Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3061141

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 6 października 2020 r.
III SA/Kr 751/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga.

Sędziowie WSA: Renata Czeluśniak (spr.), Janusz Kasprzycki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w dniu 6 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 maja 2020 r. znak: (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Uzasadnienie faktyczne

Wójt Gminy decyzją z dnia (...) 2020 r. znak: (...), na podstawie art. 6, art. 7, art. 104, art. 105 § 1, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) - dalej k.p.a., art. 17b ust. 1, 1b, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) - u.ś.r., Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna z dnia 31 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), z art. 15o ust. 2 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 4 listopada 2019 r. odmówił W. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. H.

W uzasadnieniu Wójt wskazał w pierwszej kolejności, że SKO decyzjami z 23 grudnia 2019 r. (...) i z 20 lutego 2020 r. (...) uchyliło jego decyzje i przekazywało mu sprawy do ponownego rozpoznania. Wyjaśnił następnie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności i z tego powodu nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu W. J. podniosła, że stan zdrowia ojca pogarsza się i jest na tyle poważny, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Wyjaśniła, iż zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, które zostało wydzierżawione. Ponadto zwróciła uwagę, iż najbliższa rodzina nie jest w stanie pomóc w codziennej opiece nad ojcem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 14 maja 2020 r. znak: (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że W. J. wnioskiem z dnia 4 listopada 2019 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. H. ur. (...) 1941 r., który jest osobą zaliczoną do I grupy inwalidów, zaś inwalidztwo to powstało w wieku 52 lat. Dodatkowo do akt sprawy zostało dołączone (brak prezentaty organu) orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 4 kwietnia 2020 r. zaliczające J. H. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 lutego 2020 r., jednakże nie da się ustalić od kiedy istnieje. Treść pierwszego z orzeczeń stanowiła podstawę do odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W uzasadnieniu organ pomocowy stwierdził, że osoba sprawująca opiekę nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Z przeprowadzonego w dniu 13 listopada 2019 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką oraz niepełnosprawnym ojcem J. H. Nie pracuje zawodowo z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. J. H. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, ma amputowaną nogę na wysokości uda. Choruje przewlekle na miażdżycę, ma problemy z krążeniem. Przebył udar mózgu ok. 15 lat temu. Od śmierci żony utrzymuje się stan depresyjny, który wymaga farmakoterapii. W. J. sprawuje opiekę poprzez przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, dozowanie leków, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, monitorowanie stanu zdrowia poprzez zamawianie wizyt lekarskich w miejscu zamieszkania, bądź dowożenia do lekarzy specjalistów, pomoc w poruszaniu się.

Skarżąca na druku wniosku złożyła także oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, nie wskazując daty zaprzestania. W dniu 7 kwietnia 2020 r. oświadczyła ona, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego oraz nie wykonuje w nim pracy a posiadane gospodarstwo zostało wydzierżawione.

Organ wyjaśnił, że z zaświadczenia wystawionego w dniu 9 marca 2020 r. przez KRUS wynika, iż skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od dnia 26 lutego 1999 r. do 31 grudnia 2000 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik; - od dnia 1 stycznia 2002 r. do 30 stycznia 2014 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik; od dnia 1 stycznia 2014 r. do 26 kwietnia 2015 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik sprawujący opiekę nad dzieckiem; od dnia 27 kwietnia 2015 r. do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

SKO wskazało, że w toku ponownego rozpoznawania sprawy organ ustalił, iż osobami zobowiązanymi do alimentacji w I stopniu względem J. H., oprócz skarżącej są jeszcze: córka B. K., zam. D, ul. W, pracująca zawodowo, córka G. P., zam. K, ul. W pracująca zawodowo, syn J. H., zam. S, ul. W, pracujący zawodowo.

W wyniku analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego SKO uznało, że decyzja organu I instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło jednak, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ podkreślił, że szczegółowe uzasadnienie prawne powyższego stanowiska zostało przedstawione w poprzednio wydanych w niniejszej sprawie decyzjach kasatoryjnych zatem nie zachodzi konieczność ponownego przytaczania przedstawionej w nich argumentacji prawnej w tym zakresie.

