Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 6 listopada 2007 r.
III SA/Lu 492/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wieczorek.

Sędziowie: WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), NSA Marek Zalewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...) w przedmiocie określenia kwoty cła

1.

uchyla zaskarżona decyzję,

2.

zasądza od Dyrektora Izby Celnej w na rzecz A. B. kwotę 700 (siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

3.

określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Izby Celnej decyzją nr (...), wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, art. 29 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r.), po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego nr (...) z dnia (...)., określającej kwotę cła podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w dniu (...). w Oddziale Celnym objęto procedurą dopuszczenia do wolnego obrotu według dokumentu SAD Nr (...) sprowadzony ze Szwajcarii samochód osobowy marki Mazda 6 2,0, rok produkcji 2005, numer nadwozia (...). Do zgłoszenia celnego strona załączyła m.in. rachunek zakupu nr (...)z dnia (...). na kwotę 2.500,00 CH F, określającą wartość pojazdu. Zgłoszenie celne zostało przez organ celny przyjęte jako odpowiadające wymogom formalnym, zgodnie z art. 62 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny.

W związku z wątpliwościami, co do rzetelności wartości podanej na ww. fakturze, organ I instancji, za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej, przesłał kserokopię faktury do weryfikacji przez władze celne Szwajcarii. Zagraniczne służby celne pismem Nr (...)z dnia (...). przekazały wyniki weryfikacji. Z nadesłanych dokumentów wynikało, że samochód marki Mazda został sprzedany stronie przez firmę A. H. AG za cenę 9.000,00 CHF, przy czym wystawiono 2 faktury: nr (...)z dnia (...)., na kwotę 2.500,00 CHF (załączoną do zgłoszenia celnego) i nr (...)z dnia (...)., na kwotę 9.000,00 CHF wraz z adnotacją - płatność dnia (...)., 2.500 CHF; płatność reszta: 6.500 CHF oraz: kwota rachunku ogółem 9.000 CHF. Ponadto nadesłano rachunek nr (...) z dnia (...). na kwotę 8.500 CHF, potwierdzający zakup ww. pojazdu przez eksportera od firmy H. A. AG.

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr (...)z dnia (...). określił kwotę cła podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości 1.636 PLN oraz wezwał do uiszczenia powyższej kwoty wraz z odsetkami za zwłokę, wyliczonymi samodzielnie od dnia powstania długu celnego do dnia wpłaty włącznie.

W odwołaniu od tej decyzji A. B. wniósł o jej uchylenie i uznanie zgłoszenia celnego (...)z dnia (...). za prawidłowe oraz zwrot niesłusznie pobranych kwot: cła, podatku akcyzowego i VAT wraz z należnymi odsetkami. Skarżący wyjaśnił, że otrzymał jedynie rachunek opiewający na kwotę 2.500,00 CH F, załączony do zgłoszenia celnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa: art. 6, 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że zgodnie z art. 67 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny - datą, którą należy uwzględnić przy stosowaniu wszelkich przepisów regulujących procedurę celną, do której zgłoszono towary, jest data przyjęcia zgłoszenia przez organy celne. W niniejszej sprawie towar zgłoszono do procedury dopuszczenia do obrotu w dniu (...)., wobec czego zastosowanie mają przepisy prawa wspólnotowego.

Wartość celna towarów określana jest dla celów stosowania Taryfy Celnej Wspólnot Europejskich, jak również środków pozataryfowych, określonych odrębnymi przepisami wspólnotowymi i mających zastosowanie w obrocie towarowym (art. 28 Wspólnotowego Kodeksu Celnego). Wspólnota Europejska jak wszystkie kraje członkowskie WTO opiera swoje reguły dotyczące ustalania wartości celnej na Porozumieniu o stosowaniu artykułu VII Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu GATT (porozumieniu w sprawie wartości celnej), które zostało podpisane w roku 1994. Zgodnie z tym Porozumieniem wartość celna jest ustalana zasadniczo na bazie wartości transakcyjnej.

Jak zauważył organ odwoławczy, zgodnie z art. 29 ust. 1 WKC wartością celną przywożonych towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towary wtedy, jeżeli zostały one sprzedane w celu wywozu na obszar celny Wspólnoty, ustalana, o ile jest to konieczne, na podstawie artykułów 32 i 33. W świetle tego przepisu wiarygodność faktury (rachunku) obejmuje nie tylko jej autentyczność, ale także wiarygodność podanej na tym dokumencie ceny transakcyjnej. Dokument taki nie będzie wiarygodny w sytuacji, gdy podana na nim cena transakcyjna budzi oczywiste wątpliwości, tj. gdy w oczywisty sposób nie odzwierciedla ona rzeczywistej wartości towaru lub też jej wysokość budzi poważne wątpliwości co do tego, czy nie została zawyżona względnie zaniżona. Powszechnie, bowiem przyjmuje się, że wartość transakcyjna towaru powinna odzwierciedlać rzeczywistą jego cenę.

