Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2012574

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 3 marca 2016 r.
III SA/Łd 4/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Furmanek.

Sędziowie WSA: Monika Krzyżaniak, Małgorzata Łuczyńska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 19 443,90 zł, w tym z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2012 r. do lipca 2013 r. i od września 2013 r. do lutego 2015 r. w wysokości 17 258,30 zł, odsetek liczonych na dzień 10 czerwca 2015 r. w wysokości 2 174,00 zł, kosztów upomnień przedegzekucyjnych w wysokości 11,60 zł; na ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 353,30 zł, w tym z tytułu składek za okres od stycznia do lutego 2014 r. i za luty 2015 r. w wysokości 323,30 zł, odsetek liczonych na dzień 10 czerwca 2015 r. w wysokości 30,00 zł.

Przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy organ administracji podniósł, że wnioskiem z dnia 2 czerwca 2015 r. M. B. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na trudną sytuację życiową. Skarżący wskazał, że od dnia 1 czerwca 2015 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, gdyż stała się ona nierentowna. Prowadzi gospodarstwo domowe z córką, która jest osobą bezrobotną. Skarżący wraz z córką utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, które wynosi 1 488,54 zł brutto. Kwota ta uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W piśmie z dnia 12 czerwca 2015 r. organ administracji wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentów z zakresu pomocy publicznej oraz wskazał na możliwość złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Organ poinformował skarżącego o tym, że zgodnie z art. 10 k.p.a. strona ma prawo do czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym, a przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W piśmie z dnia 7 lipca 2015 r. organ administracji zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W dniu 13 sierpnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, że organ nie przedstawił żadnych dowodów, iż umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne, a tym samym naruszyłoby interes publiczny. Nie wskazał składników majątkowych, z których miałoby nastąpić zaspokojenie należności oraz nie przeprowadził wnikliwego postępowania dowodowego, aby potwierdzić swoje twierdzenia. W uzasadnieniu decyzji zabrakło rozważenia obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania oraz interesu publicznego. Organ winien zwrócić uwagę na jego zaawansowany wiek. W przypadku skarżącego nie istnieje możliwość uzyskania zarobków pozwalających na spłatę zadłużenia. Skarżący poinformował, że jest właścicielem pojazdu IVECO, jednakże jest on uszkodzony. Powyższy fakt uniemożliwia kontynuowanie prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie spłatę zadłużenia. Skarżący nadmienił, że nie stać go na naprawę pojazdu. Ponadto prowadzona jest egzekucja komornicza zobowiązań związanych z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą.

W piśmie z dnia 30 września 2015 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko, iż nie posiada majątku możliwego do spieniężenia w celu uregulowania zobowiązań. Wskazał, że z uwagi na charakter wykonywanej działalności posiadał dwa samochody ciężarowe marki Mercedes i Scania), jednak zostały one sprzedane, a środki uzyskane z ich sprzedaży przeznaczył na zaspokojenie części zobowiązań. Samochód marki Mercedes uległ w 2009 r. wypadkowi komunikacyjnemu na terenie Niemiec. Z uwagi na nieopłacalność naprawy samochód przez kilka lat stał nieużywany. W 2011 r. został sprzedany za kwotę 1 700,00 euro wraz z przyczepą ciężarową za kwotę 300,00 euro. Skarżący podkreślił, że odnośnie pojazdu marki Scania miał problemy z jego rejestracją w Polsce z uwagi na to, że posiadał wyłącznie kserokopię dowodu rejestracyjnego. Z uwagi na problemy z rejestracją przez 4 lata samochód był nieużywany. Pojazd został zakupiony za kwotę około 110 000,00 zł, a sprzedany po kilku latach za kwotę 52 000,00 zł.

W piśmie z dnia 18 września 2015 r. poinformowano skarżącego o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym oraz prawie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. W piśmie z dnia 25 września 2015 r. poinformowano skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie oraz prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W zaskarżonej decyzji Zakład podniósł, że należności z tytułu składek mogą być umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub opieki społecznej. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, bowiem skarżący pobiera świadczenie emerytalne. Nie można zatem stwierdzić, że uregulowanie zaległości pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie.

