Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1954124

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 24 listopada 2015 r.
III SA/Kr 623/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga.

Sędziowie WSA: Bożenna Blitek (spr.), Wojciech Jakimowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 marca 2015 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji,

II.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

I.

Decyzją z dnia (...) 2006 r. nr (...) Prezydent Miasta przyznał A. S. zasiłek rodzinny na dzieci:

- G. S. (w wysokości 64 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. oraz w wysokości 68 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r.),

- A. S. (w wysokości 64 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.),

- M. S. (w wysokości 64 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.)

- K. S. (w wysokości 48 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.),

a także przyznał A. S. dodatki do zasiłku rodzinnego takie jak:

- dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko K. S. w wysokości 400 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 31 maja 2007 r.,

- dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: A. S. (w wysokości 100 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 30 września 2006 r.) oraz G. S. (w wysokości 100 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 30 września 2006 r.),

- dodatek dla rodzin wielodzietnych na dzieci: M. S. (w wysokości 80 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.) oraz K. S. (w wysokości 80 zł w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.).

II.

Decyzją z dnia (...) 2008 r. nr (...) Prezydent Miasta uchylił swoją decyzję z dnia (...) 2006 r. nr (...) od dnia 1 lutego 2007 r. Na uzasadnienie organ podał, że od dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie świadczeń rodzinnych należnych A. S. zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż od lutego 2007 r. jej mąż - A. S. podjął legalne zatrudnienie na terenie Danii.

III.

Decyzją z dnia (...) 2014 r. nr (...) Marszałek Województwa przyznał A. S. w okresie od 1 lutego 2007 r. do 31 marca 2007 r. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci G. S., A. S. i M. S. w wysokości po 64 zł miesięcznie na każde z tych dzieci oraz na K. S. w wysokości 48 zł miesięcznie wraz z dodatkami:

- z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko K. S. w wysokości 400 zł miesięcznie,

- z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M. S. w wysokości 80 zł miesięcznie oraz K. S. w wysokości 80 zł miesięcznie).

Jednocześnie tą decyzją Marszałek Województwa odmówił przyznania A. S. w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci (G. S. w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 30 kwietnia 2007 r. w wysokości 64 zł miesięcznie i w okresie od 1 maja 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w wysokości 68 zł miesięcznie, A. S. w wysokości 64 zł miesięcznie, M. S. i K. S. w wysokości 48 zł miesięcznie) wraz z dodatkami: z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko K. S. w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 maja 2007 r. w wysokości 400 zł miesięcznie oraz z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko: M. S. w wysokości 80 zł miesięcznie i K. S. w wysokości 80 zł miesięcznie. Decyzja ta została doręczona A. S. w dniu 2 maja 2014 r. (k. 45 akt adm.).

IV.

W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu Marszałek Województwa zawiadomił A. S. pismem z dnia 29 maja 2014 r. (doręczonym A. S. w dniu 4 czerwca 2014 r. - 44 akt adm.) o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r.

Decyzją z dnia (...) 2014 r. nr (...) Marszałek Województwa ustalił "wysokość nienależnie pobranych przez A. S. świadczeń rodzinnych, przyznanych decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) 2006 r. nr (...), w kwocie 2816 zł, tj. zasiłek rodzinny za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r." Organ I instancji wskazał, że łączna wysokość odsetek od należności głównej, ustalonych na dzień 27 czerwca 2014 r., wynosi 2510,94 zł. Organ I instancji podał, że w związku z uchyleniem decyzji Prezydenta Miasta z dnia (...) 2006 r. akta sprawy zostały przekazane Dyrektorowi Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej jako organowi właściwemu do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia (...) 2014 r. Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej odmówił A. S. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., tj. w okresie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto organ I instancji wskazał, że w treści decyzji podano również numer rachunku bankowego, na który należy zwrócić nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami, zaznaczając przy tym jednak, że ma to wyłącznie charakter informacyjny, ułatwiający stronie spłatę zobowiązania.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji A. S. podała, że jej mąż zgłosił w 2008 r. swój wyjazd za granicę oraz złożyli dokumenty z Komuny Duńskiej. Dokumenty te przez rok krążyły po urzędach. Odwołująca się stwierdziła, że jej mąż otrzymywał zasiłek rodzinny zgodnie z obowiązującymi w Danii przepisami, jednak wypłaty te były pomniejszone o kwoty zasiłku wypłacone im w Polsce. Odwołująca się uważa, że nie jest winna zaistniałej sytuacji i nie powinna być karana po siedmiu latach, zaś o zaistniałej sytuacji powinna być poinformowana już w momencie wystawienia dokumentów do Urzędu w Danii.

Decyzją z dnia 27 marca 2015 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 21 ust. 1, ust. 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia (...) 2014 r. nr (...). Kolegium podało, że z ustaleń ROPS wynika, że w stosunku do A. S. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 lutego 2007 r. do 30 sierpnia 2008 r. albowiem w tym okresie A. S. był osobą aktywną zawodowo na terenie Danii. Organ odwoławczy podał, że z tego względu Prezydent Miasta uchylił decyzję z dnia (...) 2006 r. "w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego za okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r., od dnia 1 lutego 2009 r." Organ II instancji powołał się na treść art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że zgromadzony w aktach materiał dowodowy przemawia za przyjęciem, że A. S. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne przyznane na mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia (...) 2006 r. w kwocie 2816 zł, tj. zasiłek rodzinny pobrany w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się A. S. i pismem z dnia 28 kwietnia 2015 r. wniosła na nią skargę domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- pominięcie, że decyzja organu I Instancji z dnia (...) 2014 r. została wydana z zastosowaniem prawa wstecz, gdyż okres, za który pobrano zasiłki rodzinne obejmuje przedział czasowy od kwietnia do sierpnia 2007 r., a art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych został wprowadzony ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 109, poz. 747), która weszła w życie 6 lipca 2007 r. i nie zawiera przepisów intertemporalnych. Skarżąca uważa, że tylko zasiłek pobrany za sierpień 2007 r. mógł być objęty decyzją organu I instancji, gdyż był on pobrany już pod rządami art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych;

- niezastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z dnia 8 września 2006 r., tj. z dnia wydania decyzji Prezydenta Miasta nr (...) o przyznaniu zasiłku rodzinnego. Zdaniem skarżącej, w decyzji tej winna zostać pouczona, że w przypadku uzyskania dochodu za granicą powinna o tym poinformować organ i nie jest uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych;

- naruszenie art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z naruszeniem art. 23a ust. 5 i ust. 6 tej ustawy i art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem skarżącej, warunkiem wydania przez organ I instancji decyzji mającej za podstawę art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest uprzednie wydanie i doręczenie dwóch decyzji: 1) decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23a ust. 1 w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5) oraz 2) decyzji marszałka województwa w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 6). Skarżąca stwierdziła, że nie doręczono jej decyzji Prezydenta Miasta wydanej w oparciu o art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nawet nie wiedział o jej istnieniu. W związku z tym skarżąca zarzuciła nieważność decyzji organu I instancji. Skarżąca stwierdziła, że sprawa pobranego przez nią dodatku rodzinnego za okres 1 kwietnia 2007 r. - 31 sierpnia 2007 r. została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) 2006 r. Zdaniem skarżącej, uniemożliwia to Marszałkowi Województwa wydanie decyzji nakazującej zwrot świadczeń rodzinnych w oparciu o art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi i ponowiło argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji nie odnosząc się do zarzutów skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu, skarga jest uzasadniona, chociaż nie ze względów w niej podniesionych.

Podstawową kwestią uzasadniająca uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej organu I instancji jest okoliczność, że pomimo zawiadomienia A. S. - pismem doręczonym skarżącej dnia 4 czerwca 2014 r. - o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., decyzją z dnia 27 czerwca 2014 r. ustalono wysokość nienależnie pobranych świadczeń w postaci tylko zasiłku rodzinnego (podano kwotę tego zasiłku rodzinnego nienależnie pobranego jako 2816 zł), a nie także dodatków do zasiłku rodzinnego. W tabelce określającej "wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych" w każdym z poszczególnych miesięcy (od kwietnia 2007 r. do sierpnia 2007 r.) wskazano jednak, że kwota 512 zł w każdym z miesięcy to zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, przy czym kwota ta za 5 miesięcy wynosi 2560 zł. Co prawda z pisma urzędu Miasta z dnia 13 czerwca 2014 r. wynika, że w okresie od kwietnia 2007 r. do sierpnia 2007 r. wypłacono skarżącej łącznie kwotę 2.816 zł, a z dołączonej do tego pisma karty zasiłkowej wynika, że kwota ta stanowi wypłacony zasiłek rodzinny i dodatki, to jednak z treści decyzji nie sposób dopatrzeć się, jaką kwotę i z jakiego tytułu ustalono jako nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Wskazana wyżej okoliczność powoduje brak wyjaśnienia, czy decyzją z dnia (...) 2014 r. organ orzekł o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń w postaci jedynie zasiłku rodzinnego, a wówczas kwota do zwrotu byłaby znacznie niższa, czy też orzekł o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, czego jednak nie określił pozostawiając kwestie te w sferze domysłów, co jest niezgodne z przepisami. Już tylko z tego powodu decyzja organu I instancji oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego podlegają uchyleniu.