Organ II instancji dodał, że art. 29 ust. 3 pkt a) Wspólnotowego Kodeksu Celnego stanowi, iż ceną faktycznie zapłaconą lub należną jest całkowita płatność dokonana lub mająca zostać uiszczona przez kupującego, dla lub na korzyść sprzedającego za przywożone towary i obejmująca wszystkie płatności dokonane lub mające być uiszczone, jako warunek sprzedaży przywożonych towarów, przez kupującego sprzedającemu lub przez kupującego osobie trzeciej, celem spełnienia zobowiązań sprzedającego. Płatność niekoniecznie musi zostać dokonana w formie przelewu pieniężnego. Płatność może być dokonana za pomocą akredytyw lub zbywalnych instrumentów płatniczych i może zostać dokonana bezpośrednio lub pośrednio.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z postanowieniami art. 86 ust. 1 ustawy Prawo celne, organ celny może przyjąć jako dowód w postępowaniu dokumenty sporządzone przez organy celne państwa obcego lub inne uprawione podmioty państwa obcego.

Zagraniczne służby celne pismem Nr (...) z dnia (...) przekazały wyniki weryfikacji. Z nadesłanych dokumentów wynikało, że przedmiotowy samochód marki Mazda 6 został sprzedany stronie przez firmę A.H. AG za cenę 9.000,00 CH F, przy czym wystawiono 2 faktury: nr (...)z dnia (...). załączoną do zgłoszenia celnego - na kwotę 2.500,00 CHF i nr (...) z dnia (...). na kwotę 9.000,00 CHF (kwota rachunku ogółem).

Organ odwoławczy stwierdził, że strona zgłaszając towar do procedury dopuszczenia do obrotu nie zadeklarowała pełnej wartości sprowadzonego pojazdu. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że rzeczywistą wartością towaru jest kwota 9.000,00 CHF, wykazana w dokumencie nadesłanym przez zagraniczne służby celne i ta kwota winna być przyjęta jako wartość celna importowanego towaru. Ponadto organ celny nie zakwestionował wartości wynikającej z faktury załączonej do zgłoszenia celnego do momentu otrzymania od szwajcarskich służb celnych pozostałych faktur wystawionych przez sprzedawcę, opiewających na inną kwotę. Wartość towaru ustalona została ponownie na podstawie faktur ujawnionych w trakcie weryfikacji przez zagraniczne służby celne.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej, organ I instancji decyzją wydaną w trybie art. 29 ust. 1, ust. 3 pkt a) Wspólnotowego Kodeksu Celnego, mając na uwadze stan prawny oraz ustalenia faktyczne, prawidłowo określił wartość celną sprowadzonego samochodu na kwotę 23.129,00 zł. Wartość tę uzyskano poprzez powiększenie wartości wynikającej z nadesłanych przez zagraniczne władze celne faktur handlowych na łączną kwotę 9.000,00 CHF.

Odnosząc się do zarzutów odwołania jakoby faktura jaką załączyła strona do zgłoszenia celnego, była jedyną fakturą otrzymaną przez nią od sprzedającego, a druga faktura została wystawiona po dacie sprzedaży samochodu i nie ma nic wspólnego z przedmiotową transakcją, Dyrektor Izby Celnej zauważył, że twierdzenia te są sprzeczne z ustaleniami wynikającymi z weryfikacji przeprowadzonej przez zagraniczne służby celne.

Dokumentem urzędowym w niniejszej sprawie (zgodnie z art. 194 Ordynacji podatkowej) jest niewątpliwie pismo administracji celnej Szwajcarii Nr (...)z dnia (...). Federalna Administracja Celna jest organem powołanym (właściwym) do sporządzenia takich dokumentów i dokumenty te dotyczą zakresu działania tego urzędu.

Dokument urzędowy to dokument sporządzony w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej lub inne jednostki, jeśli na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do ich wydawania (art. 194 § 1 i 2). Ordynacja podatkowa nie ogranicza pojęcia dokumentów urzędowych do dokumentów krajowych. Dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 będzie dokument sporządzony przez organ władzy publicznej innego państwa i honorowany przez polskie władze na podstawie odrębnych przepisów.

Dokument urzędowy stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki:

1)

dokument sporządzony został w formie określonej przepisami prawa,

2)

dokument sporządzony został przez organ władzy publicznej lub inną jednostkę, która na podstawie odrębnych przepisów uprawniona jest do jego wydawania.

