III SA/Kr 988/18, „Wprowadzanie do obrotu” środków zastępczych. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2644165

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2019 r. III SA/Kr 988/18 „Wprowadzanie do obrotu” środków zastępczych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner.

Sędziowie WSA: Ewa Michna (spr.), Maria Zawadzka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 lipca 2018 r. nr (...) w przedmiocie zakazu wprowadzania do obrotu produktów

I. skargę oddala,

II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. K. - Kancelaria Adwokacka K ul. T tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 360 zł (słownie: trzysta sześdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.

Uzasadnienie faktyczne

Ponownie wydaną w sprawie decyzją z (...) 2018 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny:

1) zakazał skarżącemu D. S. wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

- SIEL, ASTP, MSTF, LSTL - produktów zawierających w swoim składzie substancje spełniające definicję nowej substancji psychoaktywnej;

- GSTD - zawierającego w składzie substancje spełniające definicję środka zastępczego w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1030 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu nowych substancji psychoaktywnych (Dz. U. poz. 1582);

2) orzekł o przepadku na rzecz Skarbu Państwa oraz zniszczeniu na koszt skarżącego produktów zabezpieczonych w trakcie kontroli przeprowadzonej 9 września 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że 9 września 2015 r. przeprowadzono kontrolę w punkcie sprzedaży H w K przy ul. K, w którym skarżący wprowadzał do obrotu ww. produkty. Produkty te zostały zabezpieczone i wycofane z obrotu na czas niezbędny do przeprowadzania badań. W dniu 11 grudnia 2017 r. organ I instancji otrzymał z Pracowni Toksykologii Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu sprawozdanie sądowo-lekarskie z przeprowadzonych badań toksykologicznych z 5 grudnia 2017 r., które to badania wykazały obecność środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych w ww. środkach. Powyższe - w ocenie organu I instancji, stanowiło naruszenie art. 44b w związku z art. 4 pkt 11a, pkt 27, pkt 34 w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, które to przepisy zakazywały wytwarzania i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych. W związku z powyższym organ I instancji zakazał skarżącemu wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej produktów o ww. nazwach. Jednocześnie, ze względu na niebezpieczeństwo wystąpienia zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego, w zakresie wykonania ww. obowiązku organ nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Z kolei o przepadku ww. produktów na rzecz Skarbu Państwa organ orzekł na podstawie art. 44 ust. 4 ww. ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz art. 27 ust. 6 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261 z późn. zm.). Organ znaczył, że okolicznością bezsporną w sprawie był fakt, że skarżący był sprzedawcą w ww. sklepie H. Organ powołał się przy tym na pogląd judykatury, że karze pieniężnej podlega każda osoba uczestnicząca w procederze wprowadzania środków zastępczych do obrotu tj. zarówno prowadzący sklep, jak i zatrudniony w nim sprzedawca. Organ wymierzył więc skarżącemu karę pieniężną w wysokości 20 000 zł.

W odwołaniu skarżący podniósł, że decyzje i postanowienia organu powinny zostać skierowane do podmiotu, który prowadził działalność w ww. lokalu, tj. A Sp.o.o. Ponadto zarzucił, że organ powołał się na przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia, którego data była późniejsza od daty kontroli przeprowadzonej w ww. punkcie sprzedaży.

Decyzją z 2 lipca 2018 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego, zarzut skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie był nieuzasadniony. Zarówno z protokołu kontroli, jak i z akt postępowania wynikało, że skarżący był jedynym podmiotem wprowadzającym do obrotu środki zastępcze. W szczególności ustalono, że ani właściciel lokalu, ani najemca nie prowadzili tej sprzedaży. Z kolei skarżący oświadczył do protokołu, że w dniu kontroli sprzedał kilka produktów, natomiast nie pamiętał ilości i nazw tych produktów. Poinformował też, że w ww. sklepie pracuje od kilku tygodniu na stanowisku sprzedawcy. W toku kontroli twierdził, że nie wie kto go zatrudnił, kto jest właścicielem i kto mu dał klucze do lokalu, a nawet jak wszedł w ich posiadanie. W związku z powyższym - w ocenie organu odwoławczego - zasadnym było przyjęcie stanowiska, że wprowadzającym do obrotu był skarżący. Organ podał nadto, że wezwaniem z 29 października 2015 r. wezwał F Sp. z o.o., która to spółka wynajmowała ww. lokal, do złożenia wyjaśnień (przez jej przedstawiciela) w charakterze świadka na okoliczność zatrudnienia skarżącego. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi, w związku z tym organ odwoławczy podtrzymał decyzje organu I instancji, przyjmując, że to skarżący był wprowadzającym do obrotu środki zastępcze oraz prowadził niezarejestrowaną działalność gospodarczą w ww. lokalu. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie twierdzeń, że w opisanym lokalu działalność prowadziła spółka A. Ustalono natomiast, że na dzień kontroli (9 września 2015 r.) wynajmującym lokal była F Sp. z o.o., jednak ta spółka nie potwierdziła, że zatrudniła skarżącego. Organ zaznaczył, że wobec skarżącego prowadzone są także inne postępowania w związku łamaniem przez niego zakazu wprowadzania do obrotu środków zastępczych. Skarżący oprócz lokalu w K był również sprzedawcą w sklepie w Z. Skarżący na żadnym etapie postępowania nie zaprzeczył by produkty zabezpieczone podczas kontroli nie były sprzedawane lub przeznaczane do sprzedaży.

