III SA/Łd 691/19, Ocena realnej sytuacji wnioskodawcy w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2745367

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 listopada 2019 r. III SA/Łd 691/19 Ocena realnej sytuacji wnioskodawcy w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Alberciak, Asesor Małgorzata Kowalska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek

1. oddala skargę;

2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A.B. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 55 lok. 6 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm.) (dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz na podstawie oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) (dalej: rozporządzenie), Zakład Ubezpieczeń Społecznych - w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - orzekł o odmowie umorzenia wobec J. K. (dalej: skarżąca) należności z tytułu składek za okres od stycznia 2010 r. do sierpnia 2011 r. na ubezpieczenia: społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Ponadto umorzył postępowanie w zakresie należności za okres od września 2011 r. do listopada 2011 r. z powodu ich przedawnienia.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:

W dniu 9 listopada 2016 r. wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z (...) Zakład odmówił umorzenia należności. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z 20 marca 2017 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Skarżąca złożyła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 22 września 2017 r., III SA/Łd 551/17 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z (...). W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że organ administracji nie podjął żadnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez co nie wyjaśnił dokładnie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Przede wszystkim nie została dokładnie wyjaśniona kwestia zatrudnienia na część etatu. Jak wynika z uzasadnienia wyroku skarżąca podała, że nie może podjąć pracy w większym wymiarze z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką T.Z. Do akt sprawy załączyła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki oraz kilka kart informacyjnych z okresów jej hospitalizacji. W dalszej części Sąd uzasadnił, że analiza tych kart wskazuje, że matka skarżącej ma 88 lat i szereg różnych schorzeń w tym między innymi zespół otępienny. W ocenie sądu nie ulega wątpliwości, że wymaga ona opieki. Z wymienionych kart wynika jednocześnie, że mieszka ona w innym miejscu niż skarżąca. Nie zostało jednak wyjaśnione czy ma czy też nie ma zapewnionej opieki innej osoby.

Nie została również wyjaśniona kwestia osiągania dochodów przez męża skarżącej. Skarżąca podała, że mąż zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej a obecnie poszukuje funduszy na dofinasowanie działalności lub możliwości jej zbycia. W ocenie sądu skarżąca winna zostać wezwana do wyjaśnienia czy mąż zarejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny i ewentualnie pobiera z tego tytułu zasiłek czy też tego nie uczynił i ewentualnie dlaczego.

Sąd wskazał również, że organ rentowy pominął fakt, że wobec skarżącej została orzeczona eksmisja z dotychczasowego miejsca zameldowania.

W zaskarżonej decyzji brak było również rozważań w kwestii istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku.

W wydanej następnie decyzji, będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu organ ustalił, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, w ramach spółki cywilnej. Zgodnie z informacją zawartą w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wykonywanie działalności zaprzestała 6 marca 2012 r.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej skarżąca wykazała, że wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na część etatu od 1 listopada 2017 r. wynosi 437,79 zł netto miesięcznie. Powyższe informacje są zgodne z danymi zawartymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Wysokość osiąganego dochodu potwierdza również zaświadczenie pracodawcy. Skarżąca wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z bezrobotnym mężem oraz z dwiema córkami.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym z 10 grudnia 2018 r. skarżąca zaznaczyła już jednakże, że jest zamężna, ale wspólne gospodarstwo domowe prowadzi jedynie z córką, która jest uczennicą liceum. Z mężem od 10 lat nie utrzymuje kontaktu i obecnie jest w trakcie rozwodu. Natomiast starsza córka studiuje i mieszka w (...).

Poza, wynagrodzeniem za pracę, skarżąca pobiera na córkę J. zasiłek rodzinny w kwocie 135,00 zł oraz stypendium szkolne w kwocie 1.190,40 zł. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 1.762,79 zł.

Skarżąca poinformowała, że w związku z przeprowadzoną eksmisją obecnie mieszka u rodziny i ponosi jedynie część należnych opłat eksploatacyjnych, których wysokość oszacowała na kwotę 100,00 zł miesięcznie. Ponadto wykazała koszty związane z leczeniem w kwocie 56,90 zł oraz inne w wysokości 1.096,00 zł miesięcznie. Udokumentowała jedynie wydatki ponoszone na leczenie.

