Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2730847

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 10 października 2019 r.
III SA/Kr 303/19
Pojęcie „utraty dochodu”w przypadku zasiłku rodzinnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga.

Sędziowie WSA: Bożenna Blitek, Maria Zawadzka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r., sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 stycznia 2019 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami

I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji,

II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego J. K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z 11 stycznia 2019 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z (...) 2018 r., nr (...) orzekającą o przyznaniu J. B. (dalej: "skarżący") świadczenia w formie:

w okresie od 1 listopada 2018 do 30 czerwca 2019 oraz w okresie od 1 września 2019 do 31 października 2019 zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznany na J. B. - córkę skarżącego, w wysokości 74,74 zł miesięcznie;

w okresie od 1 lipca 2019 do 31 sierpnia 2019 zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznany na J. B. w wysokości 55,60 zł miesięcznie;

dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na J. B. w kwocie

66,30 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2018 do 30 czerwca 2019 oraz w okresie od 1 września 2019 do 31 października 2019;

dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na J. B. w kwocie

49,32 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 do 31 sierpnia 2019;

dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła przyznany na J. B. w kwocie 56,75 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2018 do 30 czerwca 2019 oraz w okresie od 1 września 2019 do 31 października 2019;

dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na J. B. w kwocie 57,66 zł jednorazowo we wrześniu 2019 r.

Orzeczone wyżej świadczenia przyznano w wysokości różnicy pomiędzy łączną kwotą przysługujących zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2017.1952), a kwotą o którą został przekroczony dochód rodzinny.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 18 października 2018 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku na córkę - J. B., ur. (...) a 2004 r. Rodzina skarżącego składa się z trzech osób: skarżący, jego córka J. oraz partnerka E. S.

Ustalając wysokość przysługujących rodzinie świadczeń przyjęto, że kryterium dochodowe rodziny pomnożone przez liczbę członków tej rodziny wynosi 2.292,00 zł (764,00 x 3 osoby). Natomiast miesięczny dochód rodziny za 2017 r. obliczono na kwotę 2.425,67 zł (808,56 x 3 osoby). Przyjęto, że dochód rodziny wnioskodawcy w roku 2017 wyniósł 27.688,80 zł (dochód rodziny - dochód na zasadach ogólnych wnioskodawcy w kwocie 8.013,68 zł, dochód na zasadach ogólnych partnerki wnioskodawcy w kwocie 19.202,04 stypendium szkoleniowe uzyskiwane przez okres 3 miesięcy tj. kwiecień, maj, czerwiec 2017 r. w kwocie łącznej 473,08 zł, co w przeliczeniu na osobę w trzyosobowej rodzime dało miesięcznie kwotę 808,56 zł.

Organ I instancji decyzją z (...) 2018 r. orzekł jak wyżej. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podał, że zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny i świadczenia będą wypłacane jak postanowiono w sentencji decyzji.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zakwestionował doliczanie do dochodu rodziny stypendium szkoleniowe jego partnerki uzyskane w roku 2017.

Decyzją z 11 stycznia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organ I instancji. Organ odwoławczy za prawidłowe uznał obliczenie dochodu rodziny skarżącego w roku 2017 r., które w przeliczeniu na osobę dało kwotę 808,56 zł. Kolegium wskazało, iż organ I instancji prawidłowo zastosował art. 5 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Prawidłowo ustalono, że art. 5 ust. 3 i 3a ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, ponieważ łączna wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca rodzinie jest wyższa niż 20 zł i daje wartości w wysokości ustalone w sentencji decyzji. Przywołując treść art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy stwierdził, że nie było podstaw by nie doliczać do dochodu rodziny stypendium szkoleniowe uzyskane w 2017 r. przez partnerkę skarżącego.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił:

- przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych na których powinno być oparte rozstrzygniecie;

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 pkt 1 oraz art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich biedna wykładnię.

W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował wliczanie do dochodu rodziny uzyskanego przez swoją partnerkę w 2017 r. dochodu z tytułu stypendium szkoleniowego.

W uzupełnieniu skargi ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej wniósł dodatkowo, że nawet w przypadku, gdyby uznać, iż stypendium winno się wliczać do dochodu to z uwagi na fakt, iż stypendium było pobierane jedynie przez okres 3 miesięcy to stanowi ono dochód utracony (utrata stypendium zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 23 stanowi utratę dochodu). Powyższe powinno zatem skutkować tym, że dochód na jedną osobę nie przekraczałby ustawowej kwoty a świadczenia byłyby wypłacone w pełnej wysokości. Na poparcie swojego stanowiska pełnomocnik skarżącej przytoczył stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych. Końcowo wskazano, iż nawet w przypadku nieuwzględniania powyższych argumentów zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca są błędne. Argumentując wskazał, że - jak wskazują akta - stypendium było pobierane przez partnerkę skarżącego w miesiącach kwietniu maju i czerwcu - tj. za 3 miesiące. Organy bezpodstawnie więc dokonując obliczeń dochodu ze stypendium wzięły pod uwagę okres 4 miesięcy, wskazując, iż w skali rocznej dochód ze stypendium wynosił 1.8932,32 zł (tj. 473,08 zł x 4msc), podczas gdy w rzeczywistości wynosił on 1.419,24 zł (tj. 473,08 zł x 3msc).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018.2107) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018.1302, dalej "p.p.s.a.").

