Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723095

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 13 sierpnia 2019 r.
III SA/Łd 468/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak.

Sędziowie WSA: Ewa Alberciak, Asesor Małgorzata Kowalska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek

1) oddala skargę;

2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M.

K. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. R. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia W.J. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9 290,11 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym:

21 stycznia 2019 r. W. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych. W treści wniosku wskazał, że z powodu braku dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej nie był w stanie regulować zobowiązań i by nie pogłębiać swojego zadłużenia zlikwidował tę działalność. Ponadto zaznaczył, że jest osobą bezrobotną, nie posiada oszczędności i często nie wystarcza mu środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W. J. powołał się również na swą sytuację zdrowotną. Poza tym nadmienił, że posiada zaległości alimentacyjne wobec dwójki dzieci, które dochodzone są w drodze egzekucji komorniczej i obawia się konsekwencji wynikających z zaciągnięcia długów przez byłą małżonkę. Wyjaśnił jednocześnie, że nie zwracał się o rozłożenie należności na raty, ponieważ nie będzie w stanie ich spłacać.

Powołaną na wstępie decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia W.J. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 9 290,11 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 12/2010 - 06/2011 w łącznej kwocie 6 624,26 zł, w tym z tytułu: składek - 3 707,66 zł, odsetek liczonych na dzień 21 stycznia 2019 r. - 2 855,00 zł, kosztów upomnienia - 61,60 zł;

ubezpieczenie zdrowotne - za okres 02/2011 - 06/2011 w łącznej kwocie 2 186,95 zł, w tym z tytułu: składek - 1216,95 zł, odsetek liczonych na dzień 21 stycznia 2019 r. - 926 zł, kosztów upomnienia - 44 zł;

c) Fundusz Pracy - za okres 02/2011 - 06/2011 w łącznej kwocie 478,90 zł, w tym z tytułu: składek - 246,90 zł, odsetek liczonych na dzień 21 stycznia 2019 r. - 188 zł, kosztów upomnienia - 44 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że W. J. zlikwidował działalność gospodarczą 1 lipca 2011 r., zaś w okresie od grudnia 2010 r. do czerwca 2011 r. nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek. W ocenie organu w okolicznościach sprawy nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300) - dalej "u.s.u.s." w pierwszej kolejności organ wskazał, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Ponadto z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Poza tym zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Dalej organ wyjaśnił, że aktualnie postępowanie egzekucyjne w stosunku do należności z tytułu nieopłaconych składek prowadzi Dyrektor ZUS. W ramach egzekucji dokonano zajęcia rachunków bankowych. Nie został wyczerpany okres dochodzenia należności. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W aktach sprawy znajdują się jedynie postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec określonych składników majątkowych, a nie wobec całego majątku. W. J. jest właścicielem nieruchomości. Ponadto aktualnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Zdaniem ZUS w związku z powyższym nie można uznać, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w przypadku wnioskodawcy.

W tej sytuacji organ rozpoznający sprawę uznał, że brak podstaw prawnych do umorzenia zaległości jako całkowicie nieściągalnych w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z kolei przechodząc do oceny możliwości umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej "rozporządzenie", organ wskazał, że z materiału zgromadzonego w aktach wynika, że W. J. uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę na 1/2 etatu z wynagrodzeniem 850,25 zł netto. Jednocześnie wnioskodawca nie podał powodów, które uzasadniałyby niemożność wykonywania pracy w wymiarze pełnego etatu. Ponadto organ zauważył, że W. J. ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 650 zł. Wnioskodawca nie wskazał, by miał zaległości z tytułu tych wydatków, jak również udowodnił braku środków finansowych na zakup lekarstw, badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych. Po opłaceniu wydatków w łącznej kwocie 650 zł, pozostaje kwota ok. 200 zł, z której zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadeklarowany stan materialny może uniemożliwiać zaspokojenie potrzeb wnioskodawcy, jednakże nie korzysta on ze wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Poza tym organ podkreślił, że partycypowanie w kosztach utrzymania i sprawowanie opieki nad dzieckiem stanowi oczywistą konieczność i nie może być podstawą do umorzenia należności. Zdaniem organu zatem zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna W. J. ma charakter definitywny, bowiem wiek wnioskodawcy daje pozytywną prognozę co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości, a w przypadku podjęcia zatrudnienia na pełen etat, sytuacja materialna wnioskodawcy ulegnie znaczącej poprawie. Wobec powyższego - w ocenie ZUS - przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie.

