest następcą prawnym Centrali B S.A. i uznał w konsekwencji, że ponosi on odpowiedzialność za dokonane zanieczyszczenie.

W odwołaniu od powyższej decyzji "A" S.A. wskazał, że w opinii skarżącego nie jest następcą prawnym B S.A. w zakresie administracyjno - prawnym. Zaznaczył przy tym, że do połączenia spółek doszło na podstawie art. 465 § 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. kodeksu handlowego (Dz. U. z nr 57, poz. 502), który stanowił jedynie o przejściu na spółkę przejmującą wszelkich praw i obowiązków spółki przejętej w zakresie stosunków cywilno - prawnych. Natomiast następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego, podczas gdy sukcesja administracyjno - prawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037) i zaczęła obowiązywać z dniem 1 października 2001 r.. Spółka zaznaczyła również, że art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy.

Decyzją z dnia (...) maja 2005 r., Nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 12 ust. 1 - 2 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w przypadku zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu obowiązków w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym, podczas gdy interpretacja przepisów dokonana przez odwołującą się stronę zmierza do obejścia prawa i uniknięcia odpowiedzialności w sferze ochrony środowiska, co stoi w oczywistej sprzeczności z interpretacją celowościową omawianego przepisu. Organ zwrócił także uwagę, że dołączone do wniosku wyniki badań nie potwierdziły jednoznacznie faktu zanieczyszczenia ziemi lub gleby na stacji paliw położonych na przedmiotowych działkach.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "A" S.A. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym decyzjom spółka zarzuciła naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej, a także naruszenie art. 12. ust. 2 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, że wyniki badań, które dołączono do zgłoszenia nie są aktualne i nie stanowią tym samym wystarczającego dowodu zanieczyszczenia ziemi, a także nietrafne przyjęcie, że spółka B S.A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby.

W odpowiedzi na skargę organ II-ej instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że dnia (...) maja 1999 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy B S.A podjęło uchwałę nr 7 o połączeniu spółki z C S.A. Tego samego dnia Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy C S.A. podjęło uchwałę nr 8/99 o połączeniu z B S.A. Na mocy uchwał siedemnaście oddziałów B S.A. stało się oddziałami C S.A. w zamian za akcje przejmującej spółki wydane akcjonariuszom przejmowanej B S.A. Jednocześnie spółka przejmująca C S.A na mocy uchwały nr 10/99 podjętej na tym samym zgromadzeniu zmieniła nazwę na "A" S.A.

W dacie połączenia wskazanych spółek obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (t.j. Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), która ukształtowała miedzy innymi odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W tym zakresie zgodnie z art. 82 wskazanej ustawy jednostki organizacyjne oraz osoby fizyczne wykonująca działalność gospodarczą wpływająca szkodliwie na środowisko były obowiązane podejmować działania mające na celu usunięcie przyczyn szkodliwego oddziaływania na środowisko i przywrócić środowisko do stanu właściwego. Obowiązki w tej mierze mogły być natomiast egzekwowane zarówno w drodze administracyjnoprawnej, jak i cywilnoprawnej w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały jednak odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, a obowiązek rekultywacji nie wiązał się z faktem władania nieruchomością, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

Wskazany porządek prawny został zmieniony ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627), która w art. 102 wskazała, że władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jest obowiązany do przeprowadzenia rekultywacji chyba, że wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot - wtedy obowiązek spoczywa na owym innym podmiocie.

Przytoczona konstrukcja cytowanego przepisu wskazuje, że władający nieruchomością (zarówno właściciel nieruchomości jak i inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego) może uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Wskazane uregulowanie ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu, władający powierzchnią ziemi nabywając

(przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną kwestię stanowią natomiast relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych.

Takie określenie odpowiedzialności związanej z zanieczyszczeniem ziemi i gleby złagodził nieco art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian), który wskazuje, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy (to jest dnia 1 października 2001 r.), na której przed wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.. Do takiego zgłoszenia należy jednak załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zniszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze zawierającym informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi, bądź odrzuca zgłoszenie, w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, a ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia powoduje, że zastosowanie znajdują przepisy art. 102 ust. 1-3 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Analiza treści omawianego przepisu wskazuje, że dotyczy on tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Oznacza to, że delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania. Jednocześnie ten sam przepis wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, co wskazuje, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu.

W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ma charakter międzyczasowy i odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego, o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego nieruchomości za inny podmiot w rozumieniu tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. II OSK 987/05).

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organ I instancji trafnie przyjął, że nie zostały spełnione warunki określone w ustawie wprowadzającej Prawo ochrony środowiska i zgodnie z prawem odrzucił zgłoszenie zanieczyszczenia nieruchomości na których posadowiona jest stacja paliw nr (...) w S., bez względu na wątpliwości dotyczące oceny wyników badań zanieczyszczenia przedmiotowych działek oraz bez wglądu na ocenę trafności argumentu strony skarżącej, że z uregulowania objętego omawianym przepisem nie wynika wprost sukcesja obowiązków obciążających poprzednika władającego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione, wobec czego podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).