III SA/Gd 892/20, Stwierdzenie choroby zawodowej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3159461

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2021 r. III SA/Gd 892/20 Stwierdzenie choroby zawodowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł.

Sędziowie WSA: Bartłomiej Adamczak, Janina Guść (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi H. G. - W. na decyzję (...) Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 19 czerwca 2020 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia 25 marca 2020 r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 25 marca 2020 r. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u H. G. choroby zawodowej, przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat - niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, wymienionej w poz. 15.3 wykazu chorób zawodowych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozstrzygnięcie wydano w oparciu o orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. (dalej w skrócie jako "WOMP") z dnia 20 września 2019 r. nr (...) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz oceny narażenia zawodowego dotyczącego H. G. (zwanej dalej również "stroną" lub "skarżącą").

W dniu 12 września 2018 r. strona została skierowana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego do Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. z podejrzeniem choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15-lat: niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że strona była narażona na nadmierny wysiłek głosowy (praca w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych) w okresie 1 października 1990 r. - 31 sierpnia 1992 r. podczas zatrudnienia w Szkole Podstawowej nr (...) w T. na stanowisku nauczyciela języka angielskiego oraz w okresie 1 września 1994 r. -24 czerwca 2016 r. podczas zatrudnienia na stanowisku nauczyciela języka angielskiego w I Liceum Ogólnokształcącym w T.

W orzeczeniu lekarskim WOMP nr (...) wskazano, że w 2017 r. prowadzono postępowanie orzecznicze w kierunku innej choroby zawodowej u strony - wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, które zakończyło się wydaniem orzeczenia o braku podstaw do jej rozpoznania. W wykonanej wówczas laryngostroboskopii lupowej stwierdzono: fałdy bladoróżowe, lewy fałd szerszy niż prawy, pełne zwarcie fonacyjne, drgania regularne, zaczerwienioną okolicę nalewek. Lekarz badający rozpoznał przewlekłe zapalenie krtani i refluks żołądkowo-przełykowy. WOMP ustalił, że strona była zatrudniona w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy podczas zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku nauczyciel języka angielskiego w latach 1994-2016, z wyłączeniem urlopów dla poratowania zdrowia (łącznie 22 miesiące) oraz w szkole podstawowej w latach 1990-1994, a następnie do zakończenia zatrudnienia przebywała na urlopie bezpłatnym. Od 1 września 2016 r. H. G. pozostaje na emeryturze i od tej pory nie podjęła aktywności zawodowej w zawodzie nauczyciela. W orzeczeniu wskazano, że od 2005 r. występuje u niej chrypka, chrząkanie, suchość w gardle, a także okresowe zanikanie głosu. Z powodu choroby krtani dwukrotnie korzystała ona z urlopów dla poratowania zdrowia.

Na podstawie specjalistycznych badań foniatryczno-laryngologicznych, przeprowadzonych w WOMP u strony rozpoznano niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, jednocześnie nie uznając etiologii zawodowej schorzenia, gdyż od czasu ostatniego zatrudnienia minął okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu. W przypadku chorób narządu głosu są to 2 lata. Strona od 2016 r. nie pracowała w narażeniu i powstałych zmian w krtani nie można łączyć z pracą zawodową w szkole. Badania foniatryczne wykonane u strony po zakończeniu pracy w zawodzie w ramach postępowania orzeczniczego w kierunku wtórnych zmian przerostowych krtani wywołanych nadmiernym wysiłkiem głosowym w 2017 r. wykazało przewlekłe zmiany zapalne narządu głosu i jednocześnie nie potwierdziło niedomykalności fonacyjnej głośni oraz niedowładu mięśni wrzecionowatych krtani, a zatem cech charakterystycznych choroby wskazywanej w skierowaniu.

W dniu 28 listopada 2019 r. organ wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, jednak została ona uchylona przez (...) Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego i sprawa ponownie wróciła do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Mając na uwadze zalecenia organu odwoławczego organ pierwszej instancji polecił sporządzenie opinii uzupełniającej do orzeczenia nr (...) w zakresie wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych rozpoznanego schorzenia - ze wskazaniem rodzaju dokumentacji medycznej wraz z datą jej wydania. W sporządzonej opinii uzupełniającej lekarz orzecznik opisał dokumentację medyczną dotyczącą strony i wskazał, że objawy wymieniane przez stronę podczas badania lekarskiego w postaci chrypki, chrząkania, suchości w gardle, a także okresowego zanikania głosu, które obserwuje od 2005 r., nie są cechą charakterystyczną konkretnej choroby narządu głosu, w tym także choroby zawodowej.

