III SA/Łd 720/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2577785

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2018 r. III SA/Łd 720/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska.

Sędziowie: NSA Janusz Nowacki, Asesor, WSA Małgorzata Kowalska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) - dalej "k.p.a." w związku art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 978 z późn. zm.) - dalej "u.k.p." po rozpatrzeniu odwołania A. B. utrzymało w mocy decyzję Starosty (...) z (...) r. o odmowie zwrotu prawa jazdy kategorii C.

W uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem z (...) roku, w sprawie sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w M. II Wydział Karny uznał A. B. za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości i orzekł wobec niego, na podstawie art. 42 § 2 k.k., środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów do których prowadzenia wymagana jest kategoria C na okres 3 lat. Strona posiadała prawo jazdy kategorii B i C. W oparciu o ten wyrok Starosta (...), decyzją z (...) roku cofnął skarżącemu uprawnienie do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii B prawa jazdy. (...) roku strona wystąpiła o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C.

Starosta (...) decyzją z (...) roku, orzekł o odmowie zwrotu wnioskodawcy prawa jazdy kategorii C. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie zarzucając jej naruszenie:

- art. 12 ust. 1 pkt 2 i u.k.p., poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy kategorii C, podczas gdy wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia (...) r., sygn. (...), wobec strony orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem pojazdów kategorii C, a w konsekwencji,

- naruszenie art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.k.p., a w rezultacie pozbawienie odwołującego - uprzednio posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii C - prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnienia odnośnie pojazdów mechanicznych, w zakresie których nie orzeczono środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia,

- naruszenie art. 6, oraz 8 § 1 k.p.a., poprzez przekroczenie przez Starostę (...) uprawnień organu administracji publicznej i wydanie zaskarżonej decyzji wbrew prawomocnemu orzeczeniu sądu powszechnego z pominięciem zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie, co do istoty sprawy, tj. zwrotu prawa jazdy kategorii C, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Staroście (...).

Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji SKO wskazało, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Stosownie natomiast do art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B.

Biorąc pod uwagę obecnie obowiązującą treść u.k.p. należy stwierdzić, że orzeczony wobec skarżącego prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów m.in. w zakresie kategorii B obejmuje również kategorię C posiadanego prawa jazdy, a zatem nie może on żądać zwrotu prawa jazdy tej kategorii. Wobec tego Starosta (...) prawidłowo, zgodnie z dyspozycją art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.k.p., nie uwzględnił wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii C.

Na powyższe rozstrzygnięcie A. B. wniósł skargę do sądu administracyjnego domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także zasądzenia od organu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1.

naruszenie art. 2, 10 ust. 1, i 175 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 i 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p. poprzez zastosowanie art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p., podczas gdy w zakresie w jakim uniemożliwia odzyskanie dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi konkretnej kategorii, nie objętej środkiem karnym orzeczonym przez sąd powszechny, jest sprzeczny z art. , 10 ust. 1, 45 ust. 1 i 175 ust. 1 Konstytucji, gdyż:

- przewiduje obligatoryjną odmowę zwrotu prawa jazdy z tytułu skazania wyrokiem karnym, w którym orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju innego, niż ten w zakresie którego organ odmawia zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, czym narusza zasadę ne bis in idem wywodzącą się z Konstytucji,

- przewiduje sankcję o charakterze represyjnym, zaostrzającą środek karny orzeczony przez sąd powszechny, czym narusza art. 10 Konstytucji,

- zaostrza dolegliwość środka karnego wymierzanego przez sąd powszechny, a jednocześnie wyłącza to zaostrzenie spod jakiejkolwiek realnej kontroli sądowej, w tym kontroli sądu administracyjnego w zakresie proporcjonalności obostrzenia, czym narusza art. 45 ust. 1 i 175 ust. 1 Konstytucji, co zgodnie z art. w zw. z 87 Konstytucji obligowało organ administracji publicznej do zaniechania jego zastosowania,

2.