Dokument urzędowy musi być podpisany przez osobę upoważnioną do jego wydania. Najbardziej charakterystyczną cechą dokumentu urzędowego jest jego pieczęć, która w niektórych sytuacjach stanowi niezbędny element dokumentu. Moc dowodowa dokumentów urzędowych, o których mowa wart. 194 § 1 i 2, jest jednakowa, bez względu na to, jaki podmiot dokument sporządził. Zdaniem organu odwoławczego przepis ten ustanawia domniemanie prawdziwości (autentyczności) oraz domniemanie zgodności z prawdą. Dokument prawdziwy to taki, który jest niepodrobiony, tj. pochodzi od organu oznaczonego jako jego wystawca. Dokument prawdziwy jest więc dokumentem autentycznym. Domniemanie zgodności z prawdą oznacza, że to co wynika z treści dokumentu urzędowego, jest zgodne z prawdą (T. Ereciński, w: T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, t. 1, Warszawa 1999, s. 458). Powyższe domniemania oznaczają, że dokument urzędowy nie podlega swobodnej ocenie dokonywanej przez organ celny. Za udowodnione należy przyjąć to, co wynika wprost z dokumentu.

Zatem organ administracji publicznej, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, musi przyjąć za udowodnione to, co stwierdzono w treści dokumentu. Nawet jeżeli dokument jest fałszywy, a nie przeprowadzono przeciwdowodu, dokumentowi i tak służy domniemanie prawdziwości. Jeżeli nie przeprowadzono przeciwdowodu, organ administracji publicznej musi uznać to, co znajduje się w treści takiego dokumentu. Oczywiście na podstawie takiego dowodu organ ustala stan faktyczny.

Wyniki dochodzenia prowadzonego za granicą przekazywane są w formie dokumentów, uwierzytelnionych kopii dokumentów, sprawozdań i temu podobnych, które mogą być wykorzystywane w postępowaniu administracyjnym wszczętym w wyniku wykrycia nieprzestrzegania przepisów celnych.

W odpowiedzi na podniesione w odwołaniu zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy stwierdził, iż w postępowaniu celnym stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a nie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne, przy czym wskazane przez stronę przepisy odpowiadają art. 120, art. 122, art. 187 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej podniesione zarzuty nie znajdują odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. W niniejszej sprawie organy celne zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy oraz dopuściły jako dowód wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody na podstawie, których podjął przedmiotowe rozstrzygnięcie. Dowody gromadzi się dla potwierdzenia lub zaprzeczenia określonych faktów. Obowiązek zebrania i rozpatrzenia przez organ całokształtu materiału dowodowego jest wyrazem tego, że organ nie jest związany w jego gromadzeniu wnioskami strony, lecz sam określa granice postępowania wyjaśniającego, kierując się własnym rozeznaniem i przekonaniem co do konieczności udowodnienia pewnych faktów. Organ ma pełną swobodę w kształtowaniu zakresu postępowania wyjaśniającego, mając jednak na względzie, że zebrany materiał ma doprowadzić do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy.

Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, organ ustala stan faktyczny według własnego przekonania, z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia. Dopóki organ nie przekroczy granic swobodnej oceny dowodów, nie można w tę ocenę ingerować, ingerencja bowiem jest możliwa dopiero wtedy, gdy dokonana ocena dowodów jest dowolna. Ustawowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organ prowadzący postępowanie administracyjne wyłącza możliwość odmiennej oceny, niż dokonał to organ orzekający, wiarygodności i mocy dowodowej dowodów, na których oparł decyzję, chyba, że organ ocenił zebrane dowody w sposób dowolny (wyrok NSA z dnia 3 marca 1989 r., sygn. Akt IV SA 1176/88).

Zdaniem organu odwoławczego uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Organ podatkowy przytoczył w nim wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonał na podstawie całokształtu zebranego materiału oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ocena zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia znalazło wyraz w uzasadnieniu niniejszej decyzji, przekonującym zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności treści rozstrzygnięcia.

Skargę na powyższą decyzję wniósł A. B.

Skarga zarzuca:

-

naruszenie przepisu prawa materialnego - tj. art. 29 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego polegające na błędnym zastosowaniu tego przepisu, które miało wpływ na wynik sprawy,

-

naruszenie przepisów postępowania podatkowego 187 § 1 i art. 191 § 1 w związku z art. 194, jak również art. 210 § 1 i 4 w związku z art. 120, 121 § 1, 123 § 1, 124 i 129 Ordynacji podatkowej, mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podnieść należy, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeśli przepisy ustawy szczególnej nie stanowią inaczej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 122, art. 180, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawową kwestią wymagającą oceny w sprawie jest przyjęte przez organy obu instancji związanie ustaleniami wynikającymi z weryfikacji przeprowadzonej przez zagraniczne służby celne, które przedstawione zostały w dokumencie urzędowym, jakim - zdaniem tych organów - jest pismo Federalnej Administracji Celnej Szwajcarii z dnia (...).