Dalej w uzupełnieniu wskazano, że u strony występuje czynnik pozazawodowy w postaci refluksu żołądkowo-przełykowego (stwierdzonego bezpośrednio w badaniu laryngostroboskopii lupowej z dnia 14 marca 2017 r. oraz na podstawie objawów klinicznych zgłaszanych podczas badania w WOMP w dniu 19 grudnia 2018 r.), które konsultujący lekarz specjalista uznał za wysoce prawdopodobną przyczynę osłabienia mięśni głosowych, czego konsekwencją jest niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością głośni i trwałą dysfonią. Strona była już wcześniej badana w WOMP w marcu 2017 r. w związku z podejrzeniem choroby zawodowej narządu głosu, a zatem już po zakończeniu pracy zawodowej w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy. Stwierdzono wówczas przewlekłe zapalenie krtani i refluks żołądkowo-przełykowy, które to jednostki chorobowe nie figurują w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. WOMP zauważył, że od września 2016 r., tj. od przejścia strony na emeryturę, nie podjęła ona zatrudnienia w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, a zatem nie można uznać z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej przyczyny wystąpienia niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Odstęp czasu (2,5 roczny) pomiędzy badaniami specjalistycznymi i brak narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy w tym czasie, a także istnienie czynnika pozazawodowego (nieleczonego refluksu żołądkowo-przełykowego) wskazują na pozazawodowy charakter schorzenia.

Organ kierując się wskazanym orzeczeniem WOMP nr (...), opinią uzupełniającą oraz kartą narażenia zawodowego, po raz drugi uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenie choroby zawodowej zamieszczonej w punkcie 15.3 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji zwracając uwagę, że nie ma żadnych objawów refluksu żołądkowo-przełykowego, nie leczyła się na tę chorobę, nie zgłaszała także jej objawów lekarzowi pierwszego kontaktu. Zarzuciła, że organ błędnie przyjął, iż minął okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej mimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, w tym przypadku dwa lata. W 2016 r. była badana pod kątem innej choroby zawodowej, której nie stwierdzono (wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych). Ponieważ objawy istniejące przez wiele lat nie ustępowały strona zgłosiła podejrzenie kolejnej choroby zawodowej. Argument organu wskazujący, że nie można uznać zmian chorobowych w krtani z wysokim prawdopodobieństwem za skutek zakończonej w 2016 r. pracy zawodowej jest niesłuszny. Strona nie podjęła bowiem pracy po przejściu na emeryturę, gdyż dolegliwości spowodowane chorobą uniemożliwiły jej wykonywanie pracy.

Po rozpatrzeniu odwołania (...) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 19 czerwca 2020 r., działając na postawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 59 z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) - dalej jako "k.p.a.", oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że twierdzenia strony o braku objawów refluksu żołądkowo-przełykowego są sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, w szczególności ze zgromadzoną dokumentacją medyczną. Załączone przez stronę zaświadczenie potwierdza jedynie fakt nieleczenia choroby refluksowej przełyku. Z załączonego dokumentu nie wynika, że miała ona przeprowadzone badanie w kierunku choroby refleksowej przełyku, w wyniku, którego wykluczone zostało istnienie takiego schorzenia, zatem zaświadczenie nie zaprzecza wprost i nie wyklucza możliwości rozpoznania takiego schorzenia.

Za bezzasadny organ uznał także zarzut, że w sprawie nie upłynął okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej mimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, w tym przypadku dwa lata.

Organ wskazał, że w orzeczeniu lekarskim nr (...), pomimo rozpoznania jednostki chorobowej z wykazu chorób zawodowych, nie potwierdzono etiologii zawodowej schorzenia ze względu na fakt, że od czasu ostatniego zatrudnienia minął okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu. Jak wynika z dokumentacji sprawy strona była narażona na nadmierny wysiłek głosowy (zgodnie z kartą oceny narażenia zawodowego i świadectwem pracy) do dnia 31 sierpnia 2016 r., dlatego okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu upłynął w dniu 31 sierpnia 2018 r.