Również fakt, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, która nie posiada dochodu, nie jest okolicznością pozwalającą na umorzenie. Organ ustalił, że córka skarżącego nie jest zarejestrowana w PUP jako osoba poszukująca zatrudnienia. Zakład podkreślił, że z załączonej dokumentacji nie wynika, aby z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny skarżący i jego córka nie mogli pozyskiwać środków finansowych niezbędnych do opłacenia zaległości. Zdaniem organu podjęcie zatrudnienia przez córkę, a tym samym uzyskiwane przez nią dochody, będą miały wpływ na ogólną sytuację finansową rodziny.

Pomimo trudnej sytuacji finansowej, skarżący wskazał, że nie korzysta z pomocy MOPS lub innych form pomocy. Pozwala to, zdaniem Zakładu, uznać, że posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Gdyby sytuacja rodziny była ciężka, to zapewne taka pomoc byłaby przyznana.

Fakt, że działalność skarżącego została czasowo zawieszona może natomiast świadczyć o tym, że skarżący liczy się z możliwością jej podjęcia, co może spowodować poprawę sytuacji finansowej rodziny.

W ocenie Zakładu zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Było zatem wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w okresie tym skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Organ podkreślił, że skarżący nie wskazał konkretnych dowodów, które mogłyby być przydatne dla rozpoznania istnienia lub braku ustawowych przesłanek umorzenia i wskazania mających znaczenie dla sprawy okoliczności. Prowadząc działalność gospodarczą, skarżący był zobowiązany do opłacania składek. Zakład wyjaśnił, że nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych z uwagi na fakt, że skarżący ma problemy finansowe, czy też reguluje inne zobowiązania finansowe. Przepisy w oparciu, o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Niezadowolenie z obowiązujących przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych w oparciu, o które działa Zakład, nie stanowi podstawy do odmiennej ich interpretacji zgodnie z oczekiwaniami zobowiązanego. Zakład podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie o zgromadzony materiał dowodowy i przepisy prawa. Ponadto, jako wierzyciel publicznoprawny, nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Umorzenie należności z tytułu składek traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Wydanie decyzji o umorzeniu należności następuje po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia. Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania zadłużenia. Zakład nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego w oparciu o zgromadzoną dokumentację. Pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Ta forma spłaty zadłużenia umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu. Jej atutem jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji.

Zakład poinformował, że zadłużenie, które figuruje na koncie skarżącego zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze wdrożone, zatem brak jest potwierdzenia nieściągalności zobowiązań. Skarżący posiada majątek nieruchomy. Nawet gdyby organ egzekucyjny ustalił, że skarżący nie posiada majątku to i tak nie oznacza to, że należności z tytułu składek muszą być umorzone. W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 u.s.u.s. prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Wobec powyższego Zakład podsumowując stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

W skardze na powyższą decyzję M. B. wniósł o jej uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź orzeczenia co do istoty przez umorzenie należnych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:

- art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych;

oraz przepisów prawa procesowego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:

- art. 7, art. 9,art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu skarżący podtrzymał dotychczasowa argumentację i ponadto zarzucił, że organ zupełnie pominął zgłaszane na wcześniejszym etapie postępowania argumenty dotyczące jego trudnej sytuacji zdrowotnej. Skarżący wskazał, że kilkukrotnie przebywał na zwolnieniu lekarskim, co znacznie zmniejszało jego możliwości zarobkowania. Do skargi załączył zaświadczenie lekarskie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę i wnosi o zasądzenie kosztów postępowania. Podkreślił, że skarżący cierpi na przepuklinę brzuszną i nie ma dobrych rokowań na poprawę jego stanu zdrowia. Skarżący oświadczył, że w październiku bądź listopadzie 2015 r. spłacił kredyt w (...) Bank po sprzedaniu złotych monet.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola pod względem zgodności z prawem przebiega w trzech płaszczyznach, tj. oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r., I GSK 1421/2005). Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Warunkiem uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub części jest stwierdzenie przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Warunkiem uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub części jest zajście przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Warunkiem uwzględnienia skargi i stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa jest zajście przyczyn określonych w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy umorzenia należności z tytułu składek i nie może orzec co do istoty sprawy poprzez umorzenie należnych składek lub odmówić ich umorzenia.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi i wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą oceny przez organ administracji wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia stanowiły art. 28 ust. 1-3a i art. 32 u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwane dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.

