Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1666481

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 23 kwietnia 2015 r.
III SA/Gl 78/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

W skardze na ww. decyzję skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał wypełniony przez siebie druk formularza PPF w dniu (...) r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym).

W uzasadnieniu wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje jedynie rentę w wysokości (...) zł - po potrąceniach. Utrzymanie mieszkania skarżącego kosztuje go 400 zł. Jego żona nie pracuje i nie może znaleźć pracy - chce się zarejestrować, jako osoba bezrobotna. Prąd i gaz pochłaniają miesięcznie kwotę 100 zł. Tym samym "do życia" pozostaje stronie jedynie 200 zł. Rentę przyznano stronie w związku z jej stanem zdrowia. Skarżący oświadczył, że pozostaje w stanie niedostatku.

Z oświadczenia skarżącego wynikało, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną L. K. i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego jest jego świadczenie rentowe wynoszące, po potrąceniach egzekucyjnych, 768 zł. Skarżący określił, że jest to renta inwalidzka (...) grupy.

Strona podkreśliła, że jego bezrobotna żona nie pobiera żadnych świadczeń socjalnych i pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący stwierdził, że żyje w dużej mierze dzięki pomocy przyjaciół i pożyczkom.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia (...) r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy - z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki oraz określeniem osób udzielających im pomocy w utrzymaniu. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą w dniu (...) r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową "(...)" w K.; akt notarialny zawarty w dniu (...) r. ustanawiający rozdzielność majątkową między małżonkami K. z tym dniem; kserokopię faktury obrazującej opłatę za usługi telekomunikacyjne w (...) Polska S.A. (103 zł); druczek opłaty w spółdzielni mieszkaniowej (368 zł) oraz kserokopie druków opłat za energię elektryczną (215,41 zł - w rozliczeniu dwumiesięcznym); swoje własne zeznania podatkowe za 2013 r.: PIT-36L oraz PIT-37 r.; zaświadczenie z dnia (...) r. z Banku "A" o wysokości salda i obrotach na rachunku wnioskodawcy i pismo z tego samego dnia, stanowiące odpowiedź na reklamację strony skarżącej.

W piśmie przewodnim z dnia (...) r. wnioskodawca oświadczył, że aktualnie żyje ze swoją żoną w separacji faktycznej. Jego żona wyprowadziła się do innego mężczyzny pod nieznany mu adres i zabrała ze sobą wszelką dokumentację, która jej dotyczy. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia, ponieważ skarżący i tak nie prowadzi aktualnie ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego.

Wydatki wnioskodawcy kształtują się w przybliżeniu następująco: żywność - 400 zł; środki czystości - 150 zł; leki i leczenie - 200 zł. Strona pozostaje w niedostatku, który z miesiąca na miesiąc pogłębia się.

Uzasadnienie prawne

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku W. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować albo zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W. K. składając w dniu (...) r. oświadczenie na druku urzędowego formularza PPF, przedstawił swoją sytuację majątkowo - rodzinną w sposób następujący: mieszka razem ze swoją żoną w K., przy ul. (...). Żona jest osobą bezrobotną, a jedynym dochodem ich wspólnego gospodarstwa domowego jest jego świadczenie rentowe, zamykające się w kwocie 768 zł na miesiąc. Skarżący utrzymuje swoją żonę. Wnioskodawca pozostaje w stanie niedostatku, a w egzystencji pomagają jemu i żonie przyjaciele oraz zaciągane pożyczki.

W celu uprawdopodobnienia ciężkiej sytuacji życiowej skarżącego, wezwano go pismem z dnia (...) r. o przedłożenie stosownego materiału źródłowego, potwierdzającego taki stan.

Z nadesłanych przez wnioskodawcę dokumentów, w odpowiedzi na powyższe wezwanie (nadesłanych w dniu (...) r.) oraz pisma przewodniego wynika, że: pozostaje on ze swoją żoną w ustroju majątkowej rozdzielności małżeńskiej. Nie mieszka razem ze swoją żoną, lecz mieszka sam w K., przy ul. (...). Strona nie nadesłała zaświadczenia o zameldowaniu (jednak w formularzu oświadczyła, że mieszka razem ze swoją żoną, natomiast w odpowiedzi na wezwanie oświadczyła z kolei, że mieszka sam, pod innym adresem). Brak w aktach jakichkolwiek oświadczeń i pism osób, które udzielać miały małżonkom K. pomocy, jak również pożyczek. Wnioskodawca, który znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej nie wskazał jednocześnie, aby posiadał jakiekolwiek zaległości płatnicze z tytułu czynszu, czy też opłat za media.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że strona żądająca przyznania prawa pomocy powinna wykazać (wyjaśnić) swój aktualny stan majątkowy w sposób rzetelny i wyczerpujący tak, aby nie budził w rozpoznającym wniosek żadnych wątpliwości. Stan majątkowy wnioskodawcy powinien być wyjaśniony z uwzględnieniem osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero takie wykazanie przez wnioskodawcę swojej kondycji finansowej pozwala rozpoznającemu wniosek na analizę przedłożonego materiału źródłowego i ustalenie, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W rezultacie może zostać podjęta decyzja uwzględniająca wniosek (w całości, bądź też w części), ale tylko wtedy, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże swój aktualny stan majątkowy w sposób wyczerpujący i nie budzący żadnych wątpliwości.

W przedmiotowej sprawie trudno jednak stwierdzić, że wnioskodawca wyjaśnił swój stan majątkowy w sposób rzetelny i wyczerpujący oraz nie wzbudzający żadnych wątpliwości. Co więcej, jego oświadczenia złożone w toku tego postępowania wpadkowego wskazują na to, że brak im przymiotu wiarygodności. Strona, reprezentowana w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, przedstawiła dwa przeciwstawne sobie stany (sytuacje życiowe): jeden - na druku urzędowego formularza PPF i drugi - w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia (...) r. (wzywającego do uzupełnienia braków formularza i uprawdopodobnienia danych w nim zawartych). Co istotne, pomiędzy przedstawieniem tych dwóch całkowicie odmiennych sytuacji życiowych upłynęło praktycznie jedynie trzy tygodnie. Taka momentalna zmiana sytuacji życiowej wnioskodawcy jest wprawdzie możliwa, jednak w przedmiotowej sprawie, analizując dane wskazane przez skarżącego i jego oświadczenia - zmiana ta nie przesądza w sposób decydujący o jego sytuacji majątkowej, a w dalszej konsekwencji o rozstrzygnięciu jego wniosku. Niezależnie bowiem od tego, czy wnioskodawca mieszka razem ze swoją żoną, to tylko on, wg swojego oświadczenia, uzyskuje jedyny dochód w swoim gospodarstwie domowym.

Wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową na druku PPF złożonym w dniu (...) r. (data nadania przesyłek zawierających druki PPF w urzędzie pocztowym). Natomiast już w dniu (...) r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) przedstawił swoją sytuację majątkową i życiową zupełnie odmiennie: nie mieszka już razem ze swoją żoną - mieszka sam, pod innym adresem. Stwierdził, że pozostaje z żoną w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, co i tak jest przecież bez znaczenia, ponieważ żona mieszka aktualnie u innego mężczyzny i skarżący pozostaje z nią w faktycznej separacji.

Niezależnie od powyższego, skarżący w wyżej cytowanym piśmie przewodnim podał szacunkowe koszty swojego utrzymania na łączną kwotę 750 zł (żywność - 400 zł; środki czystości - 150 zł i leki oraz leczenie - 200 zł). Z tego oszacowania wynika, że strona wydając pieniądze na swoje osobiste utrzymanie nie posiada już żadnych środków pieniężnych, pozwalających na uiszczenie opłat za mieszkanie i media (energię elektryczną, wodę, telefon) - które skarżący w rzeczywistości jednak opłaca. Jeżeli prawdą jest to, że jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy ma być jego renta w kwocie 768 zł netto na miesiąc, to skarżący nie byłby w stanie ponieść samodzielnie wskazanych wyżej wydatków (kosztów osobistego utrzymania łącznie z kosztami opłat za mieszkanie i media). Co bardzo istotne, wnioskodawca nie podnosi, aby miał jakiekolwiek zaległości w opłacaniu rachunków - nie posiada zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej z tytułu opłat, ani zaległości w regulowaniu opłat za media. Prowadzi to do wniosku, że skarżący musi posiadać jakieś inne źródło dochodu, które pozwala mu jednak ponosić wszelkie koszty utrzymania, bądź też korzysta z czyjejś pomocy finansowej. Pomimo wezwania z dnia (...) r. skarżący nie tylko, że nie nadesłał oświadczeń osób (przyjaciół), które miałyby mu pomagać, ani osób, które miałyby udzielać jemu pożyczek, ale również w żaden sposób nie ustosunkował się do tej części wezwania referendarza sądowego.

Odnosząc te rozważania do stanu majątkowego wnioskodawcy zobrazowanego na druku PPF, należy stwierdzić, że będą one nadal aktualne w stanie wskazanym przez stronę w odpowiedzi na wezwanie z dnia (...) r. - wszak żona skarżącego była, wg jego oświadczenia, osobą bezrobotną i nie uzyskiwała żadnego dochodu. Opierając się na oświadczeniach skarżącego zawartych na druku PPF, jak i w piśmie przewodnim z dnia (...) r. to renta wnioskodawcy w kwocie 768 zł miała być jedynym źródłem dochodu jego gospodarstwa domowego (niezależnie od tego, czy prowadził je wspólnie ze swoją żoną, czy też obecnie pozostawać ma w jednoosobowym gospodarstwie domowym).

Należy zaznaczyć, że w piśmie Banku "A" z dnia (...) r. (odpowiedzi na reklamację (...)) potwierdzona jest informacja o zajęciach zabezpieczających na rachunkach skarżącego. W piśmie tym zawarto również informację o tym, że kwota wolna od egzekucji na rachunku bankowym strony wynosi 11.700,78 zł, z czego wykorzystana kwota na dzień (...) r. wynosi jedynie 178,63 zł. Tak więc skarżący posiada na jednym z rachunków bankowych relatywnie znaczną kwotę pieniężną. Mając ten fakt na uwadze, trudno jest określić skarżącego, jako osobę, która rzeczywiście pozostaje w niedostatku.

Z oświadczeń wnioskodawcy i nadesłanych materiałów można wnioskować, że skarżący dysponuje faktycznie co najmniej dwoma lokalami (mieszkaniami): wskazanym na druku formularza PPF mieszkaniem przy ul. (...) w K. (podanie tego adresu wskazuje, że jest to jednocześnie adres - miejsce zamieszkania wnioskodawcy, jak i jego adres do korespondencji) oraz lokalem wynajętym w spółdzielni mieszkaniowej przy ul. (...) (umowa została podpisana już w (...) r.). Faktem jest, że nie jest znany tytuł prawny do pierwszego mieszkania, jednakże domniemywać można, że jest on posiadaczem samoistnym tych dwóch lokali mieszkalnych. Jeżeli wnioskodawca znajduje się jednak rzeczywiście w ciężkiej sytuacji majątkowej, określanej przez niego jako stan niedostatku, to jest niemożliwe, aby był w stanie utrzymywać jednocześnie dwa lokale (opłacając czynsz, bądź inne opłaty za użytkowanie lokalu oraz opłacając media). Tym bardziej, że w ogóle nie jest już wiarygodne ponoszenie przez skarżącego kosztów związanych z użytkowaniem tylko jednego lokalu i kosztów osobistego utrzymania z kwoty 768 zł miesięcznego dochodu.

Dla porządku należy również ustosunkować się do kwestii ustroju rozdzielności majątkowej, który obowiązuje w małżeństwie wnioskodawcy. Okoliczność obowiązywania takiego ustroju w małżeństwie wnioskodawcy nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Jest to o tyle istotne, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza przecież zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, Nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał zastosowanie w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Generalnie ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie "obowiązuje" przy odpowiedzialności finansowej, majątkowej małżonka, która wynika z przepisów prawa materialnego, w tym, szeroko pojętych czynności cywilnoprawnych.

Co więcej, w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 - niepubl.).

Skarżący nie przedstawił żadnych danych odnoszących się do stanu majątkowego swojej żony. Obowiązki małżonków opisane wyżej obowiązują przez cały okres trwania małżeństwa i nie niweczy ich tzw. separacja faktyczna.

Tak więc strona nie zdołała wykazać, że jest w stanie rzeczywiście utrzymać jeden lokal i siebie samą jedynie z renty w kwocie 768 zł netto miesięcznie. Stwierdzenie to jest tym bardziej aktualne w przypadku utrzymania z takiej kwoty dwóch lokali (w K.: na ul. (...) i na ul. (...)). Jednocześnie strona skarżąca nie podnosi, aby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu płatności i swoich zobowiązań. Brak jest jednocześnie danych, które wskazywałyby na źródło dodatkowych środków finansowych, które skarżący przeznacza na utrzymanie. Brak oświadczeń osób, które miały być przyjaciółmi skarżącego i udzielać mu pomocy, jak również brak informacji o pożyczkach udzielanych wnioskodawcy. Skarżący w ogóle w żaden sposób nie ustosunkował się do tych kwestii.

W efekcie stwierdzić należy, że informacje i oświadczenia skarżącego mające zobrazować jego aktualny stan majątkowy nie są spójne, posiadają luki i tworzą mało wiarygodny obraz. W takiej sytuacji nie można przyjąć, że skarżący przedstawił swój aktualny stan majątkowy w sposób rzetelny, całościowy i wyczerpujący.

Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.