Kontrola sądowa przeprowadzona w niniejszej sprawie skutkowała uznaniem, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, organy obu instancji naruszyły przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 pkt 1 ww. ustawy definiuje pojęcie dochodów, których wysokość stanowi kluczową dla organów kwestię do ustalenia w procesie decyzyjnym przyznawania świadczeń. Dochodami są, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne), dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, takie jak alimenty na rzecz dzieci, zaliczki alimentacyjne czy świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Art. 5 w ust. 4-4c opisuje dochody utracone i uzyskane (obszernie zdefiniowane w art. 3 pkt 23 i 24), których odpowiednio nie uwzględnia się lub uwzględnia przy obliczaniu dochodu rodziny. Art. 5 ust. 1 oraz 2 określają dla rodzin progi dochodowe, zaś ust. 3-3c przewidują tzw. mechanizm "złotówka za złotówkę" który pozwala na otrzymanie zasiłku nawet w przypadku przekroczenia ustawowego progu, jednakże - odpowiednio pomniejszonego.

Zgodnie z art. 4 ww. ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do niego oraz do dodatków przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka albo osobie uczącej się. Uzupełnieniem tej regulacji jest art. 6 przewidujący granice czasowe przysługiwania zasiłku na dziecko oraz jego miesięczne wysokości, zależne od wieku dziecka. Art. 7 wymienia zaś szereg przesłanek negatywnych przyznania zasiłku, m.in. pozostawanie przez dziecko w związku małżeńskim czy brak ustalenia dla osoby samotnie wychowującej dziecko świadczeń alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego od lub zatwierdzonego przez sąd. Członków rodziny definiuje art. 3 pkt 2a cytowanej ustawy.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organy obu instancji ustaliły dochód skarżącego i jego partnerki w sposób uniemożliwiający skontrolowanie poprawności tego ustalenia, a nadto z pominięciem cyt. wyż. art. 3 ust. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że decyzje organów obu instancji wydano bez jakichkolwiek dokumentów określających wysokość dochodu skarżącego i jego partnerki z tytułu emerytury lub renty. Na kartach 14 i 15 akt administracyjnych widnieją jedynie zaświadczenia co do wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego i jego partnerki za 2017 r.

Brak jest również w aktach administracyjnych sprawy dokumentów, które jednoznacznie wskazywałyby jaką kwotę uzyskała partnerka skarżącego w 2017 r. z tytułu stypendium szkoleniowego łącznie. Organy wskazują, że partnerka skarżącego pobierała stypendium szkoleniowe przez trzy miesiące tymczasem z zestawienia widniejącego na k. 19 wynika, że przyjęto czterokrotność kwoty 473,08 zł. W aktach sprawy brak jest jednoznacznego dokumentu, potwierdzającego przez jaki okres czasu partnerka skarżącego pobierała ww. stypendium. Z dokumentu widniejącego na karcie 18 akt administracyjnych wynika jedynie, że stypendium uzyskane przez partnerkę skarżącego w okresie od 3 kwietnia 2017 r. do 23 czerwca 2017 r. opiewa na kwotę 473,08 zł i przysługiwało za maj, a zostało wypłacone we wrześniu. Nie ma wątpliwości, że kwestia ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia.

Co więcej odnośnie uzyskanego przez partnerkę skarżącego stypendium szkoleniowego w 2017 r. nie wzięto pod uwagę, że dochód ten powinien być potraktowany jako dochód utracony na podstawie art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 ppkt. b utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Natomiast z godnie z treścią art. 5 ust. 4 ustawy o zasiłkach rodzinnych w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Rzeszowie z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 318/19 gdzie stwierdzono, że przy definiowaniu pojęcia "utraty dochodu" nie można pominąć celu, jakiemu ma służyć zasiłek rodzinny, a którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 ustawy). Oznacza to, że obowiązkiem sądu jak i organów administracji stosujących przepisy tej ustawy, jest poszukiwanie takiej wykładni tych przepisów, która w jak najpełniejszy sposób wpisze się w realizację tego celu i w możliwie najbardziej adekwatny sposób - poprzez uwzględnienie zaistniałych zmian - będzie odzwierciedlała aktualny poziom dochodów osoby wnioskującej i członków jej rodziny. Wiąże się to z wymogiem zastosowania przy interpretacji przepisów wykładni systemowej i celowościowej. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że interpretacja utraty dochodu w postaci "stypendium dla bezrobotnych" powinna być rozumiana funkcjonalnie tj. obejmować świadczenia socjalne przyznawane szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych (por. wyrok WSA w Opolu z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 612/17 i wyrok WSA w Białymstoku z 22 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 43/16.

Sąd dopatrzył się również w zaskarżonej decyzji nieścisłości dotyczącej przyjętego przez organ kryterium dochodowego. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł.

W sentencji decyzji organu II instancji przyjęto, że kryterium dochodowe w przypadku skarżącego wynosi 647 zł, a w uzasadnieniu tejże decyzji - że 764 zł. W treści decyzji brak jest stwierdzenia, że dziecko skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, brak jest również dokumentu potwierdzającego ten fakt w aktach administracyjnych sprawy. W takim stanie rzeczy Sąd nie ma możliwości skontrolowania, które kryterium dochodowe zostało przyjęte przez organ jako właściwe i na jakiej podstawie.

Dodatkowo Sąd zauważa, że przyznając wnioskowane świadczenia (odnośnie zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia) określono ich wysokość w rozbiciu na okresy czasu i kwoty. Tymczasem w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie wyjaśniono podstaw takiego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 3 pkt 23 ppkt. b i art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miały wpływ na wynik sprawy oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej organy uwzględnią zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu oraz przeprowadzą postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia rzeczywistej wysokości dochodów rodziny skarżącego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie przepisu 250 ww. ustawy w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2019.68), przyznając radcy prawnemu J. K. kwotę 240 zł podwyższoną o podatek od towarów i usług, która stanowi wynagrodzenie za pełnione czynności w ramach pomocy prawnej wykonywanej z urzędu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.