Pomimo spełnienia przez wnioskodawczynię warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. brak jest, zdaniem Kolegium, podstaw do przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podleganie przez wnioskodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy oznacza, że faktycznie ww. nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Jednym z podstawowych warunków objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym jest bowiem prowadzenie działalności rolniczej.

W ocenie Kolegium złożenie przez stronę oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. ma potwierdzać fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym a nie stanowić wyłączne kryterium przesądzające o tym, czy do takiego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim w istocie doszło, czy nie. Innymi słowy złożone przez stronę oświadczenie powinno potwierdzać faktyczne zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie przez stronę, czyli wystąpienie określonego stanu faktycznego, a nie samo w sobie decydować o wystąpieniu takiego stanu. Złożenie takiego oświadczenia musi zatem zostać poprzedzone określonymi działaniami, które w istocie świadczą o tym, że do takiego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym faktycznie doszło. Co więcej, skoro ustawodawca zakłada możliwość weryfikacji prawdziwości takiego oświadczenia dla potrzeb odpowiedzialności karnej, to tym bardziej taka weryfikacja jest dopuszczalna na gruncie prowadzonego postępowania administracyjnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym musi przy tym cechować się pewną trwałością, tzn. brakiem możliwości podjęcia takiej pracy zaraz po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, okoliczność ta musi być weryfikowalna na podstawie obiektywnych kryteriów. Brak tego typy wymagań w odniesieniu do rolników stanowiłby bowiem nieuprawnione uprzywilejowanie tej grupy zawodowej w stosunku do osób podejmujących zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, gdzie rezygnacja z zatrudnienia wiąże się z brakiem możliwości podjęcia pracy u tego pracodawcy i jest obiektywnie weryfikowalna. Choć ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje, co należy rozumieć pod pojęciem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie, to jednak w ocenie Kolegium posiłkowo przy wykładni tego pojęcia można sięgnąć do art. 28 ust. 4 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r. poz. 299), zgodnie z którym uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając:

1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej:

a) małżonkiem emeryta lub rencisty,

b) jego zstępnym lub pasierbem,

c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,

d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c;

2) gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów, w tym zalesionych gruntów rolnych;

3) gruntów i działów specjalnych należących do małżonka, z którym emeryt lub rencista zawarł związek małżeński po ustaleniu prawa do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia;

4) własności (udziału we współwłasności) nieustalonej odpowiednimi dokumentami urzędowymi, jeżeli grunty będące przedmiotem tej własności (współwłasności) nie znajdują się w posiadaniu rolnika lub jego małżonka.

W niniejszym przypadku warunki przewidziane w powyższym przepisie nie zostały spełnione. Co więcej, skoro wnioskodawczyni jako rolnik jest nadal ubezpieczona w KRUS, dla którego to statusu warunkiem niezbędnym jest praca w gospodarstwie rolnym, to należy odmówić wiarygodności złożonym przez nią oświadczeniom dotyczącym zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. W przeciwnym wypadku zaszłaby bowiem sytuacja, w której strona przed organem pomocy społecznej powołuje się na okoliczność zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, a przed rolniczym organem rentowym powołuje się na fakt zupełnie przeciwny, tj. kontynuowania pracy w gospodarstwie rolnym, albowiem objęcie ubezpieczeniem rolniczym nie jest uzależnione od bycia właścicielem gospodarstwa rolnego, lecz od pracy w gospodarstwie rolnym.

Kolegium wskazało również, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

SKO wskazało, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, osoba wymagająca opieki posiada czworo dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 k.r.o. W szczególności oprócz wnioskodawczyni jest jeszcze troje dzieci osoby niepełnosprawnej, które mogłyby uczestniczyć w tejże opiece, poprzez np. łożenie środków finansowych na opłacenie opieki nad ojcem, skoro pozostają w zatrudnieniu, co przecież wynika zarówno z prawnego, jak i moralnego obowiązku względem ojca. Sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkich z rodzeństwa bezpośrednio, ale opieka może być także sprawowana przy pomocy osób trzecich, np. opiekunki, a dzieci z racji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego mogłyby przeznaczać część swoich dochodów na jej wynagrodzenie, zwłaszcza, iż większej liczbie zstępnych łatwiej jest spełnić łącznie taki obowiązek we wzmiankowanej formie. Również w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy także dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Sposób ten może być stosowany właśnie przy świadczeniach alimentacyjnych, gdzie oprócz środków utrzymania istnieje konieczność zapewnienia opieki, np. starszym, chorym rodzicom, rodzeństwu, czy też innym uprawnionym do alimentacji krewnym. Z tego powodu okoliczność, że np. osoba zobowiązana przebywa za granicą, nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nie uzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego (art. 128 i nast.k.r.o.).