Oświadczyła, że posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach w kwocie 5.406,79 zł. Zaznaczyła, że powyższe zobowiązania są dochodzone w drodze egzekucji prowadzonej przez komornika.

Poinformowała, że jest jedyną osobą w rodzinie, która uzyskuje dochód, a ze strony męża nie ma żadnego wsparcia w tym finansowego, nie pomaga on również w wychowywaniu i utrzymywaniu dzieci.

Skarżąca wskazała na problemy zdrowotne swoje oraz córki. Od 2 lat leczy się neurologicznie oraz uczęszcza na rehabilitację w związku z silnymi bólami kręgosłupa, a to z kolei uniemożliwia pracę na stanowisku typowo fizycznym. Poinformowała także, że sprawa eksmisji miała ogromny wpływ na stan psychiczny dzieci, a córka musiała podjąć leczenie psychologiczne. Do akt sprawy dołączyła zaświadczenie lekarskie z 19 stycznia 2018 r. Poradni Zdrowia Psychicznego informującego o leczeniu się córki od 22 października 2017 r.

Oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, ruchomości, środków transportu ani innych praw majątkowych.

Jak ustalił Zakład posiadane nieruchomości, zarówno mieszkanie jak i działka niezabudowana zostały zlicytowane, a ich obecnym właścicielem jest (...) S.A.

Wobec skarżącej od 5 października 2012 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...)

Zdaniem organu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że w stosunku do działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie skarżącej przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Dalej organ zauważył, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, która została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej 7 marca 2012 r. Natomiast jest zatrudniona w wymiarze części etatu i z tego tytułu pobiera miesięczne wynagrodzenie w wysokości 464,39 zł netto. Od 5 października 2012 r. należności z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez ZUS. Z tego też powodu - niestwierdzenia braku majątku przez komornika lub urząd skarbowy - nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym.

Zdaniem organu, aktualnie wobec skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora I Oddziału ZUS w (...), które w przyszłości może doprowadzić do wyegzekwowania należności. Zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 6. Na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przymusowym dochodzeniu należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przedstawione powyżej fakty - zdaniem ZUS - dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe Dalej organ wskazał, że jak wynika z ustaleń Zakładu matka skarżącej zmarła 28 sierpnia 2016 r. Zatem nie występuje przesłanka konieczności sprawowania przez skarżącą opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem ZUS, z przedłożonych przez skarżącą dokumentów lekarskich nie wynika, aby z powodu swojego stanu zdrowia lub stanu zdrowia córki nie mogła podjąć zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i uzyskiwać dochodów zezwalających na spłatę zadłużenia.

Zakład rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia należnych składek pozbawiłaby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

W związku z tym organ wskazał, że obecnie skarżąca osiąga dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości 464,39 zł netto. Ponadto ma przyznany na córkę zasiłek rodzinny w kwocie 135,00 zł miesięcznie oraz stypendium szkolne w kwocie 1.190,40 zł miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 1 789,79 zł organ podkreślił, że fakt niezamieszkiwania z mężem, czy też ewentualnego z nim rozwodu, nie zwalnia go z obowiązku łożenia na utrzymanie dzieci. W związku z tym skarżąca posiada możliwość wystąpienia o alimenty, a w przypadku uchylania się od ich płacenia przez męża o ich przymusowe dochodzenie. Gdy egzekucja alimentów jest nieskuteczna, rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem może wystąpić o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zdaniem ZUS, wysokość osiąganych przez skarżącą dochodów trudno jest odnieść do minimum socjalnego, ponieważ opracowanie Instytutu Prac i Spraw Socjalnych w sprawie szacowanego minimum socjalnego nie uwzględnia przypadku gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego z dorosłym dzieckiem. Z kolei ustalone minimum socjalne dla gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego wynosi 1.166,78 zł, a dla pracowniczego dwuosobowego wynosi 1.908,57 zł. W związku z tym należy uznać, że łączny dochód w wysokości 1.789,79 zł nie zagraża egzystencji skarżącej ani też członkom jej rodziny. Należy również wskazać, że pozostająca kwota 500,00 zł umożliwia podjęcie spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego.