Oceniając z kolei możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS uznał za udokumentowany fakt problemów zdrowotnych i konieczność leczenia W. J. Podkreślił jednak, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W aktach sprawy brak natomiast dokumentów, które świadczyłyby, że W. J. nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji i potrzebuje konieczności opieki innej osoby. Organ podkreślił, że wprawdzie wnioskodawca przedłożył dokumentację medyczną, jednakże choroba nie wiążę się z pozbawieniem możliwości uzyskiwania dochodu, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo. Z tego względu w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

ZUS nie stwierdził również istnienia przesłanki zdefiniowanej § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, wskazując, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie potwierdzają, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy, że z powodu braku dochodu z prowadzonej działalności nie był w stanie regulować swoich zobowiązań, organ zaznaczył, że prowadził on działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinien mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.

Podsumowując ZUS podkreślił, że odmówił uwzględnienia wniosku strony przedkładając interes społeczny nad interes wnioskodawcy, uwzględniając, że wiek wnioskodawcy daje pozytywną prognozę co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości, a akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Ponadto organ zaznaczył, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie ma charakteru permanentnego, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek. Dodatkowo w ocenie organu nie bez znaczenia dla podjęcia rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że dotychczas wnioskodawca nie podejmował żadnych starań dotyczących dobrowolnej spłaty zaległości, w tym nie rozważył możliwości spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) r. wniósł W. J. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 ust. 2, 3a, 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy stan majątkowy oraz stan zdrowia skarżącego nie pozwala na uregulowanie należności nawet w części, bowiem pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Ponadto wnoszący skargę zarzucił brak przeprowadzenia rzetelnej oceny dowodów przedstawionych w sprawie, jak również naruszenie art. 24 u.s.u.s. poprzez brak jego zastosowania.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o zasądzenie na swą rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że organ nie przeprowadził rzetelniej oceny dowodów złożonych w sprawie, z których w sposób jednoznaczny wynika, iż skarżący nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek, bowiem pozbawiłoby go to możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący wykazał, iż od wielu lat jest osobą przewlekle chorą, pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga przyjmowania stałych leków, co znacząco ogranicza jego faktyczne możliwości zarobkowania, dlatego całkowicie niezasadne jest twierdzenie organu, iż nie wskazał przyczyn braku wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto w ocenie skarżącego w przypadku należności, o umorzenie której wnosił, winien zostać zastosowany przepis art. 24 u.s.u.s. pozwalający na przyjęcie, iż upłynął termin, w którym należność może być dochodzona przez organ. Zdaniem skarżącego wskutek zmiany przepisów termin przedawnienia przedmiotowych należności rozpoczął swój bieg z dniem 1 stycznia 2012 r. i zakończył się po upływie pięciu lat. Uwzględniając nawet zawieszenie biegu terminu przedawnienia związane z prowadzoną egzekucją komorniczą, w ocenie skarżącego uznać należy, że należności stanowiące przedmiot decyzji są przedawnione.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyła co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) r. o odmowie umorzenia W. J. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 9.290,11 zł.

Zdaniem sądu dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu co do nieistnienia przesłanek umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek została dokonana w sposób prawidłowy.

Ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia rozpocząć należy od rozważenia najdalej idącego zarzutu dotyczącego kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, o umorzenie których wystąpił skarżący. W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości - organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją - zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu - postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14- dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA"). Zatem podstawowym obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte decyzją nie uległy przedawnieniu. Niedopuszczalnym bowiem jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. obowiązującym w dacie powstania zaległości skarżącego należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r.

Zauważyć więc należy, odnośnie zaległości składkowych objętych wnioskiem skarżącego za okres od grudnia 2010 r. do czerwca 2011 r., że jeśli nie doszłoby do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to należności objęte wnioskiem mogły być przedawnione już 2 stycznia 2017 r., a zaskarżona decyzja datowana jest na (...) roku. Niemniej jednak organ rozpatrujący sprawę zasadnie uznał, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. W niniejszej sprawie nastąpiło bowiem zawieszenie terminów przedawnienia z uwagi na prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Taką czynnością może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego; podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, którego celem jest wyegzekwowanie należnych składek.

