Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2716239

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 30 lipca 2019 r.
III SA/Łd 461/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska.

Sędziowie WSA: Monika Krzyżaniak, Asesor Małgorzata Kowalska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy własną decyzję z (...) o odmowie umorzenia A. K. należności głównej i o umorzeniu odsetek za zwłokę z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z (...) Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zostało A. K. przyznane prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy od 1 października 2015 r. bezterminowo. Część uzupełniająca renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy została ustalona na podstawie art. 28 ust. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 704 z późn. zm.), tj. w wymiarze 100%, z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej wraz z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy. W decyzji tej A. K. została pouczona o zasadach zawieszania lub zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej (punkt V pouczenia). Ponadto w punkcie II pouczenia strona została zobowiązana do powiadamiania jednostki organizacyjnej Kasy o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Decyzją z 11 lipca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał mężowi skarżącej - T. K. emeryturę od 27 czerwca 2017 r. Z kolei decyzją z 17 listopada 2017 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie decyzji ZUS wyłączył T. K. z ubezpieczenia społecznego rolników od 12 lipca 2017 r.

W związku z ustaniem ubezpieczenia społecznego rolników męża strony oraz niezaprzestaniem prowadzenia przez nią działalności rolniczej i pobieraniem renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, utraciła ona prawo do wypłaty 100% części uzupełniającej tej renty od 1 sierpnia 2017 r.

Decyzją z 8 maja 2018 r. została A. K. zawieszona wypłata części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy od 1 maja 2018 r. W związku z powyższym powstała nadpłata 100% części uzupełniającej świadczenia za okres od 1 sierpnia 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. w łącznej kwocie 7.498,12 zł. Ponadto decyzją z tej samej daty Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z urzędu orzekł o odmowie prawa do części uzupełniającej renty w związku z tym, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego i nie zaprzestała prowadzania działalności rolniczej.

Decyzją z 8 czerwca 2018 r. na podstawie art. 138 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1383) A. K. została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej. Decyzja ta uprawomocniła się 19 lipca 2018 r.

Aktem notarialnym z 27 listopada 2018 r. A. K. wraz z mężem przekazali gospodarstwo rolne córce oraz synom.

Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 12 grudnia 2018 r. została podjęta wypłata części uzupełniającej renty rolniczej skarżącej w 100% od 1 grudnia 2018 r. W związku z podjęciem wypłaty świadczenia w pełnej wysokości, pozwalającej na dokonywanie potrąceń nienależnie pobranego świadczenia, od grudnia 2018 r. ze wskazanego świadczenia realizowano miesięczne potrącenia w kwocie 326,30 zł.

Wnioskiem z 4 grudnia 2018 r. A. K. zwróciła się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Wnioskodawczyni powołała się na swoją trudną sytuację materialną, brak wiedzy o przepisach emerytalno-rentowych i niepouczenie przez organ o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń.

Decyzją z (...). Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności głównej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 7.171,82 zł oraz umarzył jej odsetki za zwłokę w kwocie 227,21 zł, wskazując, że przedstawione przez wnioskodawczynię okoliczności nie dają podstaw do stwierdzenia, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia spłatę zaległości.

Strona 13 lutego 2019 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Powołaną na wstępie decyzją z (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z (...) W ocenie organu nadpłata nienależnie pobranego świadczenia została ustalona w sposób prawidłowy, od kwoty brutto nienależnie pobranego świadczenia, przed dokonaniem jakichkolwiek potrąceń, w tym sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych.

Odnosząc się do kwestii odpowiedzialności za powstanie nadpłaty nienależnie pobranego świadczenia organ przyznał, że odpowiedzialność tę ponosi organ rentowy, lecz stosownie do art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane. Z tego powodu w przedmiotowej sprawie organ rentowy może żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podkreślił następnie, że decyzje organu rentowego z 22 września 2015 r., 3 listopada 2015 r., 2 grudnia 2015 r., 3 grudnia 2015 r., 14 grudnia 2016 r., 20 grudnia 2016 r., 22 czerwca 2017 r. oraz 24 sierpnia 2017 r. kierowane do świadczeniobiorczyni związane ze zmianą wysokości świadczenia zawierały prawidłowe pouczenia odnośnie zasad zawieszania lub zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej.

