III SA/Łd 95/19, Wykładnia pojęcia „uzasadniony przypadek”. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2705227

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2019 r. III SA/Łd 95/19 Wykładnia pojęcia „uzasadniony przypadek”.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędzia WSA Ewa Alberciak.

Sędziowie NSA: Janusz Nowacki (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego

1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) nr (...);

2. przyznaje radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego M. W. w Ł. przy ul. A 8/1, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej E. K. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu M. W. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 90b, art. 90d ust. 1, art. 90m ust. 1 oraz art. 90n ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1457), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta (...) z (...) o odmowie przyznania E. K. stypendium szkolnego dla D. K.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 21 września 2018 r. E. K. złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego dla syna - D. K., ucznia Szkoły (...).

Prezydent Miasta Ł. decyzją z (...) odmówił E. K. przyznania świadczenia.

Organ I instancji wskazał, że wniosek został złożony przez skarżącą z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty, tj. po 15 września bieżącego roku.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca potwierdziła, że wniosek o przyznanie stypendium złożyła po upływie terminu ustawowego. Skarżąca wyjaśniła, że na zaistniałą okoliczność złożyło się wiele sytuacji życiowych. Do 9 września 2018 r. wychowywała synów i prowadziła gospodarstwo z mężem M. K. Jednakże 11 września 2018 r. złożyła pozew o rozwód. Ponadto syn K. K. przechodził badania w poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu przyznania kształcenia specjalnego. D. K. miał badania okulistyczne. M. K. miał wizytę u neurologa. Skarżąca stwierdziła, że była narażona na stres związany z zaistniałą sytuacją. Jest osobą bezrobotną. Oprócz tego nie wiedziała o zmianie siedziby Wydziału Edukacji.

Organ II instancji podzielając stanowisko organu I instancji podniósł, że termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego określony w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego i jako taki - w razie jego uchybienia - nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a. Czynność dokonana z uchybieniem terminu jest nieskuteczna. Skarżąca bezspornie złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego 21 września 2018 r., tj. po upływie terminu wynikającego z przepisów ustawy o systemie oświaty. W myśl art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. W ocenie organu II instancji, wskazane przez skarżącą okoliczności nie mogą zostać uznane za wystarczające do zastosowanie normy zawartej w art. 90n ust. 7 tej ustawy. Zdarzenie, od którego ustawodawca uzależnił możliwość rozpatrzenia wniosku wniesionego po 15 września, nie może posiadać znamion niedbalstwa o własne sprawy, czy też lekceważenia obowiązujących przepisów prawa. Jedynie sytuacja całkowicie niezależna i niezawiniona od skarżącej, której skutkiem jest naruszenie normy wynikającej z art. 90n ust. 6, mogłaby uzasadnić rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie. W ocenie organu II instancji, skarżąca w żaden sposób nie uwiarygodniła by uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 90n. ust. 6 ustawy o systemie oświaty nastąpiło bez jej winy, a powołane przez nią okoliczności, wpływające na złożenie wniosku po 15 września 2018 r., miały charakter "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Zarówno niewiedza skarżącej, gdzie znajduje się siedziba Urzędu Miasta Ł., w której może złożyć stosowny wiosek o przyznanie stypendium szkolnego, jak i konieczność sprawowania opieki nad dziećmi, które - co należy przewidywać chorują i wielokrotnie wymagają wizyty u specjalisty - nie stanowiły uzasadnionej przeszkody do terminowego złożenia dokumentów. Problemy zdrowotne synów skarżącej: K., D. i M. nie były dolegliwościami nagłymi, niespodziewanymi bądź zagrażającymi ich życiu. Wniesienie pozwu o rozwód było okolicznością całkowicie zależną od woli i działań skarżącej. Jedynym zadaniem rodzica, ubiegającego się o pomoc materialną dla ucznia jest złożenie do organu właściwego stosownego wniosku z dochowaniem terminu ściśle określonego w przepisach prawa. Skarżąca, korzystając już z innych form pomocy państwa, również uzależnionych od złożenia stosownych dokumentów w terminach ustawowych, niewątpliwie była świadoma konsekwencji związanych z przekroczeniem terminu do wniesienia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Skarżąca jest osobą bezrobotną. Oprócz obowiązków zawiązanych z utrzymaniem domu i opieką nad dziećmi, nie jest obarczona - jak większość rodziców - obowiązkami związanymi ze świadczeniem pracy. Bezspornie zatem dysponuje większymi możliwościami od przeciętnego wnioskodawcy, przy wywiązaniu się z dochowania terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty.

W skardze na powyższą decyzję E. K. podniosła, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji wyjaśniała, iż przyczyn przekroczenia terminu do złożenia wniosku było wiele. Do 9 września 2018 r. wychowywała synów w wieku 16, 12, 10 lat i rok oraz prowadziła gospodarstwo z mężem M. K. Jednakże 11 września 2018 r. złożyła pozew o rozwód. Ponadto syn K. K. przechodził badania w poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu przyznania kształcenia specjalnego. D. K. miał badania okulistyczne. M. K. miał wizytę u neurologa. Skarżąca była narażona na duży stres związany z zaistniałą sytuacją. Wcześniej świadczenia pobierał mąż M. K. Skarżąca nie miała dokumentów. Wszelkie pieniądze wpływały na konto męża. Zdaniem skarżącej, nie było to jej niedbalstwo, lecz zmiana sytuacji rodziny. Postępowanie organów należy uznać za niezgodne z prawem, ponieważ spełnia kryterium dochodowe. Sytuacja z rozwodem miała wpływ na dostarczenie wniosku po terminie do Wydziału Edukacji, który zmienił siedzibę nie informując uprzednio o tym. Syn chodzi do szkoły niepublicznej, więc wniosek należy doręczyć samemu. W momencie doręczenia wniosku organ nie przyjął go, ponieważ dokumentacja nie była pełna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 29 marca 2019 r. skarżąca, podtrzymując dotychczasową argumentację i stanowisko w sprawie, dodatkowo podniosła, że nie mogła zrezygnować z wyznaczonych wizyt lekarskich w trosce o dobro i zdrowie dzieci. Nie ma osób bliskich ani sąsiadów, którzy by jej pomogli. Ponadto pomimo złożenia wniosków 17 września 2018 r., zostały przyznane stypendia na K. K. i D. K.

W piśmie z 3 kwietnia 2019 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu oświadczył, że popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wnosi o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu i oświadcza, że koszty te nie zostały uiszczone w całości.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że decyzja o przyznaniu stypendium szkolnego po upływie terminu z uwagi na "uzasadniony" przypadek ma charakter uznaniowy. Organy obu instancji niedostatecznie zbadały przyczyny postępowania skarżącej, w tym złożenia wniosku o przyznanie stypendium po terminie. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego uzasadnione jest uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Na rozprawie 4 kwietnia 2019 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę.

Skarżąca oświadczyła, że począwszy od 3-5 września 2018 r. przez okres kilku dni zmuszona była codziennie chodzić na badania psychologiczno-pedagogiczne z synem K.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c);

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a.

lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przyczyną odmowy przyznania skarżącej stypendium szkolnego na syna D. K., ucznia Szkoły (...) było stwierdzenie przez organy administracji, że skarżąca złożyła wniosek po upływie terminu określonego w art. 90 ust. 6 ustawy o systemie oświaty, a wskazane przez nią przyczyny uchybienia terminu nie stanowią uzasadnionego przypadku, o którym stanowi art. 90 ust. 7 ustawy o systemie oświaty.

Stypendium szkolne jest świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów (art. 90c ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty). Przepis art. 90n ust. 2 ustawy o systemie oświaty stanowi, że świadczenia z pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane:

1) na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia;

2) wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art.

90b ust. 3 pkt 2 (ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego). Wniosek ten składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego (art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty). W orzecznictwie wskazuje się, że określony w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a. (por. wyroki: WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2008 r., II SA/Ol 440/08; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 31 marca 2010 r., II SA/Go 92/10; WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., II SA/Po 423/10 i z 5 września 2012 r., IV SA/Po 477/12). Tylko terminy procesowe w przypadku ich uchybienia mogą podlegać przywróceniu, natomiast terminy materialne, od których zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia nie podlegają przywróceniu, bowiem uprawnienie strony obwarowane określonym terminem, do którego może ona wszcząć postępowanie administracyjne z upływem przewidzianego terminu wygasa (B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz do k.p.a., C. H. Beck Warszawa 2011, s. 275). Oznacza to, że w przypadku niezachowania terminu prawa materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania art. 58 i 59 k.p.a., zaś upływ terminu, w którym strona mogła skutecznie wszcząć postępowanie administracyjne winien skutkować wydaniem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2009 r., I OSK 95.09 oraz postanowienie WSA w Bydgoszczy z 5 listopada 2007 r., II SA/Bd 312/07; M. Pilich w Komentarzu do art. 90n do ustawy o systemie oświaty, teza 7, opubl. w Lex 2015).

Jednak stosownie do art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. Przepis ten zawiera tzw. klauzulę łagodzącą skutki materialnoprawne uchybienia terminu określonego w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Oznacza to, że każdorazowo organy orzekające, gdy ustalą, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został złożony z uchybieniem terminu, powinny zbadać, czy mają do czynienia z uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Organ administracji ma zatem obowiązek zbadania, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien być rozpatrzony merytorycznie. Jedynie uzasadnione przypadki, wedle woli ustawodawcy, mogą skutkować rozpatrzeniem wniosku, który złożony został po terminie. Ocena, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za rozpatrzeniem wniosku pomimo tego, że został on złożony po terminie, należy do organu administracyjnego właściwego w danej sprawie (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 31 marca 2010 r., II SA/Go 92/10; WSA w Poznaniu z 5 września 2012 r., IV SA/Po 477/12). Pojęcie "uzasadniony przypadek" użyte w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty, to niewątpliwie zwrot niedookreślony, który w zależności od okoliczności danej sprawy nabiera konkretnego znaczenia. Jest to zwrot najbardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku". W ramach tego kryterium organ może rozważyć kwestie, które podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 k.p.a., takie jak należyta staranność w prowadzeniu własnych spraw, istnienie przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, możliwość wyręczenia się inną osobą przy podejmowaniu czynności. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty dotyczy sytuacji przez stronę niezawinionych, to jest takich, w których stronie nie można zarzucić niedbalstwa o własne sprawy lub lekceważenia obowiązujących przepisów. Jedynie sytuacje od strony niezależne, których skutkiem jest naruszenie normy wynikającej ze wskazanego powyżej przepisu art. 90n ust. 6, mogą uzasadniać wszczęcie i rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 31 marca 2010 r., II SA/Go 92/10).

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego złożony został 21 września 2018 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. W oświadczeniu z 31 września 2018 r. skarżąca podała, że przyczyną uchybienia terminu był stres związany ze zmianą sytuacji rodzinnej. W dniu 11 września 2019 r. złożyła pozew o rozwód. Ze wszystkimi obowiązkami została sama. Syn K. przechodził badania w poradni psychologiczno-pedagogicznej, a syn M. miał wizytę u neurologa. E. K. podała także, iż mieszka sama z synami w wieku 16, 12, 10 lat i 1 rok. Na okoliczności te powołała się następnie w odwołaniu oraz skardze. Przy czym w odwołaniu skarżąca dodatkowo wskazała, że syn D. miał badania okulistyczne i nie wiedziała o zmianie siedziby Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Ł. Nadto w skardze oraz piśmie z 29 marca 2019 r. powołała się na odmowę przyjęcia wniosku w organie w terminie z powodu braku wszystkich dokumentów. W piśmie z 29 marca 2019 r. wyjaśniła także, iż wizyty lekarskie były wyznaczone, więc nie mogła ich opuścić.

W ocenie sądu, organy administracji zasadnie uznały, że wskazywane przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu nie mogły zostać zakwalifikowane jako uzasadniony przypadek, o jakim stanowi w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Niewątpliwie złożenie pozwu o rozwód było okolicznością całkowicie zależną od woli i działań E. K. Z akt sprawy nie wynika, aby wizyty lekarskie były spowodowane nagłymi zmianami stanu zdrowia dzieci skarżącej, w szczególności zagrażającymi ich życiu. Z oświadczeń E. K. wynika raczej, że wizyty lekarskie i badania w poradni psychologiczno-pedagogicznej zostały wcześniej zaplanowane. E. K. nie wskazała, kiedy te badania i wizyty miały miejsce. Nie poparła swoich twierdzeń w tym zakresie żadnymi dokumentami, np. zaświadczeniami lekarskimi. Skarżąca nie wykazała, że nie mogła skorzystać z pomocy innych osób (np. członków rodziny, sąsiadów) przy złożeniu wniosku w terminie, chociażby przy nadaniu wniosku w urzędzie pocztowym lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Na brak dokumentów oraz odmowę przyjęcia wniosku w terminie z tego powodu skarżąca powołała się dopiero w skardze. Przy czym nie wskazała nawet, jakie to były dokumenty i nie udokumentowała faktu odmowy przyjęcia wniosku przez organ. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że brak dokumentów potwierdzających informacje przedstawione we wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w momencie upływu terminu do składania wniosku nie stanowi tego rodzaju braku, którego skarżąca nie mogłaby uzupełnić w późniejszym okresie czasu. Z akt sprawy wynika, że rodzina E. K. korzysta z różnych form pomocy wymagających składania wniosków takich jak: zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego, zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek stały, zasiłek okresowy. Skarżąca nie pracuje (jest osobą bezrobotną) i dysponuje większą ilością czasu od rodzica, który pracuje. W tych okolicznościach trudno również uznać, że zmiana siedziby Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Ł., o której skarżąca - jak twierdzi - nie wiedziała, stanowiła dodatkową przeszkodę w złożeniu wniosku w terminie. Co więcej, nie sposób nie zauważyć, że zmiana ta miała miejsce przed wszczęciem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Jednakże uszło uwadze organów obu instancji, że stosownie do art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, a więc stypendium szkolne, mogą być również przyznawane z urzędu. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet wówczas, gdy organy dochodzą do wniosku, że nie mają do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem" z art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty, podstawę faktyczną wszczęcia i prowadzenia postępowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby (por. wyroki: WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2008 r., II SA/Ol 440/08; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 31 marca 2010 r., II SA/Go 92/10; WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., II SA/Po 423/10 i z 5 września 2012 r., IV SA/Po 477/12). W art. 90b ust. 1 ustawy o systemie oświaty ustawodawca zawarł uregulowanie, w myśl którego uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Celem pomocy materialnej jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspieranie edukacji uczniów zdolnych (ust. 2). Organy administracji publicznej, ze względu na swoją służebną rolę wobec obywateli, powinny postępować tak, aby obywatel mógł skorzystać z przysługującego mu w świetle prawa uprawnienia. Organ administracji powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Poza tym skoro organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 zd. 2 k.p.a.), to powinny zbadać z urzędu możliwość przyznania takiej pomocy. W sytuacji zatem ustalenia, iż w konkretnym przypadku spełnione są ustawowe warunki kwalifikujące do przyznania pomocy a norma prawa materialnego precyzuje, że organ wydaje w danej sprawie decyzję z urzędu, wówczas podanie osoby zainteresowanej rozstrzygnięciem, złożone po terminie o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty, stanowi dla organu źródło informacji co do możliwości podjęcia postępowania administracyjnego z urzędu (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 31 marca 2010 r., II SA/Go 92/10; WSA w Poznaniu z 5 września 2012 r., IV SA/Po 477/12; WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r. w spr. II SA/Po 423/10 M. Pilich w Komentarzu do art. 90n do ustawy o systemie oświaty, teza 7, opubl. w Lex 2015).

Zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stosownie do treści art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.). W dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego, tj. 21 września 2018 r. zweryfikowane kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynosiło 514 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. poz. 1058). Natomiast w dacie wydania przez organy decyzji kryterium to wynosiło 528 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. poz. 1358).

We wniosku o przyznanie stypendium szkolnego skarżąca podała, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 509 zł, a więc nie przekracza kwoty określonej zgodnie z 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Jako przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia E.K. wskazała bezrobocie, niepełnosprawność, wielodzietność, czyli przesłanki wymienione w powołanym wyżej art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Trudna sytuacja rodzinna i materialna skarżącej, która jest osobą bezrobotną, samotnie wychowuje 4 dzieci w wieku 16, 12 i 10 lat oraz 1 rok była organom znana. Mając na uwadze powyższe okoliczności organy administracji winny rozważyć czy nie należy z urzędu przyznać skarżącej stypendium na syna D. w trybie art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty. W uzasadnieniach decyzji organów obu instancji brak jest jednak rozważań w tym zakresie do dowodzi, że organy nie rozważały w ogóle możliwości przyznania z urzędu tego świadczenia. Stanowi to naruszenie art. 7,art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 90n ust. 3 w związku z art. 90d ust. 1 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z 24 października 2018 r.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 pkt 1 i § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 68).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności należy rozważyć czy spełnione są przesłanki przyznania stypendium szkolonego synowi skarżącej D. określone w art. 90d ustawy o systemie oświaty a jeżeli tak to należy rozważyć możliwość przyznania tego świadczenia w trybie art. 90n ust. 3 wymienionej ustawy. Po zgromadzeniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

a.k.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.