Oceny okresu trwania zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym organ nie dokonał wzorcowo, w aktach sprawy brak wszystkich dokumentów dotyczących prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego wobec powyższego nie można ustalić terminu powiadomienia strony o dokonanych czynnościach egzekucyjnych. Nie mniej jednak ze znajdujących się w aktach sprawy informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w sposób nie budzący wątpliwości wynika jednak, że zobowiązanemu w dniach 12 kwietnia 2011 r., 15 czerwca 2011 r., 22 czerwca 2011 r. oraz 30 sierpnia 2011 r. doręczono tytułu wykonawcze. Egzekucja prowadzona była w stosunku do wierzytelności z rachunków bankowych. Z uwagi na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej postępowanie egzekucyjne zostało przekazane Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Ł., który postanowieniem z (...) października 2015 r. załączonym do akt sprawy umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia termin przedawnienia, którego bieg z uwagi na wyżej wskazaną regulację art. 24 ust. 4 u.s.u.s. liczyć należy od 1 stycznia 2012 r. kontynuował swój bieg. Zatem w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie upłynął jeszcze termin przedawnienia objętych nią zaległości.

Przechodząc do oceny, czy organ zasadnie odmówił umorzenia tych należności za okresy i w kwotach określonych w decyzji na wstępie zaznaczyć należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie negatywne dla wnioskodawcy, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczonych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA: z 28 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 99/10, z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 848/16, dostępne w CBOSA).

Wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. określona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił szczegółowe zasady umarzania składek w oparciu o ten przepis. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaznaczyć trzeba, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285). Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest bowiem na zasadzie uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może, ale nie musi umorzyć należności w razie ustalenia ziszczenia się przesłanek stanowiących podstawę umorzenia. Wybór rozstrzygnięcia nie może być jednak dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa, co wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan z hipotezą normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. Podjęte na zasadzie uznania administracyjnego rozstrzygnięcie musi być wynikiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) w oparciu o wszechstronnie zebrany oraz rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Uzasadnienie takiej decyzji musi spełniać decyzji wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. i winno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. Z treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wynika, że by Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi uprzednio poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ocenił, że nie zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa we wskazanych przepisach. Po pierwsze trafnie stwierdził, że w stosunku do działalności gospodarczej skarżącego nie było prowadzone postepowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie zachodzą przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Prawidłowo również przyjął, że zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że w sprawie nie ma również zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Oczywistym jest również, że w sprawie nie ma zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., bowiem dłużnik żyje. Rozważając z kolei wystąpienie przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. organ zasadnie stwierdził, że postanowienia organów egzekucyjnych o umorzeniu postępowania egzekucyjnego znajdujące się w aktach sprawy dotyczą jedynie określonych składników majątkowych, a nie całego majątku skarżącego i dotyczą innych zobowiązań strony. Zauważyć należy, że ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że skarżący osiąga dochody z tytułu zatrudnienia, jak również posiada majątek, jest bowiem właścicielem nieruchomości, w tym nieruchomości rolnych oraz samochodu osobowego. Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości składkowych postanowieniem z (...) października 2015 r. wobec skarżącego nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, więc dopóki postępowanie to jest w toku nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Organ dokonał także wpisu hipoteki na nieruchomości skarżącego. W kontrolowanym postępowaniu przed organem nie zostało wykazane, aby naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Powyższe oznacza, że nie można również uznać, że w przymusowym dochodzeniu należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z tego powodu nie można stwierdzić, by w realiach sprawy zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Przechodząc z kolei do oceny prawidłowości ustalenia przez organ niewystępowania w przypadku skarżącego również przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych we wskazanym wyżej rozporządzeniu wskazać należy, że po pierwsze, organ trafnie uznał, odnosząc się do okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., że wprawdzie sytuacja materialna skarżącego może uniemożliwiać mu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jednakże na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że sytuacja ta jest niezależna od strony oraz ma charakter definitywny i trwały, a tym samym że nie daje pozytywnej prognozy co do możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek w przyszłości. Zauważyć należy, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się pojęciem "niezbędnych potrzeb życiowych", które to określenie nie zostało przez ustawodawcę dookreślone. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że "niezbędne potrzeby życiowe" należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż nie każda potrzeba stanowi potrzebę niezbędną. Dla oceny, czy przesłanka braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona wymagane jest ustalenie i ocena, czy analiza finansów strony skarżącej pozwala na przyjęcie, że w jej budżecie, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyroki: NSA z 19 października 2016 r. sygn. akt II GSK 1519/16, WSA w Gliwicach z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 961/16, WSA w Krakowie z 6 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 900/18, dostępne w CBOSA). W okolicznościach niniejszej sprawy organ ustalił, że taka kwota w budżecie skarżącego nie zostaje, ale sytuacja ta jest poniekąd efektem wyboru skarżącego. Z akt sprawy wynika, że jest on osobą zdolną do pracy, która może podjąć zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący zatrudniony był na 1/2 etatu na stanowisku montera stolarki budowlanej na podstawie umowy o pracę zawartej 16 stycznia 2019 r. z A. Z tytułu tej umowy otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1.125 zł brutto. Skarżący podejmował również pracę w charakterze pomocniczego robotnika budowlanego, na co wskazuje umowa o pracę z 22 listopada 2017 r. zawartą z B w wymiarze 1/2 etatu. Powyższe wskazuje, że skarżący posiada doświadczenie w branży budowlanej, w której na rynku pracy aktualnie poszukiwali są pracownicy. W aktach sprawy brak jest uzasadnionych powodów podejmowania przez stronę pracy zarobkowej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej wynika wprawdzie, że skarżący posiada pewne schorzenia, jednakże jego stan zdrowia nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Brak w aktach sprawy dokumentacji medycznej, która wskazałaby, że skarżący posiada przeciwskazania zdrowotne do świadczenia pracy na pełny etat, co niewątpliwe poprawiłoby jego sytuację finansową i umożliwiłoby mu pozyskanie środków pieniężnych na spłatę zadłużenia z tytułu składek. W szczególności skarżący nie przedstawił żadnego orzeczenia lekarskiego o niezdolności do pracy. Słusznie również zauważył organ, że wiek skarżącego daje pozytywną prognozę co do możliwości uregulowania zaległości w przyszłości. Jednocześnie skarżący, deklarując trudną sytuację finansową, oświadczył, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Z powyższego wynika, że skarżący nie podejmuje w pełni działań, które umożliwiłyby mu pozyskanie dodatkowych środków pieniężnych, w szczególności nie podejmuje zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a taka postawa nie może być premiowana przez organ umorzeniem zaległości. Podstawą do umorzenia zaległości składkowych nie może być również sam obowiązek opłacania świadczeń alimentacyjnych na dziecko, zwłaszcza, że z akta sprawy wynika, że z niech również strona się nie wywiązuje.