Odnosząc się do podstaw umorzenia zaległości organ wskazał, że z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu w gospodarstwie domowym strony, dołączonych oświadczeń i dokumentów wynika, iż jej mąż pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości około 2.000 zł brutto (na rachunek bankowy wpływa kwota 1789,30 zł); wnioskodawczyni otrzymuje rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w kwocie brutto 1.086,30 zł, przy czym po dokonanych potrąceniach nienależnie pobranego świadczenia do wypłaty przysługuje kwota 660 zł; synowie M. i Ł. osiągają przychód z tytułu zatrudnienia w wysokości brutto 2250 zł (netto około 1568,25 zł) każdy z nich. Na podstawie przedstawionych faktur i oświadczenia średnie miesięczne wydatki rodziny na opłaty wynoszą około 1.975 zł. Natomiast łączna kwota przychodu rodziny A.K. wynosi około 7.586 zł brutto, co daje przychód na jedną osobę w kwocie 1.517,20 zł. Dodatkowo na przychód rodziny składa się świadczenie wychowawcze 500+ i alimenty w wysokości 200 zł otrzymywane przez wnuczkę strony. Analizując sytuację rodziny wnioskodawczyni Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wskazał, że nikt z członków tej rodziny nie posiada orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności z koniecznością opieki innej osoby. Zaznaczył również, że w wyniku przekazania gospodarstwa rolnego syn strony Ł. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego powierzchni 1,61 ha, może więc osiągać dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego, które staną się dochodami wspólnego gospodarstwa domowego strony.

W dalszej kolejności Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przytoczył treść art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i stwierdził, że w sprawie brak jest wystarczających przesłanek, które stanowiłyby podstawę do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rentowego. W ocenie organu nie istnieją przeszkody w możliwości spłacania przez A.K. aktualnej kwoty zadłużenia wobec KRUS, tj. należności głównej w kwocie 6.519,22 zł. Jednocześnie organ zauważył, że nadpłata nienależnie pobranego świadczenia powstała z winy pracownika organu, czego konsekwencją jest umorzenie odsetek w kwocie 227,12 zł.

Organ wskazał też na cele realizowane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, podkreślając, że ma ona gwarantować w przyszłości wypłatę świadczeń należnych ubezpieczonym rolnikom, a w tym celu konieczne jest gromadzenie środków finansowych m.in. pochodzących ze składek opłacanych przez rolników lub z dochodzonych zwrotów nienależnie pobranych świadczeń. Powyższe oznacza, że podejmowane decyzje wydawane w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników powinny uwzględniać nie tylko słuszny interes obywateli, ale także mieć na względzie interes społeczny wszystkich ubezpieczonych rolników.

Podsumowując organ rentowy uznał, że A. K. posiada możliwości spłaty zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego poprzez realizowane potrącenia z wypłacanej renty rolniczej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję wniosła A. K. wskazując na:

- błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na bezpodstawnym zakwalifikowaniu, że świadczenie nienależnie wypłacone jest świadczeniem nienależnie pobranym w związku z brakiem dowodu doręczenia prawidłowego pouczenia adresatowi;

- błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez brak ustalenia pełnej odpowiedzialności organu za wypłatę nienależnie wypłaconego z winy organu świadczenia;

- błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na przyjęciu, że sytuacja finansowa skarżącej pozwala na spłatę zadłużenia bez uszczerbku dla zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej najbliższej rodziny.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, alternatywnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; dopuszczenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach KRUS oraz o zasądzenie od organu na swą rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi A.K. podniosła, że świadczenie do zwrotu którego została zobowiązana nie spełnia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia. W jej ocenie organ ponosi winę za zaistniałą sytuację i z tego powodu powinien umorzyć świadczenie, biorąc odpowiedzialność za swoje zaniechanie. Skarżąca nie przyczyniła się bowiem żadnym działaniem ani zaniechaniem do zaistniałej sytuacji.