Zgodnie z treścią opinii uzupełniającej z dnia 19 lutego 2020 r. lekarz specjalista, po wnikliwej ocenie dokumentacji z uwzględnieniem dokumentacji dostarczonej przez stronę w okresie do 2 lat od zakończenia narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy, tj. do dnia 31 sierpnia 2018 r., jasno stwierdził, że nie znalazł udokumentowanych dowodów na występowanie u niej choroby umieszczonej w punkcie 15.3 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Dwu i półletni odstęp czasowy pomiędzy badaniami specjalistycznymi i brak narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy w tym czasie oraz istnienie czynnika pozazawodowego (nieleczonego refluksu żołądkowo-przełykowego) wskazują na pozazawodowy charakter schorzenia. Organ wskazał, że nie jest możliwe do sprawdzenia twierdzenie strony, że faktu rozpoznania refluxu żołądkowo-przełykowego nie odnotowano w orzeczeniu lekarskim nr (...) gdyż dokumentacja sprawy nie zawiera przedmiotowego dokumentu. Stwierdzenie to stoi jednak w sprzeczności ze gromadzonym materiałem dowodowym - orzeczeniem lekarskim nr (...) z 20 września 2019 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z przyjmowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, orzeczenie lekarskie uprawnionej jednostki orzeczniczej ma charakter szczególnej opinii. Co do zasady organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonywania oceny dokumentacji lekarskiej pod względem merytorycznym i zajmowania w tym względzie stanowiska. Orzeczenie lekarskie wraz z uzupełnieniem wydane w przedmiotowej sprawie w ocenie organu odwoławczego w sposób przekonujący, a więc logiczny i spójny uzasadnia stanowisko nierozpoznania u strony choroby zawodowej.

H. G. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz błędne ustalenia faktyczne w zakresie choroby zawodowej; -art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszenie przepisów praw materialnego, tj. art. 235 1 oraz 235 2 Kodeksu pracy poprzez błędną analizę stanu faktycznego i nie uznanie istnienia choroby zawodowej.

W uzasadnieniu skarżącą wskazała, że w odróżnieniu od organu, posiada ona orzeczenie lekarskie z 2017 r., w którym nie ma rozpoznania refluksu żołądkowo-przełykowego. Według skarżącej w sprawie zachodzą istotne wątpliwości, organy, a wcześniej lekarzy niewłaściwe ocenieli jej stan zdrowia.

Skarżąca wskazała, że była badana w 2016 r. w związku z inną chorobą zawodową, której jednak nie stwierdzono. Ponieważ objawy istniejące przez wiele lat nie ustępowały, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie innej choroby zawodowej-przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat - niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Wniosek został złożony w okresie dwóch lat w dniu 27 sierpnia 2018 r. Wszczęte zostało postępowanie w sprawie podejrzenia choroby zawodowej i wówczas nie było zastrzeżeń, że upłynął okres do rozpoznania choroby zawodowej. Organ nie wyjaśnił (poprzez opinię lekarza) czy choroba mogła istnieć już wcześniej, skarżąca nie była badana w tym kierunku. Skarżąca wskazała, że nie jest biegłą w medycynie by wiedzieć, że za pierwszym razem powinna złożyć wniosek o stwierdzenie innej choroby zawodowej. Skarżąca nie wiedziała jaki ma rodzaj choroby zawodowej i w jakim kierunku miała być badana, to organ i lekarze powinni ją właściwie pokierować. W orzeczeniu lekarskim nr (...) stwierdzono chorobę zawodową z jednoczesnym nie uznaniem etiologii zawodowej schorzenia, z uwagi na refluks, na który skarżąca nie choruje.

H. G. zarzuciła, że po przejściu na emeryturę nie była narażona na wysiłek głosowy, zatem choroba nie mogła powstać w tym okresie. Zaznaczyła, że nie podjęła pracy na emeryturze, gdyż dolegliwości spowodowane chorobą zawodową (okresowe zanikanie głosu, słaby głos, chrząkanie, suchość w gardle, chrypka) uniemożliwiały jej wykonywanie pracy w charakterze nauczyciela języka angielskiego.

W odpowiedzi na skargę (...) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:e

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), powołanej dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy cytowanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Jak wynika, z treści przywołanego przepisu, aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: po pierwsze, rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych; po drugie, winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Przedmiotem badania organu jest więc ustalenie istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, ustalenie pracy w warunkach narażających na powstanie tej choroby oraz związku przyczynowego między chorobą zawodową, a tymi warunkami.

Niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią stanowi chorobę zawodową wymienioną w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Została ona wskazana w załączniku do rozporządzenia-wykazie chorób zawodowych wraz z okresem, w którym udokumentowanie objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Z załącznika tego wynika bowiem, że choroby zawodowe stanowią przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, w tym m.in. niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, a okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 2 lata.