Zaznaczyć należy, że przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę oprócz aktualnej sytuacji majątkowej również to, czy po stronie osoby składającej wniosek istnieją okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji finansowej. Niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wynikająca z braku dochodu winna być uwzględniania, gdy wynika z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym dłużnik nie jest w stanie się przeciwstawić pomimo podjętych przez niego starań. W okolicznościach niniejszej sprawy organ zasadnie uznał, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie ma charakteru trwałego i podjęcie przez skarżącego pracy na pełen etat znacząco poprawiłoby jego możliwości płatnicze. W tym miejscu zauważyć również trzeba, że skarżący ma możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zadłużenia i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych, co ograniczyłoby negatywne konsekwencje wynikające z konieczności jednorazowej spłaty całości tego zadłużenia. Dotychczas skarżący nie wykazał jednak jakiegokolwiek zainteresowania zawarciem umowy ratalnej. W tej sytuacji, zdaniem sądu, organ prawidłowo orzekł, że brak podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Na aprobatę zasługuje również stanowisko organu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Materiał dowodowy nie wskazuje, by nieopłacanie należności ZUS było wynikiem poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozstrzyganej sprawie skarżący nie wykazał, że cierpi na chorobę przewlekłą, która ograniczałaby lub uniemożliwia mu uzyskania dochodu niezbędnego do opłacania należności z tyłu składek.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności należy stwierdzić, że niniejszej sprawie postępowanie poprzedzające wydanie kontrolowanej decyzji przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasad, o których mowa art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organ wyczerpująco zebrał, a następnie rozpatrzył całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował prawidłową normę prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawił w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych w toku postępowania przez skarżącego. W ocenie sądu ocena okoliczności sprawy nie nosi cech dowolności, jest prawidłowa, logiczna i zgodna z doświadczeniem życiowym, zaś wnioski z niej płynące konsekwentne, jasne i zrozumiałe. Podkreślić należy jednocześnie, że w postępowaniu zmierzającym do udzielania ulgi w spłacie publicznoprawnych zobowiązań organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności przemawiających za udzieleniem ulgi za stronę. To wnioskodawca winien wykazać istnienie po jego stronie przesłanek uzasadniających udzielnie ulgi. Obowiązkiem organu jest zaś przede wszystkim rozważenie wskazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem przesłanek udzielenia ulgi. W ocenie sądu z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty, prawidłowo stwierdzając na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności, które dawałyby podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Z powyższych przyczyn, niezasadny jest zarzut nieprzeprowadzenia rzetelnej oceny dowodów i zarzuty naruszenia art. 28 ust. 2, 3a i 3b u.s.u.s.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68).

dc

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.