Kolejną kwestią wynikająca także z zajętego powyżej stanowiska jest kwestia obliczenia odsetek. Co prawda w decyzji wskazano datę początkową naliczenia odsetek i podano, że na dzień wydania decyzji kwota odsetek wynosi 2510,94 zł, jednak nie podano sposobu wyliczenia (matematycznego) kwoty odsetek tak, aby strona mogła wyliczenie to poddać własnej kontroli.

Sąd zauważa, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy popełnił błąd wskazując w uzasadnieniu decyzji, że Prezydent Miasta uchylił decyzję z dnia (...) 2006 r. "w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego za okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r., od dnia 1 lutego 2009 r.". Jak się wydaje, Samorządowe Kolegium Odwoławcze samo dostrzegło tę pomyłkę i w odpowiedzi na skargę już jej nie popełniło, ale dostrzegając pomyłkę powinno jednocześnie dokonać jej sprostowania w samej decyzji, zgodnie z przepisami. Nadto, co należy podkreślić, organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę powinien odnieść się do zarzutów skargi, czego nie uczynił.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy nie wyjaśniły powyższych kwestii, czym naruszyły art. 7 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a., a także art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Uchylając decyzje do ponownego rozpoznania Sąd, mając na względzie treść skargi zwraca uwagę na to, że A. S. złożyła w dniu 13 lipca 2006 r. oświadczenie, że nie osiągnęła dochodów wymienionych w pouczeniu - m.in. dochodów uzyskanych za granicą Rzeczypospolitej Polskiej jednocześnie oświadczając, że jest mężatką i w skład rodziny wchodzi także jej mąż A. S. Jednocześnie oświadczyła (potwierdzając to własnoręcznym podpisem), że m.in. w przypadku uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego niezwłocznie powiadomi o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. Sąd zauważa, że już w decyzji z dnia (...) 2006 r. nr (...) skarżąca A. S. została pouczona m.in. o tym jakie świadczenia rodzinne uważa się za świadczenia rodzinne nienależnie pobrane (strona 3 decyzji).

Należy także podkreślić, że skarżąca - pomimo odebrania w dniu 7 października 2008 r. (dowód doręczenia wszyty pomiędzy k. 22 a 23 akt administracyjnych) - nie zaskarżyła decyzji z dnia (...) 2008 r. nr (...), którą Prezydent Miasta uchylił swoją decyzję z dnia (...) 2006 r. nr (...) od dnia 1 lutego 2007 r. Decyzja ta stała się więc ostateczna. Nie zaskarżyła też - pomimo odebrania w dniu 2 maja 2014 r. (k. 45 akt adm.) - decyzji Marszałka Województwa z dnia (...) 2014 r. nr (...), w której Marszałek Województwa przyznał A. S. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku tylko w pewnym okresie, a odmówił przyznania skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci (G. S. w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 30 kwietnia 2007 r. w wysokości 64 zł miesięcznie i w okresie od 1 maja 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w wysokości 68 zł miesięcznie, A. S. w wysokości 64 zł miesięcznie, M. S. i K. S. w wysokości 48 zł miesięcznie) wraz z dodatkami: z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko K. S. w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 maja 2007 r. w wysokości 400 zł miesięcznie oraz z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko: M. S. w wysokości 80 zł miesięcznie i K. S. w wysokości 80 zł miesięcznie. Decyzja ta także stała się ostateczna.

Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia skarżącej decyzji z dnia (...) 2014 r. nr (...) Marszałka Województwa ustalającej wysokość nienależnie pobranych przez A. S. świadczeń rodzinnych, przyznanych decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) 2006 r. nr (...), jednak pomimo tego braku nie sposób uznać, iż decyzji tej w ogóle skarżącej nie doręczono, skoro złożyła od niej odwołanie (z daty wpływu do organu 16 lipca 2014 r.) wskazując w odwołaniu dokładny numer decyzji składający się z 6 liter i 10 cyfr, z którą - jak stwierdziła nie zgadza się. Jednakże, zdaniem Sądu, pozostawienie w aktach dowodu doręczenia decyzji podlegającej zaskarżeniu jest konieczne z uwagi na kontrolę dopuszczalności środka odwoławczego (termin).

Sąd zwraca uwagę organów na treść art. 153 p.p.s.a., który to przepis stanowi:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne wyjaśnią powyższe mając na względzie przedstawioną powyżej ocenę prawną.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie powołanych przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł - jak w pkt I wyroku, a na mocy art. 200 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania - jak w pkt II wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.