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p. poprzez odmowę zwrotu skarżącemu prawa jazdy kat. C, podczas gdy wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z (...) r. (sygn. akt (...)) w stosunku do skarżącego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem pojazdów kat. C,

3.

obrazę przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, 7 i 8 S 1 k.p.a., poprzez przekroczenie uprawnień przez organ administracji publicznej i wydanie decyzji rozszerzającej środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, z pominięciem zasady praworządności, proporcjonalności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

W uzasadnieniu swojego środka odwoławczego skarżący wskazał, że stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia pkt u.k.p. w brzmieniu obowiązującym od 25 października 2014 r. jest ewidentnie niezgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej. Stanowisko takie zajął WSA w Poznaniu w sprawie sygn. akt II SA/Po 1034/16. Podkreślił także, że dla niego jako kierowcy zawodowego to właśnie sankcja administracyjna w postaci uniemożliwienia prowadzenia pojazdów ciężarowych będzie bardziej dotkliwa niż sankcja karna, będzie bowiem wiązała się z utratą pracy i jedynego źródła utrzymania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko reprezentowane w toku postępowania i wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z (...) r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty (...) z (...) r. odmawiającą zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978 z późn. zm.; dalej: "u.k.p."). Zgodnie z art. 12 ust. 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z u.k.p. wynika zarazem, że prawo jazdy nie może być również wydane osobie, w stosunku do której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy - w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji.

Ustawodawca wskazuje ponadto w art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., że art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: (1) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Tym samym więc w aktualnym stanie prawnym skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem zakazującym prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, został rozciągnięty na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy innej kategorii, jaki i dysponujących już takim prawem jazdy.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w M. II Wydział Karny uznał A. B. winnym popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.; dalej: "k.k.") tj. przestępstwa kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości i orzekł wobec niego, na podstawie k.k., środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów do których prowadzenia wymagana jest kategoria C na okres 3 lat. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez skarżącgo. W oparciu o ten wyrok Starosta (...), decyzją z (...) roku cofnął skarżącemu uprawnienie do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii B prawa jazdy Zatem w sprawie zaistniały przesłanki z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. wobec strony orzeczono bowiem prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii B. Należy podkreślić, że ze względu na brzmienie art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. negatywna przesłanka zwrotu skarżącemu prawa jazdy rozciągała się także na prawo jazdy kategorii C. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie. Prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że skarżącemu nie można wydać prawa jazdy kategorii C. Z wyroku sądu karnego wynika dla skarżącego bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, a pośrednio również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii C, gdyż ustawodawca rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kategorii B także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego o prawo jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim prawem jazdy. Powyższe stanowisko ugruntowane jest w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., I OSK 603/14; z dnia 18 grudnia 2015 r., ; z dnia 9 grudnia 2015 r.,; z dnia 29 października 2015 r., I OSK 382/14; wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2018 r., I OSK 688/16; wyrok NSA z dnia 2 lutego 2018 r., I OSK 1860/17; wyrok NSA z dnia 28 marca 2018 r., wyrok NSA z 22 czerwca 2018 r., I OSK 629/17- wszystkie cytowane w niniejszym orzeczeniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie - dalej CBOSA).

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 u.k.p. ma bardzo istotne uzasadnienie celowościowe. Jej celem jest (czasowe) wykluczenie z ruchu drogowego tych kierowców, którzy swoim zachowaniem wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Z punktu widzenia racjonalności ustawodawcy, jak również chronionej konstytucyjnie wartości bezpieczeństwa publicznego, nie da się bowiem zaakceptować sytuacji, w której osoba naruszająca w bardzo poważnym stopniu zasady ruchu drogowego, mogłaby nadal być użytkownikiem tego ruchu prowadząc bez ograniczeń pojazdy wymagające wyższej kategorii uprawnień, niż te, których czasowo została pozbawiona (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2139/15 dostępny w CBOSA). Nie do zaakceptowania jest bowiem sytuacja, w której osoba z orzeczonym sądownie zakazem prowadzenia pojazdów objętych prawem jazdy kategorii B mogłaby - w okresie obowiązania zakazu - wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać (niekiedy wręcz większe) zagrożenie w ruchu przez prowadzenie innych pojazdów w stanie nietrzeźwości (np. autobusu - prawo jazdy kat. D, czy jak w rozstrzyganej spawie ciężarówki kat. C).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowane zostało stanowisko, w myśl którego treść art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 omawianej ustawy nie prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakazu orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, albowiem skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam jednak fakt skazania strony i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych niż prawo karne gałęzi prawa. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia zaś wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej, poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego, ale potrzeba ochrony wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie. Za takim rozumieniem kwestionowanych przepisów przemawia także Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Bez systemu sankcjonowania działań godzących w tę wartość, jej ochrona nie byłaby możliwa (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2715/16, z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2412/16, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2109/16 dostępne w CBOSA).

Należy zatem podkreślić, że organ działający na podstawie wskazanych wyżej przepisów nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii, leży u podstaw możliwości zastosowania przez organ u.k.p. Zastosowanie tego przepisu opiera się na zupełnie innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję, lecz o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące (również wobec skarżącego) zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, a które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego. Niewątpliwie w omawianym przypadku dochodzi do zbiegu sankcji karnej i administracyjnej, jednakże w obowiązującym stanie prawnym zasadniczo nie ma regulacji, które rozstrzygałyby zbieg przestępstwa z sankcją administracyjną i zbieg wykroczenia z sankcją administracyjną. Jedynym istotnym wyjątkiem są przepisy dotyczące niektórych naruszeń w transporcie drogowym, które jednak nie mają zastosowania do niniejszej sprawy. Brak jest również jednolitego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego co do sankcjonowania tej samej lub zbieżnej materii zdarzeń prawnych na gruncie zarówno norm karnych, jak i o charakterze administracyjnym. Sam zaś art. 12 ust. 2 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. nie został nigdy zakwestionowany jako niekonstytucyjny. Wreszcie w obecnym stanie prawnym brak jest dostatecznych podstaw, by móc zastosować zasadę ne bis in idem (zakaz ponownego karania za to samo) do zbiegów prawa karnego i administracyjnego, wobec jednoznacznego brzmienia art. 178 ust. 1 Konstytucji RP nakazującego sądom stosowanie zarówno Konstytucji jak i ustaw. Natomiast organy administracji publicznej na podstawie Konstytucji RP mają obowiązek działać na podstawie i granicach prawa - co oznacza między innymi stosowanie przepisów aktów powszechnie obowiązujących, o ile akty te nie zostaną uznane za niekonstytucyjne. Z tej przyczyny zarzuty sformułowane przez skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Wobec zaaprobowania przez skład orzekający w niniejszej sprawie przytoczonego powyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska zawartego we wskazanym w treści odwołania i skargi wyroku WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 1034/16. Pomijając indywidualny charakter sprawy rozpatrzonej tym wyrokiem, sąd w niniejszej sprawie przyjął, że prewencja ogólna przejawiająca się w skutecznym zabezpieczeniu społeczeństwa przed kierowcami, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji zwłaszcza, jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości, nie może być zapewniona środkami karnymi określonymi przez ustawodawstwo karne, a ustawodawca winien mieć możliwość jej zapewnienia (względnie dopełnienia) środkami administracyjnymi. Z uwagi na konieczność zapewnienia określonych w treści art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wartości możliwe jest ograniczenie w zakresie korzystania z prawa jazdy kategorii nie objętej zakresem orzeczonego zakazu w drodze regulacji ustawowej. W takim przypadku nie dochodzi do rozszerzenia sankcji karnej (która ma z założenia charakter represyjny), lecz z determinowanym w założeniu ustawodawcy względami prewencyjnymi rozstrzygnięciu w sferze administracyjnoprawnej danej jednostki o czasowej niemożności wykonywania nadal posiadanych przez tą jednostkę uprawnień w zakresie prowadzenia pojazdów (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 577/16, wyrok WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 902/17- dostępne w CBOSA).

W tej sytuacji sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302).

P.K.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.