Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1811228

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 12 lipca 2012 r.
III SA/Kr 238/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak.

Sędziowie WSA: Dorota Dąbek (spr.), Halina Jakubiec.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2012 r. sprawy ze skarg A. D. na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 grudnia 2010 r. nr (...) z dnia 30 grudnia 2010 r. nr (...) z dnia 30 grudnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej

I.

skargi oddala,

II.

przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. M. Kancelaria Adwokacka ul. (...) w K kwotę 720,00 (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.

Uzasadnienie faktyczne

wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 lipca 2012 r.

A. D. w okresie od 3 stycznia 1949 r. do 30 marca 1990 r. pracował w Wytwórni (...)"A" S.A. w B na stanowisku ostrzarza.

A. D. był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu (...) 2007 r. wydał, w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), orzeczenia lekarskie:

- Nr (...) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc krzemowej (poz. 3.1). OMP wyjaśnił, iż podstawą rozpoznania pylicy płuc jest stwierdzenie w wykonanych zdjęciach klatki piersiowej typowych zmian radiologicznych w obrębie pól płucnych - dla pylicy krzemowej typu zacienień regularnych, okrągłych. Diagnostyka taka opiera się na zasadzie porównania wykonanych radiogramów badanego pacjenta ze standardami radiologicznymi rozpowszechnionymi przez Międzynarodowe Biuro Pracy ILO. Poprzez takie porównanie Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, że w wykonanych zdjęciach radiologicznych klatki piersiowej A. D. brak było zmian upoważniających do rozpoznania pylicy płuc krzemowej.

- Nr (...) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli (poz. 5). OMP wyjaśnił, iż warunkami niezbędnymi do rozpoznania przewlekłego zapalenia oskrzeli jest charakterystyczny (subiektywny) wywiad chorobowy od badanego oraz obiektywne badania czynnościowe układu oddechowego. Zdaniem OMP, u A. D. brak było typowego wywiadu chorobowego, a w badaniu przedmiotowym układu oddechowego nie stwierdzono nawet najmniejszych, patologicznych objawów osłuchowych. Natomiast przeprowadzone badania spirometryczne nie wykazały odchyleń od stanu prawidłowego, w tym wartość FEV1, która wynosiła 90%. W związku z powyższym, zdaniem Ośrodka Medycyny Pracy, brak było podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej.

- Nr (...) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem (poz. 21). W uzasadnieniu orzeczenia podano, iż wyniki przeprowadzonych badań audiologicznych (badanie audiometrii impedancyjnej, badanie audiometrii tonalnej) wykazały głuchotę, która nie jest charakterystyczna dla uszkodzenia słuchu hałasem. Ośrodek Medycyny Pracy wskazał, iż zgodnie z wykazem chorób zawodowych, rozpatrywanie zawodowej etiologii trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego, może być dokonane do 2 lat od ustania ekspozycji zawodowej na hałas. Tymczasem A. D. zakończył pracę zawodową w narażeniu na hałas w 1990 r., zaś dostarczona dokumentacja z badań okresowych obejmująca okres 1977-1989 wykazała, że w czasie narażenia zawodowego ocena słuchu (badaniem akumetrycznym) była prawidłowa. OMP stwierdził, iż brak podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej wynika z tego, że głuchota nigdy nie jest powodowana szkodliwym działaniem hałasu, oraz że brak było dowodów na to, że uszkodzenie słuchu istniało w okresie pracy zawodowej lub do 2 lat od jej zakończenia.

A. D. został również przebadany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w dniu (...) 2007 r. wydał orzeczenie lekarskie nr (...) o braku podstaw do rozpoznania zawodowego obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. W uzasadnieniu orzeczenia Instytut podał, iż badaniem otoskopowym stwierdzono obustronnie błony bębenkowe bladoszare, z refleksem. Pogłębiona diagnostyka audiologiczna wykazała podwyższenie progu słuchu obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, 3 kHz dla ucha prawego - 107 dB, dla ucha lewego - 107 dB. Instytut wskazał, iż wykonana audiometria tonalna (2-krotnie powtarzalna) wykazała głębokie ubytki słuchu o typie zaburzeń odbioru. Z kolei ze względu na wielkość uszkodzenia narządu słuchu nie było możliwe wykonanie prób lokalizacyjnych. W audiometrii impedancyjnej wykazano natomiast brak patologii ucha środkowego obustronnie. Rozszerzono diagnostykę audiologiczną o badanie odpowiedzi elektrycznych ABR, w którym uzyskane progi słuchowe były zgodne z otrzymanymi w audiometrii tonalnej. W konkluzji wydanego orzeczenia lekarskiego podano, iż stwierdzona u A. D. głuchota obustronna nie jest charakterystyczna dla przewlekłego urazu akustycznego. Ponadto pacjent zakończył pracę zawodową w narażeniu na hałas w 1990 r. Zdaniem Instytutu, przedstawiona dokumentacja z badań profilaktycznych nie umożliwiała pełnej oceny stanu narządu słuchu. Brak zatem było podstaw do rozpoznania u A. D. ww. choroby zawodowej narządu słuchu.