U.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.u.s.u. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zostały określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14, nie ulega wątpliwości, że w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek - przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09).

Organ administracji w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia (...) r. trafnie podkreślił uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Użycie w tych przepisach sformułowań "należności... mogą być umarzane", "może umorzyć" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W wypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości (por. np. uchwałę SN z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP z 2004 r. Nr 16, poz. 285; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2427/06). Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, że zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Zawarte w powołanych przepisach unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłatą świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu społecznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Analiza akt sprawy wskazuję, że organ administracji w prawidłowy sposób, zgodny z wymogami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny. Kontrolowana decyzja nie jest obciążona wadą nierozważenia interesów społecznego i indywidualnego skarżącego. Stan faktyczny, ustalony w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie stwarza wątpliwości, że umorzenie należności składkowych wobec skarżącego byłoby przedwczesne. Organ administracji jednoznacznie wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, których dotyczy wniosek skarżącego o umorzenie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego nie spełnia on kryteriów do objęcia postępowaniem upadłościowym. Z dniem 1 czerwca 2015 r. skarżący zgłosił zawieszenie prowadzenia działalności, a nie jej likwidację. Wobec skarżącego nie toczyło się postępowanie likwidacyjne. Wysokość nieopłaconych składek objętych wnioskiem wielokrotnie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Skarżący posiada stały dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1 488 zł brutto, z którego mogą być egzekwowane należności z tytułu składek. Skarżący jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr 36 o powierzchni 54 m2, położnego w Ł. przy ul. A. Skarżący jest także właścicielem samochodu ciężarowego IVECO EUROTECH z 2001 r. o wartości 6 000 - 7 000 zł (oświadczenia skarżącego z dnia 3 czerwca 2015 r.k. 16, i z dnia 22 czerwca 2015 r.k. 25). Nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności i nie stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ administracji rozważył także możliwość umorzenia należności pod kątem zaistnienia szczególnych przypadków, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ administracji wskazał, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne i nie można twierdzić, iż uregulowanie należności pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, która nie posiada dochodu i nie jest zarejestrowana w PUP jako osoba poszukująca pracy. W toku postępowania przed organem administracji skarżący nie przedłożył dokumentów, z których by wynikało, że z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny skarżący i jego córka nie mogą pozyskiwać środków finansowych niezbędnych do opłacenia zaległości. Podjęcie zatrudnienia przez córkę i uzyskiwane przez nią dochody będą miały wpływ na ogólną sytuację finansową rodziny. Pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej skarżący nie korzysta z pomocy MOPS lub innych form pomocy, co pozwala uznać, że posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ administracji zwrócił uwagę na to, że skarżący tylko zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, lecz jej nie zlikwidował. Może to świadczyć o tym, że liczy się z możliwością jej podjęcia, co może spowodować poprawę sytuacji finansowej rodziny. Organ administracji wskazał także na brak dowodów, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Dokonana przez organ administracji ocena zasługuje na aprobatę. Należy podkreślić, że organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych dokonuje oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, a nie potencjalnych i niepewnych. Niewątpliwie, na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczność niezarejestrowania się córki skarżącego w PUP (z którą skarżący wg oświadczenia prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) potwierdza słuszność wniosków wyprowadzonych przez organ, że umorzenie należności na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Podobnie należy ocenić argumentację organu dotyczącą możliwości podjęcia zawieszonej działalności gospodarczej. Działalność gospodarczą skarżący zawiesił tuż przed złożeniem wniosku o umorzenie należności (w dniu 1 czerwca 2015 r.). Pomimo zadeklarowania przez skarżącego, że jedyny dochód jego i jego córki stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1 488, 54 zł brutto, 1 280 zł netto, wysokość stałych, miesięcznych wydatków skarżącego z tytułu opłat (łącznie 700 zł - oświadczenie z dnia 22 czerwca 2015 r.k. 23) i rat kredytów w ING Banku Śląskim S.A. (740,55 zł - bankowy dowód wpłaty z dnia 12 maja 2015 r.k. 13) oraz w Getin Noble Bank (429,16 zł - zestawienie rat i odsetek z dnia 31 marca 2015 r.k. 14), które skarżący regularnie spłacał, przekraczała tę kwotę o 589,71 zł. Dodać przy tym należy, że na rozprawie w dniu 3 marca 2015 r. skarżący oświadczył, że w październiku bądź listopadzie 2015 r. spłacił kredyt w Getin Noble Bank po sprzedaniu złotych monet. Termin spłaty ostatniej raty tego kredytu upływał tymczasem dopiero w dniu 2 stycznia 2017 r. (zestawienie rat i odsetek z dnia 31 marca 2015 r.k. 14). Oznacza to, że skarżący daje pierwszeństwo innym potrzebom i przedkłada zobowiązania cywilnoprawne nad publicznoprawne. Porównanie wykazanych przez skarżącego dochodów z regularnymi wydatkami dowodzi, że te ostatnie przewyższają sumę dochodów, a to zdaniem Sądu oznacza, że wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek, skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób niepełny, wybiórczy i nierzetelny. Tymczasem postępowanie w sprawie zostało wszczęte na jego wniosek a nie z urzędu. Wyłącznie w interesie skarżącego leżało zatem takie przedstawienie jego sytuacji poparte stosownymi dowodami, aby organ mógł uwzględnić wniosek. W postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji w piśmie z dnia 12 czerwca 2015 r. organ poinformował skarżącego o przesłankach umorzenia należności z tytułu składek oraz wskazał na ciążący na wnioskodawcy ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Wskazał na możliwość przedłożenia wszystkich dokumentów potwierdzających sytuację materialno-bytową i pouczył o możliwym wpływie niedostarczenia dokumentacji na rozstrzygnięcie. Skarżący, jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, stosownie do art. 13 pkt 4 u.s.u.s. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe osób prowadzących pozarolniczą działalność finansują w całości, z własnych środków, sami ubezpieczeni (art. 16 ust. 4 pkt 1 u.s.u.s.). Ta kategoria ubezpieczonych również sama oblicza i przekazuje składki co miesiąc do Zakładu (art. 17 ust. 3 u.s.u.s.).

Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07).

Dopiero do skargi skarżący załączył zaświadczenie z dnia 3 grudnia 2015 r. wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieli Zdrowotnej A. Sp. z o.o., zaś na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. złożył skierowanie do szpitala z dnia 1 lutego 2016 r. z powodu przepukliny brzusznej. W skardze natomiast zarzucił, że organ nie uwzględnił okoliczności, że kilkukrotnie przebywał na zwolnieniach lekarskich. W toku postępowania przed organem administracji skarżący nie złożył jednak dokumentów dotyczących stanu zdrowia pomimo pouczenia przez organ o takiej możliwości w opisanym wyżej piśmie organu administracji z dnia 12 czerwca 2015 r. Skarżący nie podnosił też wówczas, że ponosi koszty związane z leczeniem (nie wykazał ich w oświadczeniu). Nie powoływał się na okoliczności mające świadczyć o tym, że jego stan zdrowia może stanowić przesłankę uzasadniającą uwzględnienie wniosku. Powoływanie się przez skarżącego na okoliczności związane ze stanem zdrowia dopiero w postępowaniu przed sądem jest więc spóźnione, gdyż sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji jedynie według stanu z daty jej wydania. Sąd administracyjny ocenia zgodność zaskarżonego aktu z prawem, według stanu faktycznego i prawnego z dnia wydania zaskarżonej decyzji. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nakłada obowiązek rozstrzygania sprawy na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu i jednocześnie zakaz uwzględniania przy orzekaniu okoliczności powstałych później lub nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2005 r., FSK 1812/04; wyrok NSA z dnia 15 lutego 2006 r., II FSK 659/05, ONSA i WSA 2007/2/35).

Dodać należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu administracji. W razie zmiany stanu faktycznego skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności. Może wówczas przedstawić stosowną argumentację oraz dowody, które będą potwierdzać sytuację, w której się znajduje. Organ administracji będzie wówczas ponownie rozstrzygał sprawę umorzenia należności z uwzględnieniem aktualnej sytuacji skarżącego i przedstawionych dowodów.

Z powyższych względów sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona i dlatego na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

e.o.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.