Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1788187

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 22 lipca 2015 r.
III SA/Kr 138/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: WSA Janusz Kasprzycki (spr.).

Sędziowie WSA: Bożenna Blitek Janusz Bociąga.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 grudnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 grudnia 2014 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 107 ust. 5b i 5d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej w skrócie u.p.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej w skrócie k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia (...) 2014 r., znak: (...), orzekającą o odmowie przyznania J. C. zasiłku celowego na zakup leków oraz zasiłku celowego na dojazd na terapię do K.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 23 września 2014 r. J. C. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz na dojazd na terapię do K.

Na podstawie przeprowadzonego w toku postępowania administracyjnego rodzinnego wywiadu środowiskowego i innych załączonych dokumentów organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rolnikiem, ubezpiecza się KRUS.

Wobec niemożności ustalenia dochodu wnioskodawcy na podstawie przedłożonych przez niego dokumentów i złożonych oświadczeń, organ I instancji wezwał J. C. do przedłożenia aktu notarialnego, dokumentującego sprzedaż nieruchomości rolnej, stanowiącej własność wnioskodawcy.

Decyzją z dnia (...) 2014 r., znak: (...), Wójta Gminy orzekł o odmowie przyznania J. C. zasiłku celowego na zakup leków oraz zasiłku celowego na dojazd na terapię do K.

W uzasadnieniu organ podniósł, że w myśl art. 107 ust. 1 i 5b ustawy o pomocy społecznej sytuację ubiegającego się o pomoc ustala się na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także na podstawie wskazanych w tym przepisie dokumentów, oświadczeń, itp.

Wnioskodawca nie wykazał jednak chęci współpracy z pracownikiem socjalnym, co w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Organ I instancji podał mianowicie, że wnioskodawca został wezwany do przedłożenia aktu notarialnego w dniu 22 października 2014 r. o sprzedaży gruntów rolnych, jednakże w żaden sposób na nie nie zareagował. W związku z tym organ orzekł o odmowie przyznania mu świadczeń.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł do SKO J. C.

Opisaną na wstępie, kwestionowaną skargą, decyzją z dnia 16 grudnia 2014 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO, działające jako organ odwoławczy, wskazało, że obowiązkiem osoby ubiegającej się o udzielenie pomocy społecznej jest udzielenie niezbędnych informacji dotyczących sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej członków rodziny. Okoliczność, jaką jest sprzedaż nieruchomości, może mieć wpływ na ustalenie wysokości dochodu skarżącego, a co za tym idzie, na zasadność przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem Kolegium, negatywne formy zachowań osób ubiegających się o pomoc, takie jak utrudnianie ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej członków rodziny, są przejawem braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W takich sytuacjach, zgodnie z dyspozycją art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, organ może odmówić przyznania świadczeń.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. C. podał, że został bezprawnie pozbawiony przysługujących mu świadczeń socjalnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów oby instancji - Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Wójta Gminy - w niniejszej sprawie administracyjnej, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej w skrócie u.p.s.).

Ocena zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z nią, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Z całą stanowczością podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest więc aktywizacja świadczeniobiorców. Zaakcentowania wymaga, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organy zajęły trafne stanowisko, że taka postawa skarżącego, ubiegającego się o przyznanie mu pomocy, musiała skutkować wydaniem decyzji odmawiających mu przyznania żądanych świadczeń.

Istotnie, w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.

Sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się natomiast na podstawie dokumentów wymienionych w ust. 5b tego przepisu.

W przypadku, jak stanowi ust. 5d art. 107 u.p.s., gdy okoliczności sprawy, mające wpływ na prawo do świadczeń, wymagają potwierdzenia innym oświadczeniem lub dokumentem niż wymienionym w ust. 5b, można domagać się takiego oświadczenia lub dokumentu.

Nie ulega więc żadnym wątpliwością, że kwestia sprzedaży gruntów rolnych ma istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia o przyznaniu skarżącemu zasiłków celowych. W sytuacji bowiem potwierdzenia dysponowania przez skarżącego znaczną sumą pieniędzy z tytułu sprzedaży gruntów, okoliczność ta nie jest przecież bez znaczenia w świetle celów i zasad przyznawania pomocy z ustawy o pomocy społecznej beneficjentom, wskazanych w art. 2 i 3 oraz 4 ustawy, dla przyznania pomocy finansowej w celu przezwyciężenia trudności w jakiej się skarżący znalazł.

Prawidłowo więc zachował się organ I instancji wzywając uprzednio skarżącego do przedłożenia aktu notarialnego sprzedaży gruntów rolnych.

Skoro sam skarżący, żądający zarazem przyznania mu pomocy, nie przedłożył żądanego dokumentu, to zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium i organu I instancji, iż taką bierną postawę skarżącego można było uznać za brak współpracy jego z organami pomocy społecznej w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej zarazem skarżącego, co w świetle postanowień art. 11 ust. 2 u.p.s. dawało podstawę do wydania decyzji negatywnych.

Podkreślić jeszcze raz bowiem należy, jak trafnie zauważył to WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 118/14, LEX nr 1482080, że: "Warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna."

Zachowanie skarżącego uniemożliwiło organom rzetelne ustalenie tej sytuacji.

Nie doszło więc przy wydawaniu kontrolowanych rozstrzygnięć ani do naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik, ani też do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.