W ocenie skarżącej forma pouczenia stosowana przez organ rentowy nie jest wystarczająca do tego, aby wyciągać konsekwencje od osób, które nie mają podstawowej wiedzy na temat przepisów obowiązujących w powyższym zakresie.

Skarżąca podniosła, że przeprowadzony 21 grudnia 2018 r. wywiad w jej gospodarstwie domowym był nierzetelny i nie zawierał wszystkich danych, które miały wpływ na wynik sprawy. Skarżąca nie była przygotowana na udzielenie wyczerpujących odpowiedzi na zadawane pytania odnośnie własnej sytuacji finansowej i osób wspólnie z nią zamieszkujących. Natomiast informacja, że zapoznała się z zgromadzoną dokumentacją 21 grudnia 2018 r. była nieprawdziwa. Skarżąca ponownie wskazała na trudną sytuację materialną rodziny. Podniosła, że w trakcie wywiadu ustalono kwotę dochodu na jedną osobę na poziomie 1.517,20 zł, podczas gdy kwota ta jest niższa, co wynika z przedstawionych rachunków. Poza tym, ustalając tę kwotę, nie ujęto wydatków na wyżywienie i ubranie i doliczono pieniądze z alimentów i 500+.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z (...) o odmowie umorzenia należności głównej nienależnie pobranego świadczenia rentowego i umorzeniu odsetek za zwłokę.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 299), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Z treści wskazanego przepisu wynika, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń emerytalno-rentowych jest możliwe w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego, a okolicznościami, które w tym wypadku muszą być brane pod uwagę są możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Użycie przez ustawodawcę w treści wskazanego przepisu określenia "może" wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS wydawana w oparciu o przedmiotowy przepis ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ w ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może, ale nie musi umorzyć należności oceniając istnienie lub nieistnienia kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", a także możliwości płatnicze wnioskodawcy i stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Wybór rozstrzygnięcia nie może być jednak dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r. sygn. Akt II Sa 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, str. 36, wyrok NSA z 21 lutego 2013 r. sygn. Akt II GSK 2227/11 LEX nr 1311458). Organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa, co wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan z hipotezą normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. Podjęte na zasadzie uznania administracyjnego rozstrzygnięcie musi być wynikiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) w oparciu o wszechstronnie zebrany oraz rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Uzasadnienie takiej decyzji musi spełniać decyzji wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. i winno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Kontrola decyzji uznaniowych przez sąd administracyjny polega na ocenie, czy wydana decyzja nie nosi cech dowolności i sprowadza się do zbadania, czy w sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Sąd administracyjny nie jest natomiast władny do oceny celowości wydanej decyzji uznaniowej.

Należy zauważyć, że wprawdzie art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem ważnego interesu zobowiązanego, niemniej jednak wskazuje, że badając ten interes należy wziąć pod uwagę możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Powyższe oznacza, że oceniając możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń należy rozważyć między innymi sytuację materialno-bytową wnioskodawcy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych (por. wyroki: w Kielcach z 19 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 83/18, w Rzeszowie z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 241/19, w Lublinie z 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 1339/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA"). Ponadto decyzje podejmowane w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy powinny uwzględniać również interes społeczny wszystkich ubezpieczonych, bowiem w interesie społecznym leży, by organ emerytalno-rentowy ściągał zaległe należności, które zasilają Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, z którego z kolei wypłacane są świadczenia emerytalno-rentowe. Należy również uwzględnić fakt, że wszelkie ulgi w spłacie zobowiązań mają charakter odstępstwa od zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i z tego powodu powinny być interpretowane ściśle.

W ocenie sądu organ rozpatrujący niniejszą sprawę prawidłowo zgromadził materiał dowodowy niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia oraz dokonał jego oceny zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Trafnie ocenił możliwości płatnicze wnioskodawczyni, analizując dokładnie jej sytuację materialną i rodzinną oraz rozważył relację pomiędzy interesem wnioskodawczyni a interesem społecznym, tj. stanem finansów systemu ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji powyższego prawidłowo uznał, że skarżąca posiada możliwość spłaty zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego poprzez potrącenia dokonywane co miesiąc z wypłacanej renty rolniczej.

