Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1526293

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 15 kwietnia 2014 r.
III SA/Lu 988/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal.

Sędziowie WSA: Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Grzegorz Wałejko.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi S. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) października 2013 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia (...) października 2013 r., nr (...), Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. z dnia (...) sierpnia 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatność ONW) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

14 czerwca 2004 r. S. H. złożył wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004, deklarując działki rolne o łącznej powierzchni 93,74 ha.

Decyzją z (...) marca 2005 r. (Nr (...)) Kierownik BP ARiMR w B. P. przyznał płatność w kwocie 12.864,73 zł. Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor LOR decyzją z (...) maja 2005 r. (nr (...)) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Płatność została przekazana na rachunek bankowy rolnika. Jednym z warunków otrzymania płatności było zobowiązanie rolnika do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW.

26 kwietnia 2005 r. S. H. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW na rok 2005, deklarując do tej ostatniej płatności działki rolne o łącznej o powierzchni 54,61 ha. 2 grudnia 2005 r. rolnik złożył oświadczenie, w którym potwierdził prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni objętej zobowiązaniem ONW.

25 kwietnia 2006 r. S. H. złożył Oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW (nr (...)), z którego wynika, że w dniu 30 września 2004 r. U. H. przejęła część zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na łącznej powierzchni 39,32 ha.

Decyzją z (...) maja 2006 r. (Nr (...)) Kierownik BP ARiMR przyznał stronie płatność ONW w wysokości 9362,60 zł. Od decyzji nie wniesiono odwołania, płatności zostały przekazane na rachunek bankowy rolnika.

11 maja 2007 r. U. H. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW na rok 2007, w którym zadeklarowała do tej ostatniej płatności działki rolne o łącznej powierzchni 32,26 ha.

16 lipca 2007 r. S. H. złożył wniosek na rok 2007 o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW w przypadku przeniesienia posiadania wszystkich działek rolnych lub ich części położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (nr (...)) oraz oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW (nr (...)). Według twierdzeń organu z dokumentu wynikało, że 16 lipca 2007 r. przejął całość zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na łącznej powierzchni 39,32 ha od U. H.

W toku postępowania wyjaśniając konflikt kontroli krzyżowej dotyczący działki ewidencyjnej nr (...), o pow. 1,63 ha organ ustalił, że faktycznym użytkownikiem spornej działki do 31 sierpnia 2007 r. był S. H., który w końcowym okresie nie posiadał żadnego tytułu prawnego do spornej nieruchomości. Przedmiotowa działka, będąca we władaniu agencji Nieruchomości Rolnych, została sprzedana przez nią w dniu 25 sierpnia 2006 r. T. P., który przystąpił do użytkowania gruntu po wyroku nakazującym opuszczenie spornego gruntu w ww. terminie S. H.

Decyzją z (...) marca 2009 r. (nr (...)) Kierownik BP ARiMR przyznał Stronie płatność ONW w wysokości 6735,77 zł. W wyniku odwołania decyzją z (...) sierpnia 2009 r. Dyrektor LOR ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję i przyznał S. H. płatność ONW w łącznej wysokości 7027,54 zł. Płatności zostały przekazane na konto rolnika.

15 maja 2008 r. S. H. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW na rok 2008, w którym zadeklarował do płatności ONW działki rolne o łącznej powierzchni 39,37 ha. Tego samego dnia złożył Oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych (...), zgodnie z którym P. C. przekazał S. H. powierzchnię 0,51 ha. W złożonym w toku postępowania oświadczeniu (22 grudnia 2008 r.) S. H. potwierdził fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na działkach (...) i (...) położonych w M. gm. T.

Decyzją z (...) marca 2009 r. (nr (...)) przyznał Stronie płatność ONW w wysokości 7007,85 zł. Od decyzji nie wniesiono odwołania, a płatności przekazano na rachunek bankowy.