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał w dniu (...) 2007 r. decyzje: Nr (...), znak: (...) o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - pylicy płuc krzemowej, Nr (...), znak: (...) o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, Nr (...), znak: (...) o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem - wymienionych odpowiednio w poz. 3)1, 5 i 21 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do cytowanego powyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych.

Po rozpoznaniu odwołań A. D., Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzjami z dnia (...) 2007 r. Nr (...), Nr (...) i Nr (...) utrzymał w mocy powyższe decyzje Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) 2007 r.

A. D. wniósł skargi na powyższe decyzje Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie. Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 1049/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) 2007 r. oraz poprzedzające jej decyzje Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) 2007 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż postępowanie administracyjne w sprawie braku podstaw do rozpoznania u A. D. chorób zawodowych prowadzone było w oparciu o przepisy niekonstytucyjne, gdyż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, na podstawie którego zostały wydane przedmiotowe decyzje, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 uznał za niezgodne z Konstytucją RP. WSA w Krakowie polecił organom administracyjnym rozpatrzyć sprawy A. D. w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Powiatowy Inspektor Sanitarny, działając zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, pismami z dnia 13 maja 2010 r., znak: (...) zwrócił się z prośbą do Ośrodka Medycyny Pracy o dokonanie weryfikacji orzeczeń lekarskich z dnia (...) 2007 r. Nr (...), (...) i (...) oraz do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego o dokonanie weryfikacji orzeczenia z dnia (...) 2007 r. nr (...) w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Ośrodek Medycyny Pracy pismem z dnia 7 czerwca 2010 r., znak: (...) poinformował, iż treść orzeczeń lekarskich Nr (...) o braku podstaw do rozpoznania pylicy płuc krzemowej oraz Nr (...) o braku podstaw do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli - nie ulega zmianie. W uzasadnieniu Ośrodek Medycyny Pracy podał, iż zmiany w wykazie chorób zawodowych, będącym załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, dotyczące pylicy płuc (poz. 3)1 aktualnego wykazu chorób zawodowych) oraz trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc (obniżenie FEV1 poniżej 60% - poz. 5 aktualnego wykazu chorób zawodowych), nie mają wpływu na merytoryczną treść orzeczeń Nr (...) i Nr (...), ponieważ zasadniczym powodem stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania u A. D. ww. chorób zawodowych był brak zmian radiologicznych w płucach, typowych dla pylicy płuc krzemowej oraz wartość wskaźnika FEV1, która wynosiła 90% wartości należnej, tj. powyżej wymaganego kryterium klinicznego figurującego w aktualnym wykazie chorób zawodowych, określonego jako obniżenie wskaźnika FEV1 poniżej 60% wartości należnej. Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził również, że zmiany w aktualnym wykazie chorób zawodowych dotyczące określenia patologii w obrębie narządu słuchu (poz. 21 aktualnego wykazu chorób zawodowych) nie mają wpływu na merytoryczną treść orzeczenia nr (...) o braku podstaw do rozpoznania zawodowego obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, ponieważ zasadniczym powodem stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania u A. D. ww. choroby zawodowej był stwierdzony typ uszkodzenia słuchu - głuchota obustronna oraz brak dowodów w przedstawionej dokumentacji laryngologicznej potwierdzającej powstanie uszkodzenia słuchu w okresie pracy zawodowej lub do 2 lat od jej zakończenia. OMP podniósł, iż stwierdzona u A. D. głuchota obustronna jest niecharakterystyczna dla uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Zgodnie z aktualnym wykazem chorób zawodowych rozpoznanie zawodowej etiologii uszkodzenia słuchu możliwe jest w okresie pracy zawodowej lub do 2 lat od ustania ekspozycji zawodowej na hałas. Natomiast A. D. zakończył pracę zawodową w 1990 r., a analiza dostarczonej dokumentacji medycznej obejmującej lata 1977-1989 wykazała, że w okresie trwania narażenia zawodowego na hałas, ocena akumetryczna słuchu oraz wykonane badania audiometryczne były prawidłowe. Brak było zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Z kolei Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego pismem z dnia 31 maja 2010 r. przesłał zweryfikowane w oparciu o obowiązujące aktualnie przepisy prawne (tekst jedn.: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.) orzeczenie lekarskie nr (...) o braku podstaw do rozpoznania u A. D. choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych. Instytut wskazał, iż stwierdzona u pacjenta obustronna głuchota nie jest charakterystyczna dla przewlekłego urazu akustycznego. Przedstawiona dokumentacja z badań profilaktycznych odzwierciedla tylko wydolność społeczną słuchu i nie umożliwia pełnej oceny narządu słuchu. Instytut pokreślił, iż A. D. zakończył pracę zawodową w 1990 r., a postępowanie w kierunku rozpoznania choroby zawodowej wszczęto w 2006 r., czyli 16 lat po ustaniu narażenia zawodowego. Tymczasem okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 2 lata (zarówno w aktualnym, jak i w poprzednio obowiązującym wykazie chorób zawodowych). W związku z powyższym Instytut podtrzymał swoje orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u A. D. choroby zawodowej.

