Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1789705

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 22 lipca 2015 r.
III SA/Gl 726/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z (...) r. skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: pismo precyzujące z (...) r.). Ponieważ w jego treści wskazano jedynie na rodzaj prowadzonej działalności i kapitał zakładowy rzędu (...) zł, pismem z 30 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika do uzupełnienia podanych wyżej danych wskazując jednocześnie, jakie dokumenty źródłowe należy w tym przedmiocie nadesłać. Obejmowały one sprawozdanie finansowe za 2013 r. i 2014 r. (tekst jedn.: rachunek zysków i strat, bilans oraz informację dodatkową), deklaracje VAT wraz z raportami kasowymi za ostatni kwartał, ewidencję środków trwałych, wyciągi z rachunków bankowych z powyższego okresu oraz dokumenty źródłowe wskazujące na dokonywane zajęcia egzekucyjne.

W odpowiedzi na powyższe Spółka wyjaśniła, że sprawozdanie finansowe za rok 2014 nie zostało jeszcze sporządzone, a zatem jego przedłożenie nie jest możliwe, podobnie jak nadesłanie wyciągu z rachunków bankowych. Te bowiem z uwagi na brak obrotów oraz uiszczania opłat za ich prowadzenie zostały automatycznie zamknięte. A kopii umowy zamknięcia Spółka nie posiada (vide: treść pisma z dnia (...) r.). Tymczasem z zawiadomienia Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. z dnia (...) r. ustalono, że zajęcie zabezpieczające prawa majątkowe stanowiące wierzytelność z Rachunku Bankowego "B" S.A. przekształciło się w zajęcie egzekucyjne. Na tej podstawie rachunek w tym Banku został zajęty. Wcześniej zawiadomienia o zajęciu skierowane były do: Banku "C" S.A., "D" S.A., "E" S.A. oraz "F" S.A. Dodatkowo z przedłożonego bilansu za 2013 r. wynikało, że Spółka poniosła w tym okresie stratę w kwocie (...) zł, która była wynikiem nadwyżki ponoszonych wydatków nad wypracowanym przychodem. Natomiast na dzień (...) r. jej działalność przyniosła zysk rzędu (...) zł (vide: bilans wraz z rachunkiem zysków i strat). Obecnie, tj. od stycznia do marca (...) r. składa zerowe deklaracje VAT. Podobnie jej raporty kasowe na koniec kwietnia (...) r. wskazywały, że Spółka prowadzi działalność z ich pominięciem.

Postanowieniem z 5 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółceprzyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem z (...) r. (również data nadania) pełnomocnik skarżącej w zakreślonym terminie wniósł sprzeciw od postanowienia z 5 czerwca 2015 r. oraz wniósł o rozpoznanie przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.

Pełnomocnik skarżącej w sprzeciwie zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych (tekst jedn.: opłat sądowych i wydatków) pomimo, że skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, oraz art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji brak wezwania skarżącej do złożenia dokumentów niezbędnych do dokonania oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pomimo przekonania Referendarza, że przedłożone dokumenty są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej.

Pismem z (...) r. (wpływ do Sądu (...) r.) skarżąca spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika nadesłała w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zaświadczenie z "D" z (...) r. o zamknięciu rachunku bankowego z dniem (...) r. oraz zaświadczenie z Banku "C" z (...) r. o zamknięciu dwóch rachunków bankowych z dniem (...) r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn. ze. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645).

Należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie zatem z art. 246 § 2 pkt 2 powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej zaznacza się, że obowiązane są one wykazać nie tylko, że nie mają odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, iż nie posiadają ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., II OZ 123/12, LEX nr 1121252).