Wskazać przy tym należy, że dla uznania danej choroby za chorobę zawodową, stosownie do definicji choroby zawodowej zawartej w art. 2351 Kodeksu pracy i przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, wystarczające jest ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie, a zatem wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, bez konieczności udowodnienia, że warunki te, w danym, indywidualnym przypadku ją spowodowały.

Ustalenie czy choroba, na którą cierpi skarżąca ma charakter choroby zawodowej w rozumieniu przepisów rozporządzenia wymagało oceny czy skarżąca jest chora na chorobę zawodową, czy pracowała w warunkach narażenia zawodowego rozumianego jako nadmierny wysiłek głosowy, a jeżeli tak, ustalenia, czy objawy choroby zawodowej zostały stwierdzone w okresie 2 -letnim od daty ustania narażenia.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że

- u skarżącej stwierdzono chorobę, która jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych,

- skarżąca wykonywała pracę w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej (w narażeniu zawodowym) przez wymagany okres czasu - 15 lat.

Odmowa stwierdzenia choroby zawodowej nastąpiła w związku z brakiem zachowania 2-letniego terminu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego. Dodatkowo organ wskazywał na inną prawdopodobną przyczynę powstania choroby - refluks.

Ustosunkowując się do wynikających z decyzji stwierdzeń w tym zakresie, wskazać należy, że niewątpliwie wynikają one ze sporządzonej w sprawie opinii lekarskiej i organ dokonał ustaleń na jej podstawie. Oceny zatem wymagało, czy w tym zakresie organ był związany treścią wydanej w sprawie opinii.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest zatem materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej I i II stopnia ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych.

Inspektor sanitarny jest związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych (vide: uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r., ONSA 2003/1, poz. 4). Organy inspekcji sanitarnej nie mogą rozstrzygać o istnieniu choroby zawodowej wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim, jeżeli zostało ono wydane z zachowaniem norm zamieszczonych w cytowanym rozporządzeniu w sprawie wykazu chorób zawodowych i jest przekonywująco uzasadnione. Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2).

Związanie organu nie jest przy tym tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w orzeczeniach lekarskich informacji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym opinie placówek medycyny pracy winny być ocenione pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących stwierdzenie choroby zawodowej, z uwzględnieniem zasady, że do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy prawdopodobieństwo wpływu czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy na stan zdrowia.

Jednocześnie w orzecznictwie wskazuje się, że inne kwestie mogą i powinny podlegać ocenie organu. Przykładowo - ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję, do czego upoważnia go § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 602/09). Ocena zaistnienia przesłanki stwierdzenia wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w dwuletnim terminie również może podlegać ocenie organu jak i sądu administracyjnego w kwestii zachowania tego terminu.

Ocena narażenia zawodowego przeprowadzona w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej była dla skarżącej korzystna, potwierdzała bowiem pracę w warunkach narażenia na stwierdzoną chorobę zawodową przez okres 15 lat.

Podstawą odmowy uwzględnienia wniosku było m.in. niespełnienie wymogu udokumentowania objawów choroby w czasie dwóch lat od ustania pracy w warunkach narażenia zawodowego.

Oceny w tej sytuacji wymagało czy w sprawie został spełniony warunek rozpoznania choroby w okresie dwóch lat po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym. Prawodawca wskazał, że wystąpienie objawów chorobowych w tym okresie powinno być udokumentowane. Udokumentowanie objawów choroby wymaga istnienia dokumentacji potwierdzającej wystąpienie objawów choroby i ustalenia w tym zakresie nie mogą być dokonane na podstawie dowód ze źródeł osobowych, w tym zeznań świadków lub przesłuchania strony. Stanowisko wyrażone w decyzji jest w tym zakresie zgodne z przepisem prawa.