Pismem z 11 stycznia 2013 r. wezwano S. H. do udzielenia wyjaśnień odnośnie podjętego zobowiązania wieloletniego ONW, a następnie pismem z 21 marca 2013 r. Kierownik BP ARiMR w B. P. zawiadomił rolnika o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu płatności ONW przyznanych na mocy decyzji z (...) marca 2005 r., z (...) kwietnia 2006 r., z (...) sierpnia 2009 r. oraz z (...) marca 2009 r.

Decyzją z (...) kwietnia 2013 r. (nr (...)) Kierownik BP ARiMR ustalił S. H. kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości 17 119,43 zł z tytułu niedotrzymania zobowiązań wieloletnich ONW. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z (...) lipca 2013 r. (nr (...)) Dyrektor LOR ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał do ponownego rozpoznania.

Decyzją z (...) sierpnia 2013 r. Kierownik BP ARiMR ustalił S. H. kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości

17 119,43 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z (...) października 2013 r. Dyrektor LOR ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że rolnik w wyniku przyznania płatności ONW podjął zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW przez okres 5 lat na następujących powierzchniach

1)

nr (...) podjęte 12 kwietnia 2005 r. na powierzchnię równą 54,42 ha;

2)

nr (...) podjęte w tym samym dniu na powierzchnię równą 39,32 ha;

3)

nr (...) podjęte w 20 kwietnia 2005 r. na powierzchnię równą 0,51 ha.

Treść zobowiązań została określona w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej dalej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, z późn. zm.; dalej: rozporządzenie ONW 2004) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 448 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie ONW 2007), a także w aktach prawa unijnego, do których te rozporządzenia się odwołują.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.) jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy strona podejmuje zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW, a następnie nie spełnia obowiązku prowadzenia ww. działalności.

S. H. składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2004 oraz podpisując oświadczenia przejmującego posiadanie działek rolnych (...) zobowiązał się m.in. do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW.

Obowiązkiem organu I instancji było bezsporne ustalenie sposobu powstania i daty zobowiązań do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW. Ustaleń powyższych należy dokonać w oparciu o teczki aktowe spraw producentów rolnych, od których S. H. przejął zobowiązanie. Ponadto Kierownik BP zobowiązany był dokonać ustaleń w kontekście zaprzestania działalności rolniczej na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na podjętych przez stronę zobowiązaniach, uwzględnienia przyznania i wypłacenia płatności na przejętych działkach na podstawie złożonego oświadczenia. Z analizy treści uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że nie dokonano powyższych ustaleń. Dopiero po dokonaniu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i uzyskaniu pewności o wielkości zobowiązania podjętego przez stronę lub przejętych od osób trzecich oraz o faktycznej powierzchni zaprzestania działalności na terenach ONW można dokonać poprawnego wyliczenia środków nienależnie pobranych płatności. Organ I instancji nie wskazał także motywów podjętej decyzji.

Ponadto organ I instancji był zobowiązany zbadać przesłanki, o których mowa - w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności na rok 2004 - art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 (Dz. Urz. WE, seria L, nr 327, str. 11 zwe zm.). Z przepisu tego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ I instancji rozpatrując niniejszą sprawę nie dokonał ustaleń w tym zakresie, czym naruszył szereg przepisów postępowania, m.in. nie rozpatrując całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonując dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Z analizy treści uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika w jaki sposób zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, brak jest określenia motywów na jakich opierał się organ wydając decyzję oraz z jakich powodów nie uwzględnił zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Powyższe uchybienia skutkowały zdaniem organu koniecznością uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W skardze do sądu administracyjnego S. H. zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego oraz "przemilczany zarzut przedawnienia" co do decyzji z (...) marca 2005 r. i z (...) maja 2006 r.

W uzasadnieniu podniósł, że organ odwoławczy nie może w nieskończoność uchylać decyzji organu I instancji, gdy organ ten nie jest w stanie jej poprawnie wydać. Stwierdził, że nie tyle zaniechał prowadzenia działalności na zadeklarowanej powierzchni, tylko prawomocnym wyrokiem sądu nakazano mu opuścić deklarowane grunty. Skarżący niczego nie zatajał, a organy wiedziały w 2005 r., że deklarowana jest mniejsza powierzchnia, co wyjaśniał skarżący w toku postępowania. Wyjaśniał również zmniejszenie powierzchni w 2007 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności).

Przedmiotem skargi jest tzw. decyzja kasacyjna organu odwoławczego, tj. decyzja uchylająca zaskarżoną odwołaniem decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie sądu Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w pełni prawidłowo zastosował tą formę rozstrzygnięcia, bowiem decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z (...) sierpnia 2013 r. była dotknięta istotnymi uchybieniami, polegającymi na niewyjaśnieniu kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych i przesłanek prawnych rozstrzygnięcia. W myśl art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Sytuacja taka niewątpliwie zaistniała w badanej sprawie, co uzasadniało wydanie przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji kasacyjnej.

Przedmiotem badanej sprawy jest ustalenie, czy zaistniały przesłanki do obciążenia skarżącego obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu płatności ONW za lata 2004, 2005 i 2007.

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: (1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; (2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 czerwca 2012 r. (II GSK 822/11, LEX nr 1217427), ustalenie, czy przyznane kwoty pomocy czy płatności są przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy (o ARiMR), jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

W badanej sprawie nie doszło do wyeliminowania decyzji, w oparciu o które dokonano ww. płatności, dlatego właściwych ustaleń należało dokonać już w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Z wydanych w sprawie decyzji wynika, że przyczyną wszczęcia postępowania w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było domniemane niedopełnienie przez skarżącego podjętych zobowiązań do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW wskutek zaniechania prowadzenia produkcji rolnej na części działek objętych zobowiązaniami.

Zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze ONW przez okres 5 lat od pierwszej wypłaty świadczenia, jako warunek przyznania płatności ONW wynika z treści art. 14 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz.Urz.UE, seria L, nr 160 s. 80, z późn. zm.), jak również obydwu wyżej wspomnianych krajowych rozporządzeń w sprawie płatności ONW, odsyłających do rozporządzenia unijnego (§ 2 rozporządzenia ONW 2004 i § 2 rozporządzenia ONW 2007). Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie nr 1257/1999 utraciło moc, gdyż zostało zastąpione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE, seria L., nr 277, s. 1, z późn. zm.). Jednakże z przepisów przejściowych tego ostatniego rozporządzenia (art. 93 ust. 1) wynika, że m.in. art. 14 rozporządzenia nr 1257/2009 został uchylony dopiero od dnia 1 stycznia 2010 r., ma więc zastosowanie do oceny spełnienia warunków płatności objętych wnioskami złożonymi w okresie jego obowiązywania, w tym - w badanej sprawie.

Zobowiązanie, o którym mowa znajduje też oparcie w oświadczeniach stanowiących każdorazowo element wniosku rolnika o przyznanie płatności, na co trafnie zwracały uwagę organy.

Stan prawny i faktyczny w badanej sprawie komplikuje fakt, że dochodziło w niej kilkukrotnie do przejęcia posiadania działek objętych różnymi zobowiązaniami (wynikającymi z różnych wniosków). Przejęcie posiadania działek skutkuje zasadniczo przejęciem uprawnień do płatności ONW od podmiotu zbywającego posiadanie, ale jednocześnie oznacza również przejęcie zobowiązań, które warunkowały przyznanie tych płatności (§ 7 rozporządzenia ONW 2004, § 6 rozporządzenia ONW 2007).

Zaniechanie produkcji rolnej na działkach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem zasadniczo prowadzi do konieczności zwrotu płatności ONW w całości lub w części w zależności od przesłanek szczegółowo opisanych w § 9 rozporządzeń ONW 2004 i ONW 2007. W szczególności, co istotne dla badanej sprawy, rolnik zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności za cały okres jej pobierania, jeżeli łącza powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza wynosi co najmniej 1 ha (§ 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW 2004, § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ONW 2007).