Z materiału dowodowego, który przedłożono wynika, że na dzień (...) r. Spółka posiadała kapitał zapasowy w kwocie (...) zł. Ponadto wypracowała przychody netto ze sprzedaży rzędu (...) zł oraz przychody operacyjne wynoszące (...) zł, które po potrąceniu o ponoszone wydatki przyniosły zysk w wysokości (...) zł. Ponadto na dzień bilansowy Spółka posiadała czynne rozliczenia międzyokresowe o wartości (...) zł, które dotyczyły dozoru technicznego, aktywa trwałe w kwocie (...) zł oraz aktywa obrotowe wynoszące (...) zł, w tym towary o wartości (...) zł oraz należności i inwestycje krótkoterminowe rzędu (...) zł i (...) zł Należy zauważyć, że wynik finansowy wynikający z rachunku zysków i strat jest skutkiem ponoszonych kosztów prowadzonej działalności, w ramach których może się również znaleźć kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też mając na uwadze przychód strony skarżącej trudno uznać, jakoby ten nie pozwalał jej na partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania.

Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.) Sąd więc nie mógł kierować się wysokością zaciągniętych zobowiązań skarżącej spółki z tytułu pożyczek i kredytów Dodać można, że skarżąca nie wskazała, na jaki cel zostały przeznaczone środki z zaciągniętych zobowiązań, Sąd więc nie jest w stanie ocenić, czy zostały przeznaczone jej niezbędne cele.

Spłata zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek strony skarżącej nie ma pierwszeństwa przed zobowiązaniami wynikającymi z wszczętego przez stronę postępowania sądowego.

Nawiązując do zarzutów skarżącej spółki dotyczących wykazania kont bankowych Sąd zauważa, że strona skarżąca nie nadesłała na wezwanie referendarza sądowego pełnej dokumentacji, tj. wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych ewentualnie zaświadczeń o ich zamknięciu. Z dokumentacji nadesłanej przy piśmie z (...) r. wynika, że skarżąca spółka posiada jeszcze przynajmniej dwa rachunki bankowe w "B" S.A. oraz "F" S.A., gdyż do tych banków skierowane zostały zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z (...) r. oraz zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym z tej samej daty.

Należy podkreślić, że skarżąca nadesłała za pismem z (...) r. w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zaświadczenie z "D" z (...) r. o zamknięciu rachunku bankowego z dniem (...) r. oraz zaświadczenie z "C" z (...) r. o zamknięciu dwóch rachunków bankowych z dniem (...) r. Dokumenty te jednak nie są kompletne, gdyż jak wyżej wspomniano, z nadesłanej wcześniej dokumentacji wynika, że strona skarżąca posiada (lub posiadała jeszcze inne konta).

Dokumenty te, zdaniem Sądu, mają zasadnicze znaczenie dla przyznania prawa pomocy, gdyż wskazują bezspornie na bieżący stan finansów spółki na rachunku bankowym, jakim spółka w danym momencie dysponuje.

Pismem z (...) r. referendarz sądowy wezwał skarżąca spółkę do nadesłania szeregu dokumentów, których nadesłanie uznał za niezbędne do oceny kondycji finansowej spółki. Wezwanie to zostało doręczone na adres pełnomocnika strony skarżącej i odebrane przez upoważnionego pracownika. W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca nadesłała plik dokumentów, jednakże nie znalazły się tam wszystkie dokumenty, o które została strona wezwana. Zarzut zawarty w sprzeciwie dotyczący braku takiego wezwania jest o tyle nietrafny, że do tej pory skarżąca spółka nie nadesłała pełnej dokumentacji o którą została we wspomnianym piśmie wezwana. Nie jest także stosowne, aby Sąd wzywał wielokrotnie skarżącą spółkę reprezentowaną przez fachowego pełnomocnika do złożenia tych samych dokumentów.

Reasumując, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Za takim stanowiskiem przemawia ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271).

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, iż Przedsiębiorstwo "A" Sp. z o.o. w O. nie wykazała, iż nie dysponuje odpowiednimi środkami na poniesienie kosztów postępowania, jak również nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne działania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów postępowania. Zatem zgodnie z art. 260 p.p.s.a. i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.