Według skarżącej sytuacja materialna związana była z zatrudnieniem tylko na część etatu spowodowanym koniecznością opieki nad chorą matką. W tym zakresie organ wskazał, że konieczność opieki nad matką istniała do dnia jej śmierci, tj. 28 sierpnia 2016 r. i po tej dacie nie było przeszkód do podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Konieczność sprawowania opieki nad chorą matką nie istniała już 2 listopada 2016 r. tj. sporządzenia wniosku o umorzenie należności.

Zdaniem Zakładu, skarżąca nie udowodniła przyczyn uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, pomimo wezwania do przedłożenia takich dokumentów przez ZUS. Tym samym nie dowiodła, że trudna sytuacja materialna ma charakter trwały i nieodwracalny.

Zakład zwrócił też uwagę na rozbieżności w oświadczeniach. W oświadczeniu i piśmie z 10 grudnia 2018 r. skarżąca wskazała, że od ponad 10 lat nie utrzymuje kontaktów ze swoim mężem i ze strony męża nie ma żadnego wsparcia w tym finansowego, nie pomaga on również w wychowywaniu i utrzymywaniu dzieci. Zakład przypomniał, że jeszcze w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 25 listopada 2016 r. skarżąca wskazywała męża jako osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, a we wniosku o umorzenie z 2 listopada 2016 r. opisywała przyczyny zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej przez męża oraz dalsze plany z nią związane. Ponadto skarżąca zgłaszała męża do ubezpieczenia zdrowotnego - zgłoszenie jest aktualne.

Z uwagi na powyższe w ocenie Zakładu, oświadczenie budzi szereg wątpliwości dotyczących faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej, a brak pełnej informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków na utrzymanie oraz sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w rozporządzeniu.

W ocenie Zakładu skarżąca nie udowodniła aby stan zdrowia czy sytuacja rodzinna nie zezwalała na podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, aby tym samym realnie podnieść wysokość dochodu dyspozycyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykazał również, że nawet w obecnej sytuacji materialnej skarżąca posiada realne możliwości podjęcia spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego.

Ponadto wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności, tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Z uwagi na powyższe podjęcie decyzji o umorzeniu zobowiązania byłoby przedwczesne.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do skarżącej nie ma zastosowania, gdyż nie prowadzi ona działalności gospodarczej.

O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria, które jak wykazał Zakład nie zostały przez skarżącą spełnione. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, w ocenie Zakładu jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miała możliwości spłaty zaległości.

W związku z powyższym - w ocenie ZUS - nie stwierdzono, aby w sprawie skarżącej zachodził ważny interes zobowiązanego.

Organ przy podejmowaniu decyzji rozważył również, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ze względu na interes publiczny. Interes publiczny należy rozumieć nie tylko, jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej. Pomimo trudnej sytuacji materialnej skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja zdrowotna, zarówno skarżącej jak i członków rodziny, nie świadczy o ograniczeniach lub braku możliwości świadczenia pracy. Wiek skarżącej również potwierdza możliwość podjęcia pracy w pełnym wymiarze, co pozwoliłoby zwiększyć miesięczny dochód rodziny i pozyskać dodatkowe środki na spłatę zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie Zakładu skarżąca posiada możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej i spłatę zadłużenia bez konieczności sięgania do środków pomocowych pochodzących z budżetu państwa, tym samym umorzenie należności nie byłoby zgodne z interesem publicznym. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Ponadto należy zaznaczyć, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącą żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności. Tym bardziej, że jak wykazała analiza konta jako płatnika składek, w okresie podlegania ubezpieczeniom z tytułu wykonywanej działalności - od stycznia 2010 r. do listopada 2011 r. skarżąca nie dokonała żadnej wpłaty na poczet obowiązkowych składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 pkt 1 ppkt. 1 i 3 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także wobec stwierdzonej przewlekłej choroby skarżącej pozbawiającej jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, także przez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego i niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie w związku z tym błędnych ustaleń faktycznych, w tym co do faktycznych dochodów strony.