W dniu (...) 2010 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzje:

- Nr (...), znak: (...) o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - pylicy płuc krzemowej - wymienionej w poz. 3)1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869);

- Nr (...), znak: (...) o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli - wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów;

- Nr (...), znak: (...) o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2 i 3 kHz - wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów.

Organ I instancji stwierdził, iż A. D pracując w Wytwórni (...)"A" S.A. w B był eksponowany na pyły o zawartości 2-50% SiO2 (3,1% SiO2) oraz na hałas o poziomie 83 dB (A). Organ I instancji wyjaśnił, iż warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu schorzenia znajdującego się w wykazie chorób zawodowych wydane przez upoważnioną placówkę służby zdrowia. Tymczasem orzekające w sprawach A. D. upoważnione placówki służby zdrowia, tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy wydały orzeczenia lekarskie odpowiednio z dnia (...) 2007 r. i z dnia (...) 2007 r. o braku podstaw do rozpoznania ww. chorób zawodowych. Organ I instancji wskazał, iż w ponownie toczącym się, na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, postępowaniu administracyjnym obie ww. jednostki orzecznicze podtrzymały swoje orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u A. D. powyższych chorób zawodowych. Organ I instancji podniósł, iż aktualnie obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, nie mają wpływu na merytoryczną treść wydanych orzeczeń. Powodem stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 3)1 wykazu był bowiem brak typowych zmian radiologicznych w płucach dla pylicy płuc krzemowej. Do oceny stanu zdrowia pacjenta zastosowano standardy radiologiczne międzynarodowej klasyfikacji pylicy płuc. Z kolei powodem braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 5 wykazu było to, że w badaniu układu oddechowego nie stwierdzono najmniejszych patologicznych objawów osłuchowych, a badania spirometryczne nie wykazały odchyleń od stanu prawidłowego. Stwierdzono objętość wydechową FEV1=90%, a do uznania tej choroby zawodowej wymagane jest obniżenie objętości wydechowej poniżej 50%. Natomiast powodem braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu było to, że stwierdzona u badanego głuchota nie była charakterystyczna dla uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Ponadto uwzględniono fakt, że pacjent nie pracuje od 1990 r., a z dokumentacji badań okresowych wynika, że nie występowały objawy choroby w okresie pracy zawodowej i 2 lata od jej zakończenia. Biorąc powyższe pod uwagę Powiatowy Inspektor Sanitarny postanowił wydać decyzje o braku podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych.

W odwołaniach od powyższych decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego A. D. wniósł o ich uchylenie, gdyż jego zdaniem w sposób rażący naruszają one prawo oraz zostały oparte na błędnych ustaleniach faktycznych. Odwołujący się podniósł, iż praca, którą wykonywał w Wytwórni (...)"A" w B na stanowisku ostrzarza, odbywała się w pomieszczeniu o dużym zanieczyszczeniu powietrza oraz o dużym natężeniu hałasu. W trakcie ostrzenia narzędzi w powietrzu unosiły się drobinki pyłów w tym drobinki metali ciężkich. Odwołujący się stwierdził, iż pracodawca nie zapewnił pracownikom odpowiednich masek zabezpieczających przed wdychaniem zanieczyszczonego powietrza ani nauszników zabezpieczających przed emitowanym przez maszyny hałasem. Odwołujący się wskazał, iż do chwili obecnej ma kłopoty z oddychaniem i jest właściwie głuchy, nawet posiadania aparatu słuchowego tej sytuacji nie zmienia. Odwołujący się uważa, iż schorzenie, jakiego się nabawił podczas wykonywania pracy ma ścisły związek z wykonywanym zawodem, gdyż nigdy nie wykonywał innej pracy, która mogłaby spowodować jego powstanie. Poza tym schorzenie to ujawniło się, gdy A. D. pracował, a swoje nasilenie miało, gdy już został zwolniony z zakładu. Odwołujący się wniósł również o ponowne przeprowadzenie badań lekarskich przez biegłego lekarza.

W dniu 30 grudnia 2010 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), wydał decyzje:

- Nr (...), którą utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) 2010 r. Nr (...), znak: (...);

- Nr (...), którą utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) 2010 r. Nr (...), znak: (...);

- Nr (...), którą utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) 2010 r. Nr (...), znak: (...).

Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał, iż wydane decyzje organu I instancji są merytorycznie uzasadnione, a przed ich wydaniem w sposób wyczerpujący został zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy w sprawie. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Organ II instancji wskazał, iż w toku postępowania dokonano oceny narażenia zawodowego i stwierdzono, że A. D. podczas wykonywania pracy na stanowisku ostrzarza był narażony na działanie pyłu przemysłowego z zawartością wolnej krystalicznej krzemionki oraz hałasu, jednak zdaniem organu, sam fakt pracy w środowisku, gdzie występowało narażenie na czynniki szkodliwe nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przy braku rozpoznania istnienia skutków szkodliwego oddziaływania tego czynnika na organizm człowieka. Ujawnienie objawów klinicznych choroby zależy bowiem w dużym stopniu od indywidualnej wrażliwości narażonych.

Organ II instancji oświadczył, iż odmawiając stwierdzenia u A. D. chorób zawodowych wziął pod uwagę fakt, iż w przedmiotowej sprawie orzekały jednostki właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. Ośrodek Medycyny Pracy, a w sprawie o stwierdzenie ubytku słuchu - dodatkowo jeszcze Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Obie jednostki orzecznicze wydały w sprawie jednoznaczne orzeczenia lekarskie, w których nie rozpoznały u A. D. chorób zawodowych. Organ II instancji wyjaśnił, iż zasadniczym powodem stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania u A. D. choroby zawodowej - pylicy płuc krzemowej, był brak typowych dla tej choroby zmian radiologicznych w płucach. Z kolei zasadniczym powodem nie stwierdzenia u A. D. przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, była wartość wskaźnika FEV1, która w przeprowadzonych badaniach spirometrycznych wynosiła 90% wartości należnej, tj. powyżej wymaganego kryterium klinicznego figurującego w aktualnym wykazie chorób zawodowych, określonego jako obniżenie wskaźnika FEV1 poniżej 60% wartości należnej. Natomiast zasadniczym powodem braku podstaw do rozpoznania u A. D. choroby zawodowej narządu słuchu była stwierdzona głuchota obustronna, która nie jest charakterystyczna dla przewlekłego uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Ponadto w tym przypadku nie zostało również spełnione kryterium czasowe ponieważ postępowanie w związku z podejrzeniem choroby zawodowej u A. D. zostało wszczęte w 2006 r., zaś zaprzestanie przez niego pracy w narażeniu zawodowym na hałas nastąpiło w 1990 r., a w dokumentacji medycznej brak udokumentowanych objawów choroby w okresie pracy zawodowej i do 2 lat od jej zakończenia.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu organ II instancji wyjaśnił, iż decyzje organu I instancji oparte były na orzeczeniach lekarskich wydanych przez uprawnione jednostki służby zdrowia. W powyższych orzeczeniach lekarskich nie stwierdzono zmian upoważniających do rozpoznania u A. D. chorób zawodowych. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej uznały, iż przedmiotowe orzeczenia oraz ich weryfikacja uwzględniająca kryteria diagnostyczno-orzecznicze zamieszczone w aktualnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, są w sposób wyczerpujący, jednoznacznie i spójnie uzasadnione i nie budzą wątpliwości. Organ II instancji uważa zatem, iż zawarta w odwołaniach prośba o przeprowadzenie ponownych badań jest bezzasadna. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

Z powyższymi decyzjami Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie zgodził się A. D. i pismami z dnia 18 i 21 stycznia 2010 r. wniósł na nie skargi, domagając się ich uchylenia. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), poprzez chybione przyjęcie braku podstaw do stwierdzenia u niego chorób zawodowych wymienionych w poz. 3)1, 5 i 21 wykazu chorób stanowiącego załącznik do ww. rozporządzenia. Skarżący stwierdził, iż podczas pracy w Wytwórni (...)"A" w B był narażony na działanie czynników szkodliwych, tj. pyłu przemysłowego zawierającego krzemionkę oraz hałasu. Skarżący wskazał, iż w okresie jego zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie nie wykonywano niezbędnych badań środowiskowych pozwalających na ustalenie, jakie wówczas na stanowisku pracy było stężenie pyłu i natężenie hałasu. Skarżący podniósł, iż pierwsze badania przeprowadzono dopiero w 1991 r., a więc po upływie co najmniej roku od zaprzestania przez niego pracy. Tymczasem to właśnie na tych badaniach Wojewódzki Inspektor Sanitarny oparł całość zagadnienia. Skarżący uważa, iż jest to postępowanie nieprawidłowe i dla niego krzywdzące, gdyż nie może on ponosić negatywnych konsekwencji nie przeprowadzenia badań środowiskowych. Skarżący podkreślił, iż choroby zawodowej nabawił się podczas pracy w narzędziowni, w trakcie całego okresu pracy, a więc przez 41 lat, a nie tylko w ostatnim roku, czy też dwóch przed ustaniem zatrudnienia. Skarżący wskazał również, iż początkowo w przedsiębiorstwie "A" warunki pracy były bardzo niedobre, a w związku z tym nie można o całym tym okresie - począwszy od roku 1949 - wyciągać wniosków na podstawie badania przeprowadzonego w roku 1991. A. D. uważa zatem, iż przeprowadzone w 1991 r. badania środowiskowe na jego stanowisku pracy nie są przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, a w związku z tym zachodzi konieczność przeprowadzenia dodatkowych badań skarżącego przez biegłych.

Skarżący zwrócił także uwagę, iż organy administracyjne nie dopuściły innego dowodu w sprawie dotyczącego środowiska pracy poza badaniami z 1991 r. Zdaniem skarżącego, jest rzeczą niemożliwą, aby nie istniały jednak inne pomiary z czasu jego zatrudnienia w przedsiębiorstwie "A". Skarżący stwierdził, iż wprawdzie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazano, iż przebywał w środowisku o silnym zapyleniu i w narażeniu na hałas, ale zdaniem organu nie miało to wpływu na stan jego zdrowia. Skarżący uważa jednak, iż warunki w jakich przyszło mu pracować stwarzały możliwość powstania przedmiotowych chorób zawodowych. Podał, iż przedmiotowe choroby zawodowe ujawniły się już w trakcie jego pracy w przedsiębiorstwie "A".

Skarżący podniósł, iż w prowadzonym postępowaniu administracyjnym złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z badań lekarskich przeprowadzonych przez biegłych. Organ II instancji uznał powyższy wniosek za niezasadny i stwierdził, że skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Tymczasem zdaniem skarżącego, złożony wniosek znajdujący się w piśmie z dnia 14 listopada 2007 r., takiej właśnie sytuacji dotyczył, gdyż wnosił o ponowne przeprowadzenie badania uważając, iż poprzednie było wykonane w sposób niewłaściwy i nie uwzględniało wszystkich podanych przez niego okoliczności.

W odpowiedziach na skargi Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skarg. W ocenie organu, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w sprawie oceny narażenia zawodowego A. D. pozwala uznać z przeważającym prawdopodobieństwem, iż w czasie pracy zawodowej na stanowisku ostrzarza był on narażony na pył przemysłowy oraz hałas, a zatem jego warunki pracy stwarzały możliwość powstania chorób zawodowych. Organ II Instancji nie zgodził się więc z twierdzeniem skarżącego, że organy administracyjne swoje rozstrzygnięcia oparły na wynikach badań przeprowadzonych w 1991 r. i nie dopuściły innego dowodu na tę okoliczność. Organ dokonał oceny narażenia zawodowego i na jego podstawie przyjął, że skarżący przez 41 lat pracy zawodowej mógł być narażony na pył przemysłowy (także z wolną krzemionką) i hałas.

