Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 9 września 2008 r.
III SA/Gl 731/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Jolanta Skowronek (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 9 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia (...) r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego P. B., domagał się zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego.

W uzasadnieniu powyższego podał, iż jest jedynym żywicielem (...) rodziny, albowiem na jego utrzymaniu pozostają: (...) żona oraz (...) (...) dzieci w wieku (...) i (...) lat. Tymczasem prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi miesięczny dochód w kwocie ok. (...) zł brutto. Po odliczeniu wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny do dyspozycji pozostaje kwota ok. (...) zł.

Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż ciąży na nim spłata zaciągniętego kredytu (...), którego raty - bez odsetek - wynoszą (...) zł Z tego tytułu posiadane przez niego składniki majątku, tj. działka o pow. (...) m2 została zabezpieczona hipotecznie. Ponadto oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jest natomiast właścicielem domu o pow. (...) m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną.

Jednocześnie jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano:

-

informację z (...) Banku wskazującą, iż na dzień (...) r. brak było środków na rachunku bankowym firmy;

-

umowę o kredyt (...) wraz z harmonogramem jego spłaty;

-

zeznanie podatkowe PIT-36 za (...) i (...) r., z treści którego wynika, iż przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił odpowiednio (...) zł i (...) zł, podczas gdy koszty jego uzyskania kształtowały się w wysokości (...) zł i (...) zł, natomiast dochód wynosił (...) zł i (...) zł;

-

podatkową księgę przychodów i rozchodów za (...) r. obrazującą dochód od miesiąca (...) do (...) r., który kształtował się następująco, tj. (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł oraz (...) zł;

-

ewidencję środków trwałych oraz deklaracje VAT-7 za ostatnie (...) roku, gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł;

-

wyciągi z rachunku bankowego obrazujące operacje dokonywane na koncie w miesiącach od (...) do (...) r., z których ustalono, iż na dzień złożenia wniosku, tj. (...) r. saldo początkowe zgromadzonych tam środków wynosiło (...) zł, natomiast saldo końcowe kształtowało się w wysokości (...) zł;

-

dokumenty potwierdzające tytuł prawny do posiadanych składników majątku (tj. nieruchomości przy ul. (...) w C.) oraz obrazujące wysokość ponoszonych z tytułu jej utrzymania wydatków w postaci opłat za gaz ((...) zł), energię elektryczną ((...) zł), wodę ((...) zł) oraz podatek od nieruchomości ((...) zł - rocznie);

-

akt notarialny nabycia nieruchomości przy ul. (...) w C., na której skarżący prowadzi aktualnie inwestycję związaną z budową (...), a która według księgi wieczystej obciążona jest hipoteką.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.

Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy).

Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy).

W tym miejscu należy zauważyć, iż z treści art. 212 § 1 i art. 213 ustawy wynika, że opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, natomiast do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach.

Ponieważ w niniejszej sprawie skarżący domagał się wyłącznie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, który wynosi (...) zł, stąd złożony przez niego wniosek rozpoznano wyłącznie w tym zakresie.

Dokonana w tej materii analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy przeprowadzona w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt, kserokopie dokumentów, prowadzi do wniosku, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie był w stanie go ponieść. Jak bowiem ustalono G. W. jest właścicielem nieruchomości przy ul. (...), gdzie prowadzi inwestycję związaną z budową (...). Dodatkowo jest też właścicielem nieruchomości przy ul. (...) w C., na której prowadzi własną działalność gospodarczą. Z tego tytułu w (...) r. osiągnął przychód w kwocie (...) zł, podczas gdy koszty jego uzyskania wynosiły (...) zł. Stąd przyjąć należało, że gdyby skarżący w ramach tych wydatków wygospodarował stosowne środki na uiszczenie należnej opłaty sądowej jaką jest wpis sądowy od skargi byłby w stanie go ponieść. Tym bardziej, że trwające od dłuższego czasu postępowanie podatkowe powinno było skłonić go do przedsięwzięcia stosownych kroków by zabezpieczyć się finansowo.

W orzecznictwie sądowym powszechny jest wszakże pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Od przedsiębiorców wymaga się bowiem przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 200 ustawy w razie pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia jego skargi wszelkie poniesione przez niego opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 156/04 niepubl.

oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.).

Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu, iż skarżący, poza przychodem z działalności gospodarczej, który w miesiącu złożenia wniosku wynosił (...) zł (podczas gdy koszty jego uzyskania kształtowały się w wysokości (...) zł przynosząc dochód w kwocie (...) zł), posiada jeszcze inne możliwości zarobkowe (vide: zeznanie podatkowe za (...) r., gdzie wykazano dodatkowe źródła utrzymania w wysokości (...) zł). Tymczasem w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłat, do których zalicza się należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie, tym bardziej, że posiada zdolność kredytową (vide: umowa o kredyt (...) na budowę (...) oraz refinansowanie poniesionych wydatków związanych z budową). Okoliczność ustanowienia z tego tytułu hipoteki nie oznacza jeszcze zakazu korzystania z nieruchomości, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (vide: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Stąd możliwe jest dalsze jej eksploatowanie i uzyskiwanie dodatkowych dochodów. Tym bardziej, że skarżący jest jeszcze - jak już wspomniano - właścicielem innej nieruchomości (vide: akt notarialny z dnia (...) r. Rep. (...) Nr (...)), w której zamieszkuje i na której prowadzi własną działalność gospodarczą zarejestrowaną jako "A" G. W., ul. (...) w C. Dlatego też wydatki związane z jej utrzymaniem nie mogły być uwzględnione w podanej przez skarżącego kwocie. Do niezbędnych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny nie można bowiem zaliczać wydatków związanych z prowadzeniem działalności, w tym rat zaciągniętego kredytu, skoro te winny być zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodu.

W świetle powyższego przyjąć należało, iż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia należnego na tym etapie sprawy wpisu sądowego od skargi, który wynosi (...) zł, nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy.

Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.