Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2934847

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 17 marca 2020 r.
III SA/Gd 825/19
Ustalanie dochodu na potrzeby ustalanie prawa do świadczenia rodzinnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.).

Sędziowie WSA: Janina Guść, Paweł Mierzejewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 października 2019 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 października 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wojewody z dnia 3 lipca 2019 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2018 r. W.K. (zwana dalej "stroną", "skarżącą") wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - syna J.K. oraz kolejne dziecko - syna M.K.

Pismem z dnia 17 września 2018 r. Burmistrz S. przekazał wniosek skarżącej do Wojewody z prośbą o ustalenie czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Pismem z dnia 3 lipca 2019 r. Wojewoda stwierdził, że do spraw W.K. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 lipca 2015 r. do chwili obecnej, i w konsekwencji decyzją z dnia 3 lipca 2019 r. (nr (...)) odmówił W.K. przyznania świadczenia wychowawczego na J.K. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. Jako podstawę prawną swojej decyzji organ przywołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. - dalej powoływanej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 67 i art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 166/1, 30.4.2004 z późn. zm.), art. 1 i art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 284/1, 30.10.2009) oraz art. 1, art. 4, art. 5, art. 11, art. 16 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm. - zwanej dalej także jako: "p.p.w.d.").

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz wskazał, że dochód skarżącej przekracza kwoty określone w art. 5 ust. 3 i 4 p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2019 r.), warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko. Mianowicie, organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny w roku bazowym 2017 wyniósł (...) zł, co w przeliczeniu na członka rodziny wyniosło (...) zł i co w konsekwencji nie kwalifikuje wnioskodawczyni do przyznania jej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W.K. odwołała się od powyższej decyzji zarzucając organowi błędne ustalenie okoliczności faktycznych i prawnych. Skarżąca zarzuciła doliczenie do jej dochodów - dochodów uzyskanych z Wielkiej Brytanii i określenie ich jako renta zagraniczna. Skarżąca wyjaśniła, że uzyskiwane dochody to "Widowed Parents Allowance" czyli zasiłek dla owdowiałego rodzica, a nie renta. Świadczenie to zostało przyznane na podstawie brytyjskich przepisów o świadczeniach rodzinnych, a nie w ramach systemu emerytalno-rentowego tego państwa i z tego powodu w ogóle nie powinno stanowić składnika dochodów wliczanych do dochodów, od których zależy prawo zarówno do świadczenia wychowawczego (500+), jak i zasiłku rodzinnego. Wskazała, że dochody te - jako zasiłek wypłacany na podstawie brytyjskich przepisów o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartą między Polską a Wielką Brytanią - stanową dochód z innych źródeł (a nie dochód z emerytur/rent zagranicznych) i na mocy art. 21 ust. 1 pkt 8 ustawy (polskiej) o podatku dochodowym od osób fizycznych korzystają ze zwolnienia od opodatkowania. Według skarżącej jeśli dochody te powinny być doliczane do dochodów, od który zależy prawo do ww. świadczeń, to jako dochód z innych źródeł, a nie renta zagraniczna. Skarżąca zaznaczyła, że do dochodów z innych źródeł stosuje się ogólną zasadę dotyczącą kosztów uzyskania przychodów, wyrażoną w art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którą kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. W odniesieniu do zasiłku dla owdowiałego rodzica, kosztami uzyskania przychodów są koszty bankowe transferu środków z Wielkiej Brytanii do Polski. Według skarżącej w związku z powyższym faktycznie uzyskane świadczenie z Wielkiej Brytanii, to zasiłek, a nie renta. Skarżąca wskazała, że łączna kwota zasiłku w 2017 r. wyniosła (...) GBP, co w przeliczeniu po średnim kursie NPB z ostatniego dnia roboczego 2017 r., czyli (...) PLN stanowi kwotę (...) zł a nie jak określono w decyzji - (...) zł.

Skarżąca zakwestionowała także wskazaną w decyzji organu I instancji wysokość dochodów uzyskanych z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów w roku bazowym 2017. W kwocie tych dochodów znajduje się tzw. dochód utracony, czyli wypłata niezrealizowanego świadczenia, którym jest wypłata dochodów należnych zmarłemu mężowi, a które wypłacono skarżącej, jako osobie uprawionej po jego śmierci. Skarżąca wskazała, że decyzja o przyznaniu zmarłemu mężowi renty z tytułu niezdolności do pracy została zaskarżona m.in. w kwestii daty, od której rentę przyznano. Według ZUS-u renta należała się od 17 listopada 2013 r., podczas gdy renta była należna od 1 lipca 2013 r. Kwota renty przyznana w decyzji została wypłacona, miała charakter jednorazowy, a data jej przyznania była nie do przewidzenia, zatem jest to dochód utracony, który nie powinien stanowić podstawy ustalania dochodów, od których zależy zarówno prawo do świadczenia wychowawczego (500+), jak i zasiłku rodzinnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze-na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 1, 2 i 19, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 i 3 p.p.w.d. w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm. - zwana dalej w skrócie "u.ś.r.") - decyzją z dnia 2 października 2019 r. (nr (...)) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie uzasadnienia organ zaznaczył, że przedmiotowa sprawa dotyczy przyznania świadczenia wychowawczego za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. i dlatego w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w ich brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 p.p.w.d.), w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 p.p.w.d.).

Organ odwoławczy zaznaczył, że w okresie do dnia 30 czerwca 2019 r., stosownie do treści obowiązującego do tego dnia art. 5 ust. 3 p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800,00 zł, a zatem obliczony przez organ I instancji dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 1 p.p.w.d. przez dochód należy rozumieć dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Z kolei stosownie do treści art. 2 pkt 2 p.p.w.d., dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. W przedmiotowej sprawie jest to rok kalendarzowy 2017.

Dochód zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r. oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne;

b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne;

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in.:

- dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego (tiret 23),

- dochody uzyskiwane za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne (tiret 24).

Z kolei - jak wynika z art. 17 ust. 1 p.p.w.d. - organ właściwy oraz marszałek województwa ustalający prawo do świadczenia wychowawczego są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, oraz drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny z systemu informacji oświatowej, o którym mowa w przepisach o systemie informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, danych dotyczących m.in. dochodu rodziny (w tym składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, należnego podatku), informacji o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne, danych osobowych członków rodziny, itd.

Organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu uzyskano z Ministerstwa Finansów w trybie art. 17 ust. 1 p.p.w.d. dane dotyczące dochodu wnioskodawczyni, z których wynika, że w 2017 r. dochód ten wyniósł (...) zł, podatek należny od dochodu 0 zł, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne - brak danych.

Z akt sprawy wynika, że na dochód ten składała się comiesięczna renta rodzinna oraz jednorazowe świadczenie z tytułu niezrealizowanej renty po zmarłym mężu - J.K. za okres od dnia (...) r. do dnia (...) r., wypłacona skarżącej w 2017 r. w kwocie (...) zł. Organ wyjaśnił, że świadczenie to stanowiło dochