III SA/Łd 763/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3148750

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 stycznia 2021 r. III SA/Łd 763/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak.

Sędziowie WSA: Ewa Alberciak (spr.), Krzysztof Szczygielski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. R.T.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z (...) nr (...) o odmowie umorzenia A. G. należności z tytułu składek.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny i prawny.

We wniosku z dnia 13 sierpnia 2018 r. A. G. wystąpiła do ZUS w Ł. o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Podała, że od lutego 2017 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/4 etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 420,18 zł netto. Podkreśliła, że posiada liczne zadłużenia m.in. z tytułu kredytu we frankach szwajcarskich, który zaciągnęła na zakup lokalu mieszkalnego, zabezpieczonego hipoteką. Oświadczyła, że aktualne zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu wynosi ponad 800 000 zł, a kwota zadłużenie wobec innych wierzycieli z wyłączeniem banków opiewa na kwotę 600 000 zł. Zaznaczyła, że część zadłużenia związana jest z prowadzoną działalnością gospodarczą, a kilka prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnych zostało umorzonych z uwagi na to, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się sumy większej od kosztów egzekucji. Wnioskodawczyni podała również, że jedyny majątek jaki posiada jest zabezpieczony kredytami hipotecznymi.

Wniosła o umorzenie zaległości z uwagi na bezskuteczność egzekucji wskazując jednocześnie, że dochody z tytułu zatrudnienia nie pozwalają także na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym.

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

W piśmie z dnia 27 listopada 2018 r. skarżąca zawarła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że decyzja jest dla niej krzywdząca, a więc wnosi o umorzenie należności chociaż w części. Podała, że z tytułu pełnionej funkcji w fundacji nie otrzymuje dodatkowego wynagrodzenia poza wykazanym z umowy o pracę, a stosowne dokumenty zostały już dostarczone. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek nie przedłożyła żadnych nowych dokumentów potwierdzających ciężką sytuację życiową.

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję wskazując, że skarżąca w okresie od dnia 11 lipca 2007 r. do 1 marca 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą A i nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z informacji zawartych w przedłożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 2 października 2018 r. wynika, że skarżąca pracuje zarobkowo w B na podstanie umowy o pracę i otrzymuje z wynagrodzenie wysokości 500 zł brutto, tj. 420,18 zł netto. Nie posiada dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych źródeł pomocy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na łączną kwotę 922 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów na kwotę 208.511,22 CHF płatne w miesięcznych ratach po 872,47 CHF, w bankach na kwotę 34 689,17 zł płatne w miesięcznych ratach po 100 zł i zobowiązania u osób fizycznych na łączną kwotę 444.74176 zł płatne po 50 zł miesięcznie oraz inne zobowiązania w kwocie 77 519,43 zł płatne po 450 zł miesięcznie, które, jak sama wskazała nie są spłacane. Skarżąca posiada lokal mieszkalny w Ł. o powierzchni 95,10 m2 oraz w miejscowości P. o powierzchni 91,19 m2, nie posiada mienia ruchomego oraz praw majątkowych; Choruje na zwyrodnienie kręgosłupa odcinka szyjnego i lędźwiowego oraz na serce.

Odnosząc się do przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza została wykreślona z dniem 26 października 2018 r., jednakże skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na 1/4 etatu w B oraz posiada na własność dwie nieruchomości, na których Zakład dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec zadłużenia powstałego na koncie skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunków bankowych w C S.A. oraz D S.A. Na rachunkach bankowych wystąpił zbieg z Komornikiem Sądu Rejonowego w Ł. - nie został jednak wyznaczony organ do prowadzenia egzekucji łącznej. Postępowanie było zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny, który został zerwany poprzez brak jakichkolwiek wpłat po podpisanym aneksie. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne.

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Odwołując się z kolei do przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. stanowiących podstawę umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ podkreślił, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Organ wskazał, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Nie udowodniła, aby w związku z trudną sytuacją finansową, na którą się powołuje w złożonym wniosku, podjęła działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych.

W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła także przesłanka przewlekłej choroby lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która pozbawiałyby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił, że posiadanie zadłużenia u innych wierzycieli, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności.

Wyrokiem z 21 listopada 2019 r. sygn. III SA/Łd 755/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

W ocenie Sądu z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było lub jest postępowanie egzekucyjne. Dla przyjęcia zaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne było w toku.

WSA wyjaśnił, że dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, gdyż jego zdaniem, skoro toczy się postępowanie egzekucyjne, to po stronie skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność, a możliwość egzekucji organ widzi z wynagrodzenia uzyskanego przez skarżącą z tytułu umowy o prace na 1/4 etatu. Stanowisko organu jest całkowicie bezpodstawne, zwłaszcza w kontekście znajdującej się w aktach sprawy informacji o tym, że dotychczas w wyniku prowadzonego od 2016 r. przymusowego dochodzenia zaległych należności (karta 18 akt administracyjnych) nie wyegzekwowano żadnej kwoty.

W ocenie Sądu organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w sytuacji materialnej skarżącej istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Organy miał także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącej, w ocenie Sądu stanowi wysokość znaczną.

Sąd wskazał także, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie organ nie wykazał, że skarżąca jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Ustalenie powyższych okoliczności wymaga natomiast odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie może być oparte na ogólnikowych sformułowaniach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przy wykazanych dochodach i wydatkach, których wiarygodności organ nie zakwestionował. WSA zaznaczył, że organ nie porównał sytuacji materialnej przedstawionej przez skarżącą z wysokością należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS. Zdaniem WSA organ zestawiając interes skarżącej z interesem publicznym, nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Nie do zaakceptowania także z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej. Sąd zwrócił uwagę, że organ nie przedstawił żadnej analizy dostrzeganych przez niego możliwości wyegzekwowania długu czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, przy czym nie podważył wiarygodności oświadczeń skarżącej zarówno w zakresie jej stanu majątkowego, zadłużenia, dochodów, wydatków jak i możliwości zarobkowania. Sąd podkreślił, że w odwołaniu skarżąca wnosiła o umorzenie należności "choć w części", co jest dopuszczalne w świetle art. 28 ust. 1 u.s.u.s., jednak organ nie odniósł się w żaden sposób do tego wniosku. WSA dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z (...) nr (...) odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że nie wskazała kwoty wsparcia udzielanego przez mamę, ponieważ organ strony o taką informację nie poprosił. Podkreśliła, że wsparcie matki jest nieregularne, gdyż czasem są to kwoty na wykupienie leków lub opłatę za rehabilitanta czy wizytę lekarską, czasem jest to 100 zł czasem 300 zł, bardzo rzadko więcej, ale nigdy 500 zł. Oznajmiła, że musi wybierać na co przeznaczać środki i co opłacać. Świadomie się zadłuża nie płacąc czynszu, mediów lub odmawia sobie wykupu leków, czy też leczenia. Poinformowała, że nie jest w stanie podjąć pracy w większym wymiarze czasu pracy, ponieważ ograniczenia z powodów zdrowotnych nie tylko nie pozwalają na pracę, ale także dyskredytują na rynku pracy. Odniosła się do kwestionowania przez organ, rynkowej stawki wynagrodzenia i oznajmiła, że jest zatrudniona nie w podmiocie gospodarczym, ale w fundacji, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Zaskarżoną obecnie decyzją z (...) nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z (...). Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 27 stycznia 2020 r. wynika, że: jest stanu wolnego; pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.360,00 zł, w tym z tytułu: czynszu - 610,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 300,00 zł i kosztów związanych z leczeniem - 450,00 zł; posiada zobowiązania pieniężne, które nie są spłacane z tytułu: zaciągniętych kredytów w D w kwocie 216.563,58 CHF (miesięczna rata 920,00 CHF) oraz w kwocie 37.775,00 zł, w C na kwotę 78.693,00 zł (miesięczna rata 470,00 zł), u osób fizycznych na kwotę 484.620,00 zł (miesięczna rata 50,00 zł). Wskazano, że skarżąca nie posiada ruchomości, innych praw majątkowych oraz wierzytelności; jest właścicielką 14 letniego telewizora Philips o wartości 250,00 zł.

Do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Analizując powyższą dokumentację ZUS przyjął powyższe dokumenty, jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że 28 lutego 2017 r. strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; od 10 kwietnia 2017 r. jest zgłoszona przez B do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w 1/4 wymiarze czasu pracy;

ZUS wskazał, że wg Bazy Danych Ksiąg Wieczystych strona jest właścicielką:

* lokalu mieszkalnego o powierzchni 95,10 m2, położonego w Ł. przy ul. A 18/6, dla której Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą nr (...), w dziale IV księgi znajdują się wpisy hipotek umownych na rzecz D S.A. w łącznej wysokości 325.659,23 CHF oraz hipotek przymusowych na rzecz ZUS w łącznej wysokości 16.255,47 zł,

* lokalu mieszkalnego o powierzchni 91,90 m2, położonego w P. przy ul. B 26/5, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczysta nr (...), w dziale IV księgi znajdują się wpisy hipotek umownych na rzecz C S.A. w kwocie 120.000,00 zł oraz hipotek przymusowych na rzecz ZUS w łącznej wysokości 42.778,17 zł, ZUS ustalił, że egzekucja należności jest prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS w Ł.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że:

* przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; * przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; * nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ jest właścicielką nieruchomości,na których ZUS dokonał zabezpieczania należności; * przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wniosła przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ wskazał, że pomimo, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla (...) J. K. postanowieniem z (...)(...) umorzył postępowanie w sprawie z wniosku wierzyciela B. M. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela w całości. Komornik stwierdził, że strona jest właścicielem nieruchomości o nr (...), co do której egzekucję prowadzi Komornik Sądowy przy sądzie Rejonowym dla (...) A. R. oraz nieruchomość o nr (...), co do której egzekucję prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C.- I. O. Komornik poinformował wierzyciela, że celem przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości należy złożyć stosowny wniosek do komorników prowadzących postępowania. Postanowieniem tym nie stwierdzono całkowitego braku majątku, a nawet komornik wskazał możliwość zaspokojenia roszczeń wierzyciela poprzez przyłączenie się do egzekucji z nieruchomości.

Ponadto organ wskazał, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ egzekucja jest prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS w Ł.

Organ wyjaśnił, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, dlatego uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponadto ZUS wskazał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej skarżąca powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek.

ZUS wskazał, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, ltp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne brak jest szansa na uzyskiwanie dochodów pozwalających na wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Zdaniem organu ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 27 stycznia 2020 r. strona poinformowała, że jest stanu wolnego i prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Z ustaleń ZUS wynika, że od 10 kwietnia 2017 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w firmie B w 1/4 wymiarze czasu pracy z wykazaną podstawą wymiaru składek 650,00 zł, tj. ok. 470,00 zł netto miesięcznie. Z danych dostępnych w Krajowym Rejestrze Sądowym ustalono, że strona pełni funkcję Prezesa Zarządu B nr (...). W toku prowadzonego postępowania strona przedłożyła zaświadczenie o dochodach z B, z którego wynika, że pracuje na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku - pracownik biurowy. Zaświadczenie zostało podpisane przez matkę I. G, która pełni funkcję Wiceprezesa fundacji. Skarżąca wskazała, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 1.360,00 zł. W toku postępowania poinformowała, że w ponoszeniu kosztów utrzymania pomaga jej matka, która pobiera emeryturę w wysokości 1.400,00 zł. Oznajmiła, że matka wspiera ją również finansowo nieregularnymi kwotami, czasem są to kwoty na wykupienie leków lub opłatę za rehabilitanta lub wizytę lekarską. Matka wspiera zobowiązaną kwotą 100 zł, a czasami 300,00 zł, ale nigdy nie jest to kwota 500,00 zł.

ZUS wskazał, że strona wykonuje pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy nie mając udokumentowanych np. orzeczeniem o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy przeciwskazań do podjęcia jej w pełnym wymiarze. Organ rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie może kierować się subiektywnymi odczuciami strony co do jej stanu zdrowia, a wyłącznie dowodami. Pracując w pełnym wymiarze czasu pracy z obecnie z wykazaną podstawą składek strona uzyskiwałaby dochód w wysokości 2.600,00 zł.

Organ wskazał również, że skarżąca jest zatrudniona w B, w której pełni funkcję Prezesa Zarządu, a funkcję Wiceprezesa pełni matka - I. G. Wobec powyższego organ nie mógł uznać, że wynagrodzenie strony, szczególnie w sytuacji, gdy nie osiąga nawet poziomu minimalnego wynagrodzenia, zostało ustalone na zasadach rynkowych. ZUS zaznaczył, że w sytuacji, gdy strona podnosi argument trudnej sytuacji finansowej i osiąga niesatysfakcjonujące dochody ma możliwość poszukiwania zatrudnienia na otwartym rynku pracy, tym bardziej, że minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2020 r. wynosi 2.600,00 zł brutto, tj. 1.920,62 zł netto.

W ocenie organu w sytuacji skarżącej szczególne okoliczności nie zachodzą i świadomie rezygnuje ona z możliwości podjęcia zatrudnienia u innego pracodawcy i uzyskiwania wyższych dochodów, które poprawiłyby sytuację finansową gospodarstwa domowego, a uzyskiwane dochody w części mogłyby służyć zaspokojeniu zobowiązań wobec ZUS. Takie działanie może służyć uniemożliwieniu organowi prowadzenia skutecznej egzekucji wobec strony. Organ nie zgodził się z argumentami strony, ponieważ osoba taka jak strona, która posiada zaległości w ZUS oraz u innych wierzycieli nie może zasłaniać się faktem, że pracuje w fundacji, gdzie praca jest bezpłatna i opiera się na celach prospołecznych. Powinna znaleźć pracę na otwartym rynku pracy, która pozwoli na realizację zaciągniętych zobowiązań i pozyskanie środków na życie. Dlatego niezasadne jest domaganie się przez stronę zwolnienia z obowiązku uregulowania składek, ponieważ ZUS zostałby obciążony konsekwencjami prywatnych decyzji o niepodejmowaniu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.

Odnosząc się do wysokości innych zobowiązań pieniężnych ZUS wskazał, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do zwolnienia strony z obowiązku opłacania należnych składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Organ podkreślił, że sytuację finansową strony nie składają się jedynie środki pieniężne, ale również posiadane składniki majątkowe, które mogą stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Organ wskazał, że w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych strona widnieje jako właściciel nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek.

Zdaniem organu strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, które by świadczyły, że w związku z powołaną trudną sytuacją finansową podjęte zostały przez stronę działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Skarżąca poinformowała, że nie kwalifikuje się do przyznania pomocy z opieki społecznej, ponieważ ośrodek pomocy społecznej odmówił pomocy ze względu, że posiada nieruchomości, oraz że mama może pomóc w stopniu o wiele wyższym niż może to zrobić sam MOPS.

ZUS wskazał, że na podstawie dostępnych materiałów skarżąca nie udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. Biorąc pod uwagę wiek - 49 lat, możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy lub pracy dodatkowej oraz posiadany majątek organ nie może podjąć korzystnego rozstrzygnięcia. Umorzenie zaległości wobec ZUS w aktualnej sytuacji naruszałoby interes publiczny, ponieważ nie można uznać, że ma ona charakter trwały.

Organ pouczył stronę o możliwości udzielenia ulgi w formie układu ratalnego.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ wyjaśnił, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby lub choroby członka rodziny. Wnioskodawczyni poinformowała, że cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym i szyjnym, niedomykalność komory serca. Ponadto wskazała na problemy z jelitami i żołądkiem. W toku prowadzonego postępowania przedłożyła dokumentację medyczną dotyczącą przebiegu leczenia i diagnostyki. Oświadczyła, że stan zdrowia cały czas się pogarsza. Podczas badań wykryto u strony zmiany nowotworowe. Nie przedstawiła jednak żadnego dokumentu stwierdzającego, że w związku ze stanem zdrowia jest trwale niezdolna do pracy lub że wymaga stałej opieki innych osób w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności). Z ustaleń własnych wynika, że strona nie złożyła wniosku o rehabilitację leczniczą w ramach prewencji rentowej ZUS, ponadto nie wystąpiła z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

W skardze A. G. wniosła o uchylenie decyzji I i II instancji. Podniosła, że w trakcie postępowania złożyła do akt sprawy dokumentację medyczną, z której wynika, że jej stan zdrowia się pogarsza. Podniosła, że jest w trakcie leczenia kardiologicznego, gastrologicznego, schorzeń jelit, które wymagają stałego monitorowania. Wskazała, że złożyła PIT 37, który nie został uwzględniony. Zdaniem strony w obecnie zaskarżonej decyzji powielono fragmenty z poprzednio zaskarżonej decyzji z 2018 r. i organ nie zastosował się do zaleceń z wyroku Sądu o sygn. akt III SA/Łd 755/19. Strona zaznaczyła, że ZUS nie dokonał analizy kosztów ewentualnej egzekucji możliwej kwoty uzyskania zaspokojenia w toku tej egzekucji, a także realności zaspokojenia przez stronę zadłużenia wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie należy dodatkowo mieć na względzie, że była już ona wcześniej rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z 21 listopada 2019 r. sygn. III SA/d 755/19 uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) utrzymującą w mocy własną decyzję z (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W związku z powyższym, wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dotyczy to oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z 21 listopada 2019 r., którym organ administracji, a następnie sąd rozpoznający niniejszą skargę miał obowiązek się podporządkować. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 25 marca 2014 r. sygn. II GSK 55/13 (LEX nr 1488128), obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Żadna z wymienionych sytuacji w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. sygn. I GSK 534/12 LEX nr 1488128, wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1762/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpoznając skargę A. G. Sąd uznał, że jest ona niezasadna. W rozpoznawanej sprawie organ wypełnił zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 21 listopada 2019 r. sygn. III SA/Łd 755/19.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, jak również dokonał logicznej analizy zebranych dokumentów źródłowych w zestawieniu z sytuacją osobistą i materialną skarżącej. Postępowanie zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. III SA/Łd 755/19, organ nie przeanalizował ogólnego warunku wynikającego z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że skarżąca jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Ustalenie powyższych okoliczności wymaga natomiast odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie może być oparte na ogólnikowych sformułowaniach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przy wykazanych dochodach i wydatkach, których wiarygodności organ nie zakwestionował. Organ nie porównał sytuacji materialnej przedstawionej przez skarżącą z wysokością należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS.

Sąd wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że okoliczność, iż skarżąca nie korzysta ze środków pomocy społecznej stanowi, dodatkowe potwierdzenie, że posiada dochody, które pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby natomiast potwierdzić fakt, że nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji. Zdaniem WSA, jednak ocena wskazanych przez zobowiązanego faktów i jednocześnie stwierdzenie, czy zastosować ulgę wobec wnioskodawcy należy do organu administracji. Takiej analizy w rozpoznawanej sprawie sam organ nie przeprowadził. Zestawiając interes skarżącej z interesem publicznym, nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 t.j. z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz " (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Jeżeli jednak strona działająca bez pełnomocnika nie wskazuje wszystkich istotnych okoliczności organ powinien wezwać stronę do wyjaśnienia istotnych faktów, a dopiero później dokonywać oceny całokształtu materiału.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc powyższe rozważania prawne do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający wykonał zalecenia zawarte w wyroku III SA/Łd 755/19. Organ przeprowadził ponowną analizę przesłanek wynikających z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. odnosząc ją do przedstawionej przez skarżącą sytuacji materialnej i osobistej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Podniesiony w skardze zarzut, że organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, i że dokonana ocena jest całkowicie dowolna nie znajduje potwierdzenia. Organ szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do ustalonej przez organ sytuacji skarżącej Sąd podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę. Skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego jako pracownik biurowy w B z tytułu umowy o pracę na czas nieokreślony w 1/4 wymiarze czasu pracy. Z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżąca pełni funkcję prezesa fundacji. W toku postępowania strona nie przedstawiła żadnego zaświadczenia, z którego wynikałoby ograniczenie możliwości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, czy też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Sąd uznał za poprawne stanowisko organu, że biorąc pod uwagę wiek skarżącej ma możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, co pozwoliłoby na uzyskanie wyższych dochodów. Skarżąca powinna być osobą aktywną zawodowo, bowiem do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje jej jeszcze 11 lat. Zasadne jest zatem twierdzenie organu, że skarżąca rokuje spłatę zobowiązań w przyszłości, świadczy to o jej możliwościach zarobkowych. Organ w ramach własnych kompetencji ustalił, że strona nie korzysta z pomocy Miejskich Ośrodków Pomocy, jak również innych form wsparcia zasiłków. czy innych instytucji socjalnych.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z materiału dowodowego nie wynika, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak również w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Ustalenia organu dotyczące przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. są poprawne. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych i nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ jest właścicielką 2 nieruchomości (położonych w Ł. i P.), na których organ dokonał zabezpieczenia.

W przypadku strony nie zachodziła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., bowiem odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Przede wszystkim rację ma organ podnosząc, że w sytuacji skarżącej istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji, bowiem komornik nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 95,10 m2 położonego w Ł. (wpis hipoteki umownej na rzecz D SA oraz hipoteki przymusowej na rzecz ZUS) oraz lokalu mieszkalnego położonego w P. o powierzchni 91,90 m2 (wpis hipoteki umownej na rzecz C SA i hipoteki przymusowej na rzecz ZUS). Organ wskazał, że z informacji uzyskanych od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla (...) nie wynika całkowity brak majątku i wskazano możliwość zaspokojenia roszczeń przez przyłączenie się do egzekucji. Nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Rację ma również organ podnosząc, że w sprawie nie zaistniała sytuacja, o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżąca ma niewielki dochód nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje bowiem, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

W tym zakresie organ wykonał zalecenia zawarte w wyroku III SA/Łd 755/19. Zasadne są twierdzenia organu, że w przypadku skarżącej nie zachodzą szczególne okoliczności, o których stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, skoro będąc w wieku produkcyjnym nie podejmuje zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy lub u innego pracodawcy, co pozwoliłoby jej na spłatę zadłużenia. Ponadto organ ma również rację wskazując, że w przypadku skarżącej istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z dwóch nieruchomości należących do skarżącej (na których organ dokonał wpisu hipoteki). Znamienne jest również twierdzenie skarżącej, że nie kwalifikuje się do przyznania pomocy z opieki społecznej, bowiem jest właścicielem nieruchomości, oraz że mama może jej pomóc w większym stopniu niż MOPS. Świadczy to o braku chęci skarżącej do zmiany swojej sytuacji życiowej, co ewentualnie pozwoliłoby na spłatę zadłużenia, jak również o nierzetelnym przedstawieniu rzeczywistej sytuacji materialnej. Miesięczne wydatki strona oceniła na kwotę 1360 zł i wyjaśniła, że korzysta z pomocy finansowej matki (kwoty 100, 300 zł, nie więcej niż 500 zł), comiesięczny zaś dochód strona wskazała na kwotę 470 zł netto. W ocenie Sądu zestawienie tych kwot wskazuje, że strona nie podała całościowych informacji dotyczących środków finansowych, jakimi miesięcznie dysponuje, natomiast wniosek o umorzenie należności musi opierać się o informacje niebudzące wątpliwości. W tym zakresie organ wyczerpał również środki dowodowe, którymi dysponuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do stanu zdrowia skarżącej to Sąd podzielił stanowisko organu, że materiał dowodowy przedstawiony przez stronę nie wskazuje na istnienie choroby lub choroby członka rodziny, o której stanowi § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Sąd nie neguje, że skarżąca ma dolegliwości zdrowotne w postaci zwyrodnienia kręgosłupa, niedomykalności komory serca, problemów z układem trawiennym. Skarżąca stwierdziła, że wykryto u niej zmiany nowotworowe. Niemniej jednak w toku prowadzonego postępowania strona nie przedłożyła dokumentów ani orzeczeń lekarskich, z których wynikałoby, że jest trwale niezdolna do pracy lub wymaga opieki innych, a tylko takie pozwalają na spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Ponadto Zakład sam ustalił, że strona nie wystąpiła o rehabilitację leczniczą ani o inne świadczenia, np. rentę z tytułu niezdolności do pracy.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Sąd uznał za organem, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają także podniesione argumenty, co do ciążących na stronie zobowiązań oraz posiadanych przez nią wierzytelności. Jak słusznie bowiem wskazałorgan administracji zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. Natomiast, co do ciążących na stronie innych zobowiązań cywilnoprawnych, wskazać należy, że ich publicznoprawny charakter oraz cele na jakie są przeznaczane, za uprawnione pozwala uznać stanowisko organu, że umorzenie przedmiotowych zaległości stanowiłoby de facto działanie sprzeczne z interesem społecznym.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych skarżącej. Jest nim realna możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. Skarżąca jest w średnim wieku (50 lat) i co najmniej dziesięcioletni okres pracy zarobkowej jest jeszcze przed nią. Skarżąca jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia. Być może w najbliższym czasie podejmie ona stałą pracę zarobkową, jej sytuacja materialna ulegnie poprawie co umożliwi jej chociaż częściową spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Dodać należy, że w 2021 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 2800 zł brutto. Podjęcie przez skarżącą jakiekolwiek zatrudnienia nawet z najniższym wynagrodzeniem umożliwi jej rozpoczęcie chociażby częściowej spłaty zadłużenia w ratach. Zdaniem Sądu istnieje realna możliwość podjęcia pracy przez stronę. Umorzenie w chwili obecnej takich należności uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej skarżącej, czego nie można wykluczyć. Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. Nawet zatem gdyby wobec skarżącej spełniona została jedna z przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., to i tak ważny interes publiczny przemawiałby przeciwko uwzględnieniu wniosku strony.

Podkreślić trzeba, że skarżąca ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych, o czym była informowana przez Zakład. Skarżąca powinna wziąć pod uwagę, że rata może zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego. Okoliczność, że skarżąca nie wywiązywała się z poprzednio zawartej umowy ratalnej nie stoi nie przeszkodzie wystąpieniu z ponownym wnioskiem.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Organ wykonał zalecenia wynikające z wyroku WSA w Łodzi z dnia 21 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 755/19.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że podnoszona przez stronę argumentacja odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, że mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny wskazanych przez stronę.

Niezasadny jest zatem zarzut błędnego przeanalizowania sytuacji materialnej skarżącej, czy zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § k.p.a.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Podstawę do rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowił art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 t.j. z późn. zm.) - dalej "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 i art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 (w związku z intensyfikacją epidemii) oddalił skargę.

d.j.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.