Wobec tego wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnianiu skargi strona skarżąca podniosła, że organ rentowy błędnie określił jej możliwości i stan majątkowy przyjmując stypendium córki jako świadczenie miesięczne, w sytuacji gdy zostało ono kwotowo (1.190,40 zł) przyznane na okres 6 miesięcy, co powoduje że miesięcznie wynosi ono 198,40 zł. Powyższe doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w tym zakresie. Ponadto, zdaniem skarżącej o eliminacji jej z rynku pracy świadczy nie tylko stan jej zdrowia, ale całokształt czynników związanych z jej osobą. Wskazała, iż jest w wieku przedemerytalnym, co również nie pomaga w znalezieniu pracy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, choć za zasadny należy uznać zawarty w niej zarzut błędnych ustaleń organu w zakresie wysokości stypendium przyznanego córce skarżącej.

ZUS wysokość stypendium określił na 1190,40 zł miesięcznie. Jednak z treści załączonej do akt decyzji Prezydenta Miasta (...) wynika, iż kwota 1190,40 zł stypendium szkolnego dla J.K. dotyczy okresu od 1 stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r., a nie jednego miesiąca jak błędnie przyjęto w decyzji.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie sądu rozpatrującego niniejszą skargę powyższe uchybienie ZUS nie miało wpływu na wynik sprawy. Zaistniały bowiem inne liczne okoliczności, które uniemożliwiały uwzględnienia wniosku o umorzenie składek za okres od stycznia 2010 r. do sierpnia 2011 r.

Kwestia umorzenia skarżącej należności z tytułu składek była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 551/17 uchylił niekorzystną dla J.K. decyzję ZUS z dnia (...) Przyczyną uchylenia ww. decyzji było naruszenie przez ZUS przepisów postępowania, to jest art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. ZUS nie wyjaśnił sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Sąd uznał, że informacje w powyższym zakresie posiada sama strona, lecz na organie administracji spoczywa również obowiązek podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz obowiązek wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego. W sytuacji, gdy informacje strony zawarte w oświadczeniu o sytuacji materialnej i rodzinnej są niepełne lub niejasne, to obowiązkiem organu rentowego jest wezwanie strony do wyjaśnienia tych wątpliwości. Tymczasem ZUS poza odebraniem od skarżącej standardowego oświadczenia o sytuacji rodzinnej i materialnej nie podjął żadnych innych czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego.

W myśl art. 153 p.p.s.a. wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia.

ZUS rozpoznając sprawę ponownie, realizując wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 551/17, wezwał w dniu 22 listopada 2017 r. skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających jej dochody, wydatki, zadłużenie, a także orzeczeń lekarskich i zaświadczeń o stanie zdrowia oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie, a w szczególności: braku możliwości zatrudnienia na inny wymiar etatu, braku możliwości pozyskiwania dodatkowego dochodu przez męża, przedstawienia stanu sprawy dotyczącej eksmisji z miejsca zamieszkania.

Zdaniem Sądu rozpatrującego obecnie wniesioną skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie trafnie przyjął, iż zebrane dowody nie dają podstaw do umorzenia należności z tytułu składek za cały okres objęty wnioskiem.

Strona na okoliczność braku możliwości zatrudnienia na inny wymiar etatu niż 1/4 przedstawiła jedynie zaświadczenie pracodawcy (z dnia 10 grudnia 2018 r.) informujące o wysokości wynagrodzenia, a także zaświadczenia lekarzy: neurologa i specjalisty rehabilitacji medycznej o pozostawaniu pod ich opieką. Nie złożyła natomiast orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, ani zaświadczenia lekarskiego o braku możliwości podjęcia zatrudnienia w wymiarze większym niż 1/4 etatu.

ZUS, działając z urzędu, ustalił że matka skarżącej zmarła w dniu 28 sierpnia 2016 r. Tym samym okazało się, iż skarżąca składając 9 listopada 2016 r. wniosek o umorzenie zaległych odsetek, a także w trakcie całego poprzedniego postępowania administracyjnego i sądowego wprowadziła w błąd ZUS i Sąd co do konieczności sprawowania opieki nad chorą matką. Sąd uzasadniając wyrok wydany w dniu 22 września 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 551/17 jako przyczynę uchylenia decyzji wskazał m.in. nieustalenie, czy sprawowanie opieki nad chorą matką uniemożliwiało zatrudnienie w wymiarze wyższym niż 1/4 etatu.

Wskazana sytuacja świadczy o nierzetelności skarżącej, to jest powoływaniu jedynie informacji dla strony korzystnych, zaś ukrywaniu faktów dla niej procesowo niekorzystnych, bądź nawet świadomym wprowadzaniu w błąd organu rentowego (zgon matki przed złożeniem wniosku). Wobec stwierdzonego braku wiarygodności strony wydanie decyzji wymagało przeprowadzenia szczególnie wnikliwego postępowania dowodowego oraz dokładnej analizy oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez skarżącą.

Skarżąca, mimo doręczenia jej wezwania, nie wypowiedziała się o możliwości pozyskiwania dodatkowego dochodu przez męża. Oświadczyła, że od 10 lat nie utrzymuje z nim stałego kontaktu i mąż nie wspiera finansowo rodziny.

Organ słusznie zauważył, że powyższe oświadczenie nie koresponduje z informacjami przedstawionymi przez stronę w pierwotnym postępowaniu wszczętym w listopadzie 2016 r. Wówczas oświadczyła ona, że mieszka wraz mężem.

Jeśli nawet obecnie złożone oświadczenie jest zgodne z prawdą, to jak trafnie uznał ZUS, skarżąca powinna wystąpić przeciwko mężowi do sądu o alimenty na rzecz uczących się córek. Skarżąca jednak tego nie uczyniła. W przypadku zasądzenia od męża alimentów sytuacja finansowa skarżącej i jej córek uległaby znacznej poprawie. Jeśli mąż nie płaciłby dobrowolnie zasądzonych alimentów, to istniała możliwość uzyskania ich w drodze egzekucji lub wystąpienia ze stosownym wnioskiem do funduszu alimentacyjnego.

W świetle dokonanych w sprawie ustaleń Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze uchybień organu, dotyczących niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji.

W ocenie Sądu warunkiem skuteczności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek jest wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy. Sytuacja rodzinna i materialna strony jest niewątpliwie trudna. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza zakończyła się niepowodzeniem. Sama skarżąca oraz jej córki cierpią na dolegliwości zdrowotne. Ponadto zostały eksmitowane z dotychczasowego miejsca zamieszkania. Jednakże tylko w przypadku złożenia przez stronę wiarygodnych i jednoznacznych oświadczeń i dowodów możliwe będzie ustalenie, czy jej wniosek może zostać uwzględniony. W szczególności, czy w sprawie wystąpiły powołane w skardze okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to znaczy gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych lub choroba skarżącej pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie a z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie ZUS, po przeprowadzeniu prawidłowej analizy materiału dowodowego, trafnie przyjął że należności zobowiązanej z tytułu składek nie mogły zostać umorzone. Wyjaśnienia strony były lakoniczne bądź budziły uzasadnione zastrzeżenia co do ich wiarygodności.

Przepisy prawa nie tamują możliwości wystąpienia do organu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych, jak i przewidują możliwość regulowania należności w systemie ratalnym. Warunkiem skuteczności wniosku jest jednak wykazane realnej sytuacji wnioskodawcy, stosownym materiałem dowodowym, we współdziałaniu z ZUS - em (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r. I GSK 2161/17 - System Informacji Prawnej Lex nr 2430735).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. ab/

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.