W skardze do WSA w Krakowie W. J. zarzuciła naruszenie:

- art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., polegające na nieuzasadnionym przyjęciu domniemania, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników oznacza automatycznie (faktycznie) niezaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 17b ust. 2 u.ś.r., polegające na odmowie przyznania waloru zgodności złożonego oświadczenia ze stanem faktycznym, w sytuacji braku podjęcia przez organ I i II instancji jakichkolwiek czynności zmierzających do weryfikacji prawdziwości oświadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 17b ust. 2 u.ś.r., polegające na uznaniu, że oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę osobie trzeciej nie stanowi o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy a nadto, że oddanie gospodarstwa w posiadanie zależne nie wyłącza możliwości zarządzania nim,

- art. 7, 77 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu dokonania weryfikacji zgodności złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia ze stanem faktycznym oraz przyjęcie domniemania prowadzenia gospodarstwa rolnego,

- art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na przyjęciu możliwości partycypacji przez pozostałe dzieci niepełnosprawnego w kosztach zapewnienia mu opieki, w sytuacji zaniechania dokonania czynności zmierzających do weryfikacji sytuacji ekonomicznej tychże osób i jej wpływu na realizację obowiązku opieki, a także odległości miejsca zamieszkania zobowiązanych do alimentacji od uprawnionego, skutecznie uniemożliwiającą osobiste zaangażowanie w opiekę na członkiem rodziny.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz o zasądzenie od Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 maja 2020 r. znak: (...) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia (...) 2020 r. znak: (...), odmawiającą skarżącej W. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. H.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r.)

W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem złożyła jego córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca na druku wniosku złożyła oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, jednakże nie wskazując daty zaprzestania. W dniu 7 kwietnia 2020 r. oświadczyła ona, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego oraz nie wykonuje w nim pracy a posiadane gospodarstwo zostało wydzierżawione. Ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 4 kwietnia 2020 r. zaliczającym go do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i nie ulega wątpliwości, że z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

Podstawę odmowy przyznania świadczenia zdaniem organu I instancji stanowiło niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności ojca skarżącej. Natomiast wg SKO przeszkodą przyznania wnioskowanego świadczenia jest to, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, co oznacza, że faktycznie ww. nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazano, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w tej części Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji, uznając, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska, że przeszkodą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt podlegania przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, co według organu jest jednoznaczne z tym, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Przede wszystkim podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki ustawowe przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie zakwestionowały przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem czy też zakresu tej opieki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką oraz niepełnosprawnym ojcem i sprawuje nad nim całodobową opiekę, poprzez zapewnienie m.in. pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu, podawaniu posiłków, lekarstw, zapewnieniu opieki medycznej. Ponadto, co istotne, skarżąca zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym, co potwierdziła składając, zgodnie z wymogami art. 17b ust. 1 u.ś.r., oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Przy czym w dniu 7 kwietnia 2020 r. oświadczyła ona, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego oraz nie wykonuje w nim pracy a posiadane gospodarstwo zostało wydzierżawione.

Oświadczeniu tego nie unieważnia fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, ponieważ nie oznacza ono samo przez się, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 905/14 samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje, jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i na przykład z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Wskazać również należy, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nie można zatem odmówić wiarygodności oświadczeniu o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym jedynie na podstawie faktu ubezpieczenia w KRUS. Nadto, zgodnie z art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2020.266): "Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2017.2336 oraz 2018. 650 i 858).

Jak podkreślił WSA w Krakowie w wyroku z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 60/20 art. 17b u.ś.r. został dodany ustawą z 4 kwietnia 2014 r. z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Treść obowiązujących przepisów wyraźnie wyklucza wszelkie rozważania na temat ubezpieczenia rolników jako nie mające doniosłości prawnej dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego.

Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu.

Wobec błędnej wykładni art. 17b u.ś.r. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.374 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.