Dla ustalenia możliwości płatniczych skarżącej organ przenalizował dane uzyskane w toku wywiadu środowiskowego oraz wynikające ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Ustalił, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwoma synami i wnuczką. Uwzględnił, że skarżąca uzyskuje stały przychód w postaci renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.086,30 zł brutto miesięcznie, jej małżonek uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości około 2000 zł. Synowie skarżącej osiągają przychód z tytułu zatrudnienia w wysokości 2.250 zł brutto. W ocenie organu łączna kwota przychodu rodziny skarżącej wynosi zatem 7.586 zł, co daje przychód na jedną osobę w rodzinie w kwocie 1.517,20 zł. W brew twierdzeniom skarżącej ustalając kwotę posiadanych na utrzymanie środków organ nie uwzględnił świadczenia wychowawczego 500+ i świadczeń alimentacyjnych w kwocie 200 zł miesięcznie wnuczki skarżącej, mimo, że faktycznie stanowią one dodatkowe źródło utrzymania rodziny. Poza tym dodatkowym dochodem gospodarstwa domowego skarżącej były także dopłaty do rolnictwa ze środków UE pobierane przez jej męża, które w 2018 r. wyniosły 7.790,53 zł, zaś w styczniu 2019 r. kwotę 3.295,23 zł. Trafnie też organ wskazał, że obecnie o dopłaty te będzie mógł ubiegać się syn skarżącej, a więc w dalszym ciągu będą one stanowić źródło dodatkowych dochodów rodziny.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącej zawartych w rozpoznawanej skardze należy zaznaczyć, że w zaskarżonej decyzji organ odwołał się do kwoty przychodu rodziny skarżącej, natomiast skarżąca w treści skargi powołała się na kwotę dochodu rodziny, a więc kwotę przychodów pomniejszoną o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, która ta kwota jest niższa od kwoty przychodu. Z tego względu niezasadny jest zarzut skarżącej w zakresie błędnego wyliczenia dochodu jej rodziny. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącej organ uwzględnił wydatki koniecznego utrzymania rodziny, szczegółowo je wymieniając w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia i zestawiając z kwotą posiadanych na utrzymanie przychodów.

W tym miejscy należy także podkreślić, że ciężar dowodu w postępowaniu w przedmiocie ulg w zapłacie zaległości na ubezpieczenie społeczne, co do zasady spoczywa na wnioskodawcy, zaś organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2014 r. sygn. Akt II GSK 237/13 Lex 1481761). Zdaniem sądu prawidłowo ustalonym stanie faktycznym organ prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego, tj. art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zasadnie uznając, że wnioskodawczyni i jej rodzina posiadają środki finansowe, z których może być spłacane zadłużenie wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego. Należy jeszcze raz podkreślić, że ważny interes w umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń rentowych istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty tych świadczeń mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązaną i jej rodzinę podstawowych potrzeb życiowych. W tym miejscu nadmienić trzeba, że zgodnie z informacją Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w 2018 r. minimum socjalne dla 5-osobowego gospodarstwa domowego wynosiło 4.559,96 zł, a na osobę w takim gospodarstwie - 911, 99 zł, zaś minimum egzystencji odpowiednio - 2.587,51 zł oraz 517,50 zł. Zestawiając kwotę przychodów rodziny skarżącej z wysokością określonego w 2018 r. minimum socjalnego i minimum egzystencji należy uznać, że spłata zadłużenia nie zagraża zaspokojeniu podstawowych potrzeb jej rodziny, a tym samym egzystencji strony. Przy ustaleniu sytuacji finansowej skarżącej organ zasadnie uwzględnił, że skarżąca oraz jej małżonek i dzieci, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiadają stałe dochody. Słusznie zwrócił uwagę na środki uzyskiwane przez rodzinę skarżącej z dopłat do gruntów wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz uwzględnił dochody, jakie można uzyskać z posiadanego przez rodzinę gospodarstwa rolnego. W rezultacie organ prawidłowo stwierdził, że skarżąca posiada możliwość spłaty zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Należy również podkreślić, że spłata zadłużenia następuje co miesiąc w kwocie 326,30 zł, tj. w wysokości wynikającej z art. 139, 140 i art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza że nie będzie znacznym obciążeniem dla gospodarstwa domowego skarżącej.

Końcowo odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić trzeba, że ustawowe przesłanki umorzenia należności nie odnoszą się w żaden sposób do okoliczności powstania zaległości, w tym, czy powstały z winy wnioskodawczyni, czy też nie. Przesłanki te sprowadzają się jedynie do oceny aktualnych na dzień wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia możliwości płatniczych zainteresowanej, z uwzględnieniem elementu ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych. Zarzuty skargi dotyczące braku uwzględnienia przyczyn powstania zaległości, wskazujące na wadliwość pouczeń strony o zasadach zawieszania prawa do świadczeń, nie mogą być rozpatrywane przez sąd w tym postępowaniu, kwestionują bowiem w istocie prawidłowość decyzji z 8 czerwca 2018 r. zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej świadczenia, która jest ostateczna i prawomocna wobec jej niezaskarżenia przez stronę do sądu powszechnego. Z tej także przyczyny zarzut skargi dotyczący błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez brak ustalenia pełnej odpowiedzialności organu za wypłatę świadczenia nienależnie wypłaconego z winy organu jest niezasadny. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że w rozpatrywanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekł o umorzeniu odsetek za zwłokę od należności głównej przyjmując, że zaległość powstała z winy pracownika organu.

Odnosząc się do argumentu skarżącej, iż w sprawie miało miejsce błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na bezpodstawnym zakwalifikowaniu, świadczenie nienależnie wypłaconego jako świadczenia nienależnie pobranego w związku z brakiem dowodu doręczenia prawidłowego pouczenia stronie, należy stwierdzić, iż argument ten nie dotyczy przedmiotu kontrolowanego rozstrzygnięcia. Ponownie podkreślić trzeba, że w niniejszym postępowaniu sądowoadministrcayjnym kontroli sądu podlega decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego, a nie decyzja o uznaniu świadczenia rentowego za nienależnie pobrane. Tym samym tutejszy sąd w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia o uznaniu świadczeń rentowych za nienależnie pobranie i zobowiązaniu do ich zwrotu. Na marginesie wskazać jedynie wypada, że z akt sprawy wynika, że decyzje wydawane przez organ rentowy w sprawie przyznania, przeliczenia i zawieszenia renty rolniczej skarżącej z 22 września 2015 r., 3 listopada 2015 r., 2 grudnia 2015 r., 3 grudnia 2015 r., 14 grudnia 2016 r., 20 grudnia 2016 r., 22 czerwca 2017 r., 24 sierpnia 2017 r. i 22 września 2017 r. w punkcie V zawierały pouczenie odnośnie zasad zawieszania lub zmniejszania wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej. Skarżąca winna zatem mieć świadomość, że w przypadku gdy małżonek rencisty, z którym prowadzi działalność rolniczą zostanie wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników, wypłata części uzupełniającej renty rolniczej podlega zawieszeniu lub zmniejszeniu. Nie ma przy tym znaczenia brak znajomości prawa przez skarżącą czy mylne przekonanie strony, że pouczenia nie dotyczą sytuacji, w której się znajduje.

Podsumowując uznać trzeba, że organ orzekający w sprawie prawidłowo zastosował przepisy postępowania administracyjnego dotyczące gromadzenia i oceny materiału dowodowego oraz przepis dotyczący umarzania należności, to jest art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odmawiając skarżącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Prawidłowo ustalił możliwości płatnicze wnioskodawczyni i rozważył relację pomiędzy jej interesem indywidualnym a stanem finansów systemu ubezpieczeń społecznych. W okolicznościach sprawy organ trafnie przyjął, że sytuacja materialno-bytowa skarżącej nie przemawiała za rezygnacją z egzekwowania zaległych należności, bowiem spłata zadłużenia w egzekwowanej ze świadczenia skarżącej wysokości nie powoduje zagrożenia dla egzystencji jej i jej rodziny, a ponadto jest zgodna z interesem społecznym wszystkich ubezpieczonych w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Z powyższych względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

EC

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.