Podnieść należy, że pismo to sporządzone zostało w oparciu o przepisy protokołu dodatkowego zawartego między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską, uzupełniającego Umowę między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (...) w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych, podpisanego w dniu 9 czerwca 1997 r. w Brukseli (Dz. U. UE L 97.169.77 z dnia 27 czerwca 1997 r.). Według art. 3 ust. 1 i 2 tego protokołu, na wniosek organu wnioskującego, organ, do którego kierowany jest wniosek, dostarcza wszelkich istotnych informacji, które mogą pozwolić na zapewnienie zgodności z ustawodawstwem celnym oraz przekazuje informacje odnośnie poprawności wywozu towaru z terytorium jednej z umawiających stron porozumienia i przywozu na terytorium drugiej strony. W myśl art. 11 ust. 3 porozumienia strony porozumienia mogą wykorzystywać uzyskane informacje i konsultowane dokumenty zgodnie z postanowieniami Protokołu jako dowody w protokołach, sprawozdaniach, zeznaniach, jak i postępowaniach oraz oskarżeniach wniesionych do sądu. Wskazane porozumienie nie daje podstaw do uznania, że uzyskane w trybie tam uregulowanym pisemne informacje mają moc dowodową właściwą dla dokumentu urzędowego, o jakim mowa w art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej. Powszechnie akceptowany jest pogląd, iż uznanie określonego dokumentu zagranicznego za dokument urzędowy w rozumieniu ordynacji podatkowej jest uzależnione od ustaleń przyjętych w umowach międzynarodowych, a takich brak jest w przypadku cyt. umowy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (...) w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych.

Z powyższego wynika, że uzyskane przez organy celne orzekające w sprawie informacje i dokumenty nie mogą być traktowane jako dokument urzędowy w myśl art. 194 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, a traktowane być powinny jako dowody w postępowaniu dowodowym i - co jest oczywiste - podlegające ocenie na równi z innymi dowodami uzyskanymi w toku postępowania. W związku z tym dowody te powinny zostać ocenione w świetle zasad postępowania dowodowego określonych w art. 180-200 Ordynacji podatkowej, czego jednak organy obu instancji nie dokonały.

Podkreślić należy, iż udzielona przez szwajcarskie władze celne informacja w żadnej mierze nie była wynikiem procedury wiążącej weryfikacji celnej zgłoszenia celnego, a to z tego powodu, że postanowienia protokołu dodatkowego zawartego między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską, uzupełniającego umowę między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (...) w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych, w ogóle takiej procedury nie przewidują. Co więcej, na okoliczność braku związania udzielona informacją wprost wskazywała treść pisma Federalnej Administracji Celnej Szwajcarii, która została zignorowana przez organy obu instancji (k. 28-29 akt administracyjnych).

Reasumując, w sytuacji gdy istnieje załączona do zgłoszenia celnego faktura oraz dwie - jakoby częściowe - faktury uzyskane przez organy celne od szwajcarskich władz celnych, zgodnie z dyrektywą wymienioną w art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy miał obowiązek ustalić istotne z punktu widzenia art. 29 ust. 1 i ust. 3a W.k.c. okoliczności, a zwłaszcza jaka w rzeczywistości kwota płatności została dokonana lub miała zostać dokonana przez kupującego na rzecz sprzedawcy tytułem zapłaty za nabyty samochód, a następnie dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Obowiązkowi temu organ odwoławczy nie sprostał.

Przeprowadzając ponownie postępowanie odwoławcze Dyrektor Izby Celnej podda szczegółowej, wyczerpującej analizie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności pod kątem jednoznacznego wykazania, jaką wartość celną miał sprowadzony przez skarżącego pojazd, i w razie potrzeby uzupełni materiał dowodowy tak, by przyczyniło się to do wyjaśnienia sprawy, mając stale na uwadze, czy zebrane dowody pozwalają ocenić, czy dana okoliczność faktyczna, w tym przypadku przypisanie dopuszczanemu do obrotu pojazdowi wartości celnej 4000 CH F, została udowodniona i - jeśli uzna to za stosowne - przeprowadzi niezbędne według niego do wyjaśnienia sprawy nowe dowody. Przeprowadziwszy postępowanie odwoławcze zgodnie z przepisami prawa, organ wyda właściwe do poczynionych ustaleń rozstrzygnięcie.

Z tych względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 i 205 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 2 oraz § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).