Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 24 października 2008 r.
III SA/Gl 742/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Jolanta Skowronek (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 24 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi PPHU "A" Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Dnia (...) r. (data stempla pocztowego) skarżąca Spółka "A" z siedzibą w Z. zwróciła się do tut. Sądu o zwolnienie z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie (...) zł.

Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, pismem z dnia (...) r. wezwano skarżącą Spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, wg ustalonego wzoru, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W terminie wyznaczonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr - w zakresie obejmującym zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków).

W jego uzasadnieniu podniesiono, że działalność Spółki obejmuje (...),(...), obrót (...) i (...).

Ponadto wskazano, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe Spółki uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi.

Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż.

Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników.

W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości (...) zł, stratę za (...)

rok obrotowy w kwocie (...) zł, wartość środków trwałych według bilansu za (...) rok w wysokości (...) zł oraz (...) stan środków na rachunkach bankowych.

Jednocześnie w piśmie z dnia (...) r. - nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku - skarżąca wyjaśniła, iż "nie otrzymuje wyciągów od banków" w związku z tym nie jest możliwe ich przesłanie. "Prawdopodobnie jej rachunki zostały zlikwidowane". Nie może też przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na fakt, iż ta została zatrzymana w czasie przeszukania firmy w dniu (...) r. przez funkcjonariuszy CBŚ w K. "Pomimo złożenia szeregu skarg i doniesień do Prokuratury nie wiadomo, gdzie te dokumenty się znajdują". Dodatkowo w treść pisma wkomponowano odpis z księgi wieczystej nr (...) (B., ul. (...)) obrazujący stan prawny nieruchomości na dzień (...) r. wraz ze zdjęciami części zabudowanej pochodzącymi z roku (...) i aktualnymi, a także zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej nr (...). Jednocześnie podniesiono, iż brak środków na poniesienie kosztów sądowych dokumentuje "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci kolejnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji z dnia (...) r. Co więcej powołano się na postanowienie tut. Sądu z dnia 28 marca 2007 r. w sprawie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, które - w jej ocenie ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem zapadło w analogicznej sytuacji finansowej i możliwościach płatniczych. Ponadto wskazano, iż skarżąca funkcjonuje dzięki (...) pożyczkom (...) z wierzycieli, który rozumie w jakim położeniu się znalazła.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną - prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319).

Ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek, stąd ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową.

Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała jakoby w jej przypadku przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy zachodziła. W szczególności nie wykonała w sposób należyty wezwania z dnia (...) r. Ograniczyła się bowiem do nadesłania tych samych dokumentów, które już wielokrotnie przedstawiała w toku licznych postępowań w przedmiocie prawa pomocy, mimo, iż miała świadomość, że referendarz sądowy znał ich treść i uznał je za niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Dotyczy to przede wszystkim aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla wszystkich nieruchomości posiadanych przez skarżącą. Dokumenty te mają bowiem istotne znaczenie w sprawie. Tymczasem ich brak nie pozwala rozwiać pojawiających się wątpliwości co do skali obciążeń wszystkich należących do Spółki nieruchomości, na których ustanowiono hipoteki. Z przedłożonych do akt odpisów z ksiąg wieczystych z lat (...) i (...) wynika wszakże, iż obciążenia niektórych nieruchomości były niższe aniżeli ich sporna wartość. Odnosi się to w szczególności do nieruchomości z posadowionymi na nich (...) (vide: nieruchomość położona w Z.). Stąd niezbędne było ustalenie czy i w jaki sposób ten stan rzeczy uległ zmianie. Zważywszy, iż fakt obciążenia nieruchomości hipoteką nie wyklucza jeszcze możliwości korzystania z nich i uzyskiwania dodatkowych dochodów.

Ponadto bez jakiegokolwiek uzasadnienia zignorowano pozostałą część wezwania dotyczącą raportów kasowych i deklaracji na podatek od towarów i usług, które w toku wcześniejszych postępowań przedkładano, a także sprawozdania finansowego za (...) r.

Podobnie ocenić wypada fakt niewykonania wezwania w części odnoszącej się do rachunków bankowych należących do wnioskodawczyni, tj. nie przedstawienia ani aktualnych wykazów i wyciągów z rachunków skarżącej, ani dowodów potwierdzających ich zajęcie lub likwidację. Trudno przecież uznać za wiarygodne to, że podmiot przejawiający choćby elementarną staranność w prowadzeniu swych spraw gospodarczych, zwłaszcza jeśli prowadzi czy prowadził przedsiębiorstwo znacznych rozmiarów, nie tylko nie jest w stanie przedstawić takich dokumentów, ale wręcz nie ma wiedzy co do tego czy w ogóle posiada rachunek w danym banku.

Z kolei twierdzenie, iż aktualna ewidencja środków trwałych nie może być przedłożona z uwagi na to, że została zatrzymana przez funkcjonariuszy CBŚ

w K., nie mogło być uznane za wystarczające. Podniesiona okoliczność miała bowiem miejsce - jak wskazano - w czasie przeszukania firmy w dniu (...) r., a zatem nie mogła mieć wpływu na prowadzenie aktualnej ewidencji obejmującej dalszy okres, tj. rok (...) i (...).

Okoliczności te istotnie wzmacniają wątpliwości jakie można powziąć w rozpatrywanym zakresie, a tym samym przemawiają przeciwko przyznaniu prawa pomocy.

Zdaniem rozpoznającego wniosek konstatacji tej nie podważa argument, iż w ostatnim okresie Sąd kilkakrotnie przychylił się do wniosku skarżącej. Orzeczenia te choć niewątpliwie korzystne dla strony zachowują bowiem moc wiążącą jedynie w tych sprawach, w których je wydano. Co więcej stanowią one odstępstwo od pewnej linii orzeczniczej jaka zarysowała się dotychczas w jej sprawach (por. postanowienia NSA z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 651/06 niepubl. i z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt I FZ 292/07 niepubl., a także z dnia 28 lutego 2008 r. sygn. akt I FZ 55/08 niepubl. i z dnia 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FZ 70/08 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I FZ 286/08 niepubl.).

Zauważyć poza tym należy, iż rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie dostępu do Sądu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie wykazała jednak, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, choć niewątpliwie jest - podobnie jak większość podmiotów prowadzących działalność gospodarczą - w trudnej sytuacji finansowej czego dowodem są chociażby prowadzone postępowania egzekucyjne oraz postanowienia komorników o umorzeniu tych postępowań. Jednakże dokumenty te nie mogą być przesądzające, co więcej nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od innych dowodów oraz okoliczności sprawy. Odnotować bowiem należy, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może stanowić efekt niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela, nie umiejącego wskazać składników majątkowych, z których egzekucja ma być prowadzona.

Dlatego uznać należało, iż przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi (...) zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie (...) zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Tym bardziej, że skarżąca mimo trudności finansowych nadal funkcjonuje w obrocie. Nie zaprzestała bowiem prowadzonej działalności gospodarczej, co więcej - jak sama wskazała - ma możliwość pozyskania stosownych środków pieniężnych od (...) z wierzycieli. To oznacza, iż odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie stanowić ograniczenia jej prawa do Sądu. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania.

Od przedsiębiorców prowadzących działalność wymaga się przecież przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, albowiem prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Stosownie bowiem do art. 200 ustawy p.p.s.a. w razie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia jej skargi wszelkie poniesione przez nią opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 156/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.).

Wobec powyższego działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.