Wskazać jednak należy, że wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem objawów właściwych wyłącznie dla danej choroby. W sytuacji gdy u wnioskodawcy w okresie dwuletnim wystąpią objawy, które są właściwe dla wielu chorób i są one udokumentowane, a następnie stwierdzona zostanie po upływie tego okresu choroba zawodowa, nie jest prawidłowe przyjęcie, że wcześniejsze objawy, właściwe dla wielu chorób, nie mogły być objawami choroby zawodowej, chyba, że w okolicznościach sprawy zostanie to wykluczone. Niezależnie od tego jakie było wcześniejsze rozpoznanie lekarskie (które nie podlegało kontroli) konieczne jest zatem rozważenie, czy stwierdzone objawy mogły wskazywać na istnienie wnioskowanej choroby zawodowej, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Stan faktyczny sprawy nie został w tym zakresie dostatecznie wyjaśniony, co narusza normę art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Nadto organ winien uwzględnić, że w sprawie zachodzi szczególna sytuacja. Skarżąca niewątpliwie w terminie do dwóch lat po zakończeniu okresu narażenia zawodowego wystąpiła o stwierdzenie choroby zawodowej. Skarżąca wstąpiła z wnioskiem o stwierdzenie choroby zawodowej 23 sierpnia 2018 r., a więc w okresie przed upływem dwóch lat po zakończeniu zatrudnienia. Skarżąca została skierowana na badanie w dniu 12 września 2018 r. Orzeczenie lekarskie zostało wydane po upływie roku w dniu 20 września 2019 r. Wcześniejsze wydanie skierowania i orzeczenia lekarskiego umożliwiłoby skarżącej uzyskanie dokumentu potwierdzającego wystąpienie choroby zawodowej w okresie dwóch lat po zakończeniu zatrudnienia. Nadto, skarżąca nie zaniedbała kwestii uzyskania dokumentacji potwierdzającej chorobę zawodową, już w 2017 r. składała ona bowiem w związku ze złym stanem zdrowia wniosek o stwierdzenie choroby zawodowej.

W kwestii dotyczącej oceny, że przyczyną choroby skarżącej mógł być nieleczony reflux żołądkowo-jelitowy, wskazać należy, że w sytuacji, gdy praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06). Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiada się za poglądem, że "tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami" (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 222/09; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 611/18, wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 1743/09). Orzecznictwo to zachowuje aktualność także na tle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 611/18, wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 285/18). Wykluczenie etiologii zawodowej schorzenia nastąpić może jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby, bądź wykazane zostanie w sposób niebudzący wątpliwości, że wykonywana praca nie mogła wywołać stwierdzonej u skarżącej choroby (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. IV SA/GI 726/16). Stosownie do definicji choroby zawodowej zawartej w art. 2351 Kodeksu pracy i przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, wystarczy ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie, a zatem wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, bez konieczności udowodnienia, że warunki te, w danym, indywidualnym przypadku ją spowodowały.

Ustalenie zaistnienia warunków narażenia zawodowego, co do zasady, winno zatem skutkować stwierdzeniem choroby zawodowej bez konieczności udowodnienia, że warunki te, w danym indywidualnym przypadku ją spowodowały (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2017 r. sygn. III SA/Gd 550/17).

Domniemanie powyższe może zostać obalone w przypadku wykazania spowodowania choroby zaliczanej do chorób zawodowych działaniem innych czynników niż związane ze sposobem wykonywania pracy. Ustalenie wystąpienia innej przyczyny powstania choroby zawodowej niż narażenie zawodowe, musi jednak opierać się na niebudzących wątpliwości podstawach. Na pewno nie może ono opierać się jedynie na możliwości wystąpienia takiego związku przyczynowego.

Z woli ustawodawcy, w przypadku istnienia narażenia zawodowego, za tym, że to ono jest przyczyną choroby zawodowej, przemawia domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a pracą w warunkach narażenia. Obalenie domniemania związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie może zatem nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 285/18).

Organ ustosunkowując się do zarzutu odwołania, że w orzeczeniu lekarskim nr (...) wydanym w poprzednio prowadzonym postępowaniu nie wskazywano na istnienie refluksu żołądkowo-jelitowego, stwierdził, że nie może sprawdzić tej okoliczności gdyż dokumentacja sprawy nie zawiera tego orzeczenia. Ocenił jednak, że stwierdzenie to stoi w sprzeczności z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Skarżąca dołączyła do skargi odpis orzeczenia nr (...), potwierdzający zasadność jej zarzutu. Dokonana przez organ ocena nie była zatem prawidłowa.

W sytuacji, gdy treść dokumentu była przez stronę kwestionowana organ winien wrócić się do autora opinii o jego przedłożenie (bądź zobowiązać do jego dołączenia stronę) czego nie uczynił. Organ nie podjął w tym zakresie niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ocena materiału dowodowego w tym zakresie została dokonana wadliwie.

Zaskarżona decyzja, zapadła z naruszeniem prawa polegającym na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego w sposób wszechstronny i niezbędny do ustalenia istotnych okoliczności faktycznych (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia. W szczególności organ uwzględni, że w związku z zaistnieniem choroby zawodowej, odmowa stwierdzenia choroby zawodowej mogłaby nastąpić jedynie w sytuacji udowodnienia pozazawodowej przyczyny choroby.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.