Z powyższych rozważań wynika, że kluczową dla sprawy kwestią było dokładne ustalenie, kiedy i w jaki sposób powstały zobowiązania skarżącego do prowadzenia produkcji rolnej na poszczególnych działkach położonych na obszarach ONW, z uwzględnieniem skutków przejęć działek od skarżącego przez innych rolników oraz przez skarżącego od innych rolników. Następnie należało precyzyjnie ustalić i wyjaśnić, kiedy i w jakim zakresie doszło do zaprzestania działalności, w szczególności z wykazaniem konkretnych działek. Wszystkie rozważania i ustalenia w tym zakresie powinny się znaleźć w uzasadnieniu decyzji, tak aby w szczególności strona była w pełni świadoma, dlaczego zastosowano wobec niej sankcję w postaci nałożenia obowiązku zwrotu płatności.

Skomplikowany stan faktyczny i prawny sprawy (różne zakresy wniosków, przejmowanie działek, zmieniające się w międzyczasie przepisy) nakazują szczególną staranność organu w powyższym zakresie. W szczególności, jak trafnie wskazuje organ odwoławczy w zaskarżonej do sądu decyzji, nie jest możliwe dokonanie właściwych ustaleń w tym zakresie bez materiału dowodowego w postaci akt spraw producentów rolnych, od których skarżący przejął zobowiązania.

Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że organ I instancji nie dokonał w tym zakresie szczegółowych ustaleń, brak jest również materiału dowodowego, który potwierdzałby końcowe wnioski organu w tym zakresie. W aktach znajdują się co prawda akta dotyczące producentów, od których skarżący przejął zobowiązania ONW, ale numeracja stron wskazuje jednoznacznie, że materiały te zostały dołączone do akt dopiero po wydaniu zaskarżonej do sądu decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z (...) października 2013 r.

Działanie organu odwoławczego w tym zakresie było więc jak najbardziej zgodne z prawem. Okoliczności powstania zobowiązań warunkujących przyznanie płatności ONW, ich przejęcia od innych rolników oraz zaprzestania ich realizacji są kluczowe z punktu widzenia nałożenia sankcji w postaci zwrot nienależnie pobranych płatności. Istotne braki w rozważaniach organu I instancji oraz w zgromadzonym przez ten organ materiale dowodowym musiały skutkować uchyleniem decyzji Kierownika BP ARIMR z (...) kwietnia 2013 r. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, tak aby braki te zostały usunięte.

Drugą z przyczyn wydania zaskarżonej decyzji kasacyjnej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR był brak analizy sprawy pod kątem zastosowania przesłanek zwalniających z obowiązku zwrotu płatności wskazanych w art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001.

Rozporządzenie nr 2419/2001 zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.Urz.UE seria L, nr 141, s. 18, z późn. zm.). W art. 80 ust. 1 zd. 1 i 2 tego ostatniego aktu wyrażono regułę intertemporalną, w myśl której rozporządzenie (WE) nr 2419/2001 traci moc. Jednak będzie nadal obowiązywało w kwestii wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005 r.

Skoro w badanej sprawie chodzi o płatności obejmujące lata 2004, 2005 i 2007 oznacza to, że konieczne jest uwzględnienie przesłanek zwalniających z obowiązku zwrotu płatności wyrażonych w obydwu aktach prawnych.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że odniósł się on do art. 73 rozporządzenia nr 796/2004. Należy zwrócić uwagę, że przepis ten wskazuje dwie różne przesłanki zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności. Pierwszą jest sytuacja, w której dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (ust. 4). Z kolei drugą przesłanką jest upływ czasu, co istotne jednak, ten swoisty termin przedawnienia obowiązku zwrotu jest uzależniony od tego, czy beneficjent działał w dobrej, czy w złej wierze (ust. 5). W pierwszym przypadku obowiązuje 4-letni, w drugim 10-letni termin przedawnienia, liczony od daty płatności do momentu pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności.

Rozważania organu I instancji w tych kwestiach ograniczają się do dość ogólnikowego stwierdzenia, że wypłacone płatności nie wynikały z pomyłki Agencji, lecz z niedotrzymania zobowiązań wieloletnich ONW przez wnioskodawcę. Organ zacytował wprawdzie ustęp 5 art. 73 jednakże nie dokonał żadnych rozważań, czy ewentualne niedotrzymanie zobowiązań przez beneficjenta wynikało z działań podjętych w złej czy w dobrej wierze.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, na okoliczność zaistnienia "dobrej wiary" badaniu podlegają okoliczności konkretnej sprawy, w tym świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., II GSK 1209/11; wyrok WSA we Wrocławiu z 5 lutego 2014 r., III SA/Wr 779/13; Wyrok WSA w Bydgoszczy z -11 lutego 2014 r., II SA/Bd 1518/13; wyrok WSA w Białymstoku z 21 marca 2014 r., I SA/Bk 625/13).

Znajdujący również zastosowanie w badanej sprawie art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001 ma niemal identyczne brzmienie, z drobnymi różnicami redakcyjnymi. Organ I instancji w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu prawnym do tego przepisu.

Trafnie zatem organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wytknął Kierownikowi BP ARiMR brak należytych rozważań nad przesłankami z art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. Jest to również kluczowa w sprawie okoliczność, gdyż zaistnienie opisanych w tym przepisie przesłanek mogło skutkować zwolnieniem skarżącego z obowiązku zwrotu płatności, a więc zupełnie innym rozstrzygnięciem sprawy. W pełni uzasadnione było zatem wydanie decyzji kasacyjnej i wskazanie na konieczność wyjaśnienia tych okoliczności przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Uzupełniając wskazania organu odwoławczego należy wskazać, że - jak wynika z decyzji organu I instancji - wśród przyczyn niedotrzymania zobowiązań znalazły się również spory prawne dotyczące posiadania niektórych działek przez skarżącego, rozstrzygane orzeczeniami sądów powszechnych. W aktach sprawy znajdują się wprawdzie kopie stosownych orzeczeń sądów (k. 134 akt adm. - wyrok SR w B. P. z (...) czerwca 2007 r., (...), dotyczący działki nr ewid. (...) oraz k. 205-206 - wyrok SR w B. P. z (...) czerwca 2005 r., (...), dotyczący działek nr (...) i (...)), jednakże są to same sentencje, bez uzasadnień. Z punktu widzenia oceny przesłanek egzoneracyjnych wynikających z art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 oraz art. 73 rozporządzenia 796/2004, zwłaszcza oceny dobrej lub złej wiary skarżącego, celowa byłaby analiza uzasadnień tych wyroków, jeśli takie były sporządzone.

Z powyższych przyczyn należy jeszcze raz stwierdzić, że zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR jest zgodna z prawem, bowiem decyzja Kierownika BP ARiMR z (...) sierpnia 2013 r. była dotknięta błędami, które skutkowały koniecznością jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze należy stwierdzić że po części odpowiadają rozstrzygnięciu podjętemu przez organ odwoławczy, po części zaś nie są uzasadnione.

Skarżący wydaje się przede wszystkim kwestionować fakt kolejnego uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jak wynika z wyżej przedstawionych rozważań rozstrzygnięcie organu odwoławczego było w pełni uzasadnione. Fakt, że po raz kolejny została w sprawie wydana decyzja kasacyjna nie ma znaczenia - organ odwoławczy miał podstawy do wydania takiej decyzji, nie można więc zarzucać jej niezgodności z prawem.

Kwestia zaniechania produkcji rolnej na zadeklarowanej powierzchni i jej przyczyn, a także kwestia ewentualnego przedawnienia obowiązku zwrotu płatności nie zostały przesądzone. Skutkiem zaskarżonej decyzji jest powrót sprawy do organu I instancji i konieczność dokonania wyczerpujących ustaleń w tych kwestiach.

Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.