Odnośnie zarzutu dotyczącego zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu nowych substancji psychoaktywnych, które weszło w życie po dacie kontroli, tj. 9 września 2015 r. organ wyjaśnił, że w przypadku braku przepisów intertemporalnych - co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, powinien zostać uwzględniony stan prawny w dniu wydania decyzji, co wynikało z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.). W przeciwnym razie decyzja oparta byłaby na nieobowiązujących przepisach. Organ zaznaczył, że niewymienienie w załączniku do rozporządzenia zabezpieczonych substancji, nie oznaczało, że na dzień przeprowadzania kontroli były one substancjami dozwolonymi. Niezależnie bowiem od umieszczenia w wykazie nowych substancji psychoaktywnych wypełniały one bowiem definicję środka zastępczego, które to określenie było szersze niż definicja nowej substancji psychoaktywnej.

W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 136 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie przez organ I oraz II instancji czynności niezbędnych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało brakiem jego prawidłowego ustalenia i błędnym przyjęciem, że 9 września 2015 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w punkcie sprzedaży H w K i wprowadzał w nim do obrotu środki zastępcze, a także poprzez brak właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanych w sprawie decyzji oraz brak wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organy obu instancji kierowały się załatwiając sprawę,

b) art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 oraz 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak działania przez organy w granicach i w formach wskazanych przez prawo oraz w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, w tym podjęcie czynności zmierzających do dokładnego ustalenia jaki podmiot prowadził działalność handlową w ww. lokalu,

c) art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieinformowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalanie jego praw i obowiązków, w tym o możliwości przypisania odpowiedzialności za wprowadzanie do obrotu środków zastępczych oraz nowych substancji psychotropowych,

d) art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że wydana została z naruszeniem przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego,

II. prawa materialnego, tj. art. 44c ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii poprzez dokonanie przez organy obu instancji błędnej wykładni pojęcia "wprowadzenie do obrotu" środków zastępczych, przyjmującej, że dotyczy ono udostępnienia ich odpłatnie lub nieodpłatnie osobom trzecim, zarówno będącym, jak i niebędącym ich konsumentami, podczas gdy prawidłowa wykładania tego pojęcia nakazywała przyjąć, że nie będzie wprowadzaniem do obrotu, sprzedaż środków zastępczych klientom nabywającym je na własny użytek.

Organ odwoławczy, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie była zasadna.

Sąd z urzędu zaznacza, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu skarg dotyczących skarżącego, a rozstrzyganych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, przy czym przykładowo sprawa rozstrzygana pod sygnaturą III SA/Kr 1519/16 dotyczyła sprzedaży, jaka miała miejsce 1 lipca 2016 r. w Z. W sprawie tej, jak wynika z uzasadnienia wyroku - skarżący również zasłaniał się niepamięcią i nie wskazał wyraźnie kto jest jego pracodawcą ("nie wie kto jest jego pracodawcą, gdyż umowa o pracę została zawarta ustnie, przez zastrzeżony telefon") Fakt ten, w ocenie Sądu, świadczy dodatkowo o niewiarygodności wyjaśnień skarżącego w zakresie osoby/podmiotu, który miałby w rzeczywistości wprowadzać do obrotu produkty zabezpieczone w trakcie kontroli przeprowadzonej 9 września 2015 r.

W ocenie Sądu bezzasadne były zarzuty dotyczące naruszenia ww. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w powiązaniu z art. 7 Konstytucji RP. Organy bardzo szczegółowo opisały zabezpieczone substancje. Na dowód, że substancje te stanowiły tzw. nowe substancje psychoaktywne oraz środki zastępcze - powołane zostały wyniki przeprowadzonych badań chemiczno-toksykologicznych. Wyników tych skarżący zresztą nie kwestionował.

O uważności w ustalaniu stanu faktycznego świadczy fakt, że organ II instancji pierwotnie uchylił decyzję organu I instancji z uwagi na brak precyzyjnych twierdzeń w opinii kryminalistycznej - co w konsekwencji, po ponownych badaniach chemiczno-toksykologicznych, doprowadziło do uznania, że jeden z zabezpieczonych produktów nie stwarzał zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego - zabezpieczenie więc, w tej części, zostało zwolnione.

Organy zbadały również twierdzenia skarżącego, że to A Sp. z o.o. wprowadzała ww. produkty do obrotu. Skarżący w istocie nie uprawdopodobnił w żaden sposób swoich twierdzeń, a z ustaleń organu nie wynikało, aby w rzeczywistości wskazana spółka prowadziła tego typu działalność. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organ zasadnie powołał się przy tym na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2015 r., II OSK 975/14, wskazując, że osoba faktycznie sprzedająca w sklepie może być uznana za wprowadzającą środki zastępcze do obrotu w rozumieniu art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Powołany przepis stanowi, że wprowadzeniem środków zastępczych do obrotu jest ich udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie. Podobnie jak bez znaczenia jest rola i status tych osób trzecich w procesie dystrybucji owych środków, tak i karze pieniężnej podlega każda osoba uczestnicząca w procederze wprowadzania środków zastępczych do obrotu, gdyż wymierza się ją każdemu podmiotowi udostępniającemu te środku osobom trzecim.