Odnośnie pisma z dnia 14 listopada 2007 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż w piśmie tym skarżący oświadczył, że nie będzie zapoznawał się z materiałami dowodowymi w sprawie swojej choroby zawodowej. Wyraził również niezadowolenie z przeprowadzonego postępowania i wniósł o dopuszczenie dowodu z badań lekarskich przeprowadzonych przez biegłych odpowiednich specjalności. Wojewódzki Inspektor Sanitarny uważa, iż wniosek ten nie znajduje uzasadnienia, bowiem skarżący był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu (...) 2007 r. wydał orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego chorób zawodowych. Orzeczenia te zawierały pouczenie o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego w jednostce badawczo-rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy. Taki wniosek skarżący złożył jedynie w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej narządu słuchu i w związku z tym został przebadany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w dniu (...) 2007 r. wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania zawodowego obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. Orzeczenie to Instytut podtrzymał następnie w swojej opinii z dnia 31 maja 2010 r.

Podsumowując Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, iż wydane przez Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzeczenia wraz z ich późniejszą weryfikacją są uzasadnione w sposób wyczerpujący, jednoznaczny i nie budzą wątpliwości. Podniósł również, iż organ administracyjny nie może stwierdzić u strony choroby zawodowej, jeżeli z orzeczenia lekarskiego wynika, że brak jest podstaw do jej stwierdzenia.

Na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył skargi A. D. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą III SA/Kr 238/11.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest zatem kontrola zaskarżonych decyzji z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z obowiązującym prawem. Stosownie do treści art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji nie jest związany granicami skargi ani podniesionymi w niej zarzutami.

Przed organami Inspekcji Sanitarnej toczyły się postępowania w przedmiocie stwierdzenia u A. D. następujących chorób zawodowych:

- pylicy płuc krzemowej - wymienionej w poz. 3)1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869);

- przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli - wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów;

- obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2 i 3 kHz - wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów.

Zarówno Powiatowy Inspektor Sanitarny, jak i Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznały, iż brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącego ww. chorób zawodowych. Na decyzje organu II instancji A. D. wniósł skargi, które w ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie.

Ww. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. zostało wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu.

Skarżący był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu (...) 2007 r. wydał orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u niego ww. chorób zawodowych.

W orzeczeniu Nr (...) Ośrodek Medycyny Pracy wskazał, iż w wykonanych zdjęciach radiologicznych klatki piersiowej A. D. brak było typowych dla pylicy płuc krzemowej zmian radiologicznych w obrębie pól płucnych.

Z kolei w orzeczeniu Nr (...) stwierdzono, iż u A. D. brak było charakterystycznego (subiektywnego) wywiadu chorobowego, a w badaniu przedmiotowym układu oddechowego nie stwierdzono nawet najmniejszych, patologicznych objawów osłuchowych. Natomiast przeprowadzone badania spirometryczne nie wykazały odchyleń od stanu prawidłowego, w tym wartość FEV1, która wynosiła 90%.

Natomiast w orzeczeniu Nr (...) podano, iż wyniki przeprowadzonych badań audiologicznych (badanie audiometrii impedancyjnej, badanie audiometrii tonalnej) wykazały głuchotę, która nie jest charakterystyczna dla uszkodzenia słuchu hałasem. Ośrodek Medycyny Pracy wskazał, iż zgodnie z wykazem chorób zawodowych, rozpatrywanie zawodowej etiologii trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego, może być dokonane do 2 lat od ustania ekspozycji zawodowej na hałas. Tymczasem A. D. zakończył pracę zawodową w narażeniu na hałas w 1990 r., zaś dostarczona dokumentacja z badań okresowych obejmująca okres 1977-1989 wykazała, że w okresie narażenia zawodowego ocena słuchu (badaniem akumetrycznym) była prawidłowa.

Swoje stanowisko OMP podtrzymał następnie w piśmie z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr (...).

Skarżący był również badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w dniu (...) 2007 r. wydał orzeczenie lekarskie nr (...) o braku podstaw do rozpoznania zawodowego obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. W uzasadnieniu orzeczenia Instytut podał, iż stwierdzona u A. D. głuchota obustronna nie jest charakterystyczna dla przewlekłego urazu akustycznego. Ponadto pacjent zakończył pracę zawodową w narażeniu na hałas w 1990 r. Zdaniem Instytutu, przedstawiona dokumentacja z badań profilaktycznych nie umożliwiała pełnej oceny stanu narządu słuchu. Brak zatem było podstaw do rozpoznania u A. D. ww. choroby zawodowej narządu słuchu.

Pismem z dnia 31 maja 2010 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego przesłał zweryfikowane w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. orzeczenie lekarskie nr (...) o braku podstaw do rozpoznania u A. D. choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 aktualnego wykazu chorób zawodowych.

Zgodnie z treścią § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., decyzję w sprawie choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest zatem orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniu lekarskim, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania u skarżącego ww. chorób zawodowych, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji. Przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001 r., sygn. akt I SA 2870/00) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Wydane w niniejszej sprawie opinie biegłych są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości. Dlatego też uznać należy, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji administracyjnych zostało przeprowadzone prawidłowo, a decyzje oparte zostały na opiniach lekarskich zawierających przekonujące uzasadnienia.

W swoich skargach skarżący zarzucił organom administracyjnym, iż nie przeprowadziły one żadnych dodatkowych badań środowiska pracy i ograniczyły się do badania przeprowadzonego dopiero w 1991 r., a więc po upływie co najmniej roku od zaprzestania przez niego pracy w Wytwórni (...)"A" w B. Zdaniem Sądu zarzut ten jest nieuzasadniony, gdyż orzekające w niniejszej sprawie organy przyjęły istnienie w środowisku pracy skarżącego warunków szkodliwych (tekst jedn.: pyłu przemysłowego zawierającego krzemionkę oraz hałasu) narażających go na powstanie choroby zawodowej. Niewykonywanie przez pracodawcę niezbędnych badań środowiskowych nie spowodowało zatem dla skarżącego żadnych negatywnych konsekwencji.

W swoich skargach skarżący zarzucił również organom administracyjnym, iż nie uwzględniły one zawartego w piśmie z dnia 14 listopada 2007 r. wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, iż pismo z dnia 14 listopada 2007 r. stanowi odpowiedź skarżącego na przesłane mu przez organ II instancji zawiadomienie o zakończeniu postępowania odwoławczego i o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych. Skarżący nie skorzystał z tej możliwości.

Zgodnie z treścią § 7 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Wniosek o przeprowadzenie ponownego badania składa się w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego, za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia zatrudniającej lekarza, który wydał to orzeczenie. Taką samą możliwość przewidywał § 7 ust. 1 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Wydane przez Ośrodek Medycyny Pracy orzeczenia z dnia (...) 2007 r. zawierały pouczenie o przysługującym skarżącemu prawie złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Wniosek taki skarżący złożył jedynie w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej narządu słuchu (poz. 21 wykazu chorób zawodowych) i jak to już zostało powyżej opisane, został przebadany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Nie było zatem podstaw do uwzględnienia zawartego w piśmie z dnia 14 listopada 2007 r. wniosku skarżącego o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego, tym bardziej, że w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił on żadnych konkretnych zarzutów merytorycznych ani wyników innych badań lekarskich podważających ustalenia jednostek orzeczniczych. Z tego powodu Sąd nie uwzględnił także wniosku pełnomocnika skarżącego złożonego na rozprawie przez WSA w Krakowie w dniu 12 lipca 2012 r. o odroczenie rozprawy w celu ewentualnego ustalenia ze skarżącym, czy dysponuje jakimiś wynikami badań lekarskich z okresu zatrudnienia lub 2 lata po jego ustaniu, których wyniki podważałyby wiarygodność wydanych na potrzeby niniejszego postępowania opinii biegłych. Sąd uznał ten wniosek za nie spełniający wymogów z art. 99 p.p.s.a., zmierzający do nadmiernego przedłużenia postępowania i nie będący niezbędnym do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.), bowiem o istnieniu takich wyników badań skarżący dotychczas nie wspominał w żadnym ze swoich odwołań, jak również w poprzednich i obecnych skargach do Sądu.

Mając powyższe na względzie, Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji, nie stwierdził ani naruszenia prawa materialnego ani naruszenia prawa procesowego mogącego mieć wpływ na wynik spraw, a w związku z tym na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargi oddalił.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określając ich wysokość na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.