Nie były również zasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zdaniem Sądu, "wprowadzanie do obrotu" środków zastępczych, o którym mowa w art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oznacza udostępnienie ich odpłatnie lub nieodpłatnie osobom trzecim zarówno niebędącymi ich konsumentami, jak i będącymi ich konsumentami tj. nabywającymi je w celu własnego spożycia. Sprzedaż detaliczna środków zastępczych mieści się bowiem w pojęciu wprowadzania do obrotu tychże środków. Stanowisko to jest praktycznie jednolicie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 29 września 2015 r., II OSK 514/14 i powołane tam orzeczenia). Interpretacja skarżącego odwołuje się przede wszystkim do orzecznictwa sądów karnych, co ma znaczenie w sprawie, ponieważ orzeczenia te zapadały na tle art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomani tj. na tle przepisu karnego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 stycznia 2017 r., II OSK 2794/15 w przepisach karnych ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ustawodawca oprócz sformułowania "wprowadzenie do obrotu" środka odurzającego (art. 56 ust. 1) użył również sformułowania "udziela" środka odurzającego (art. 58 ust. 1). Okoliczność ta dała podstawę do zawężającej wykładni zawartego w art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii pojęcia "wprowadzenia do obrotu" w odniesieniu do przepisów karnych. Rozróżnienia takiego nie ma natomiast w art. 52a ww. ustawy, która wprowadza odpowiedzialność administracyjną za określone zachowania związane z postępowaniem ze środkami zastępczymi lub substancjami psychoaktywnymi. Nie ma tym samym podstaw, by zawarte w tym przepisie pojęcie "wprowadzenie do obrotu" wykładać zawężająco w stosunku do tego co wynika z wykładni językowej art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. To nie organy administracji, stosując art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, dokonały rozszerzającej wykładni pojęcia "wprowadzenia do obrotu" tylko sądy karne dokonały wykładni zawężającej tego pojęcia w odniesieniu do przepisów prawa karnego. Organy administracji zasadnie dokonały wykładni pojęcia "wprowadzenie do obrotu" stosując wykładnię językową albowiem przy stosowaniu przepisu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii o charakterze administracyjnym nie było podstaw do stosowania odmiennej wykładni. Powołane w skardze dwa wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych są odosobnione, przy czym jeden z nich w postępowaniu kasacyjnym został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 września 2015 r., II OSK 77/14 (drugi z wyroków nie został zaskarżony).

Niezależnie od powyższych uwag, Sąd zauważa, że zaskarżone decyzje dotyczyły zakazu, o którym mowa w art. 44b ustawy o przeciwdziałaniu narkomani (tj. zakazu wytwarzania, przywozu i wprowadzania do obrotu środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych) oraz przepadku na rzecz Skarbu Państwa - orzeczonego w trybie art. 44c ust. 4 powołanej ustawy. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 4 września 2018 r., III SA/Kr 1410/17 celem powołanej ustawy, jak już z samej nazwy wynika, jest przeciwdziałanie narkomanii, które realizuje się przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, gospodarczej, oświatowo-wychowawczej i zdrowotnej, a w szczególności przez m.in. zwalczanie niedozwolonego obrotu, wytwarzania, przetwarzania, przerobu i posiadania substancji, których używanie może prowadzić do narkomanii (art. 1 pkt 1 i art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy). Ustawa wprowadza zasadę, że obrót, wytwarzanie, przetwarzanie, przerób i posiadanie takich substancji jest możliwe wyłącznie na podstawie pozwolenia wydawanego tylko szczegółowo określonym podmiotom przez uprawnione organy i czynności te podlegają ponadto ścisłemu nadzorowi. Istnieje zatem ogólny zakaz dokonywania takich czynności bez zezwolenia, co oznacza, że dotyczy on wszystkich podmiotów prawa. O ile ustawa ta wprost nie zezwala określonym podmiotom bądź grupie podmiotów na obrót, wytwarzanie, przetwarzanie, przerób czy posiadanie takich substancji, to obowiązkiem każdego jest powstrzymywanie się od dokonywania takich działań, jako niedozwolonych.

Jednym z przewidzianych w ustawie sposobów realizacji zapobiegania narkomanii jest określony w art. 44b ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii całkowity zakaz wytwarzania, przywozu i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych.

Skoro skarżący nie potrafił wskazać uzyskanego zezwolenia na wprowadzanie do obrotu zakazanych substancji to zaskarżone decyzje podjęte zostały zgodnie z powołanymi wyżej przepisami.

Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu 360 zł powiększone o należną stawę podatku VAT zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c (240 zł) oraz pkt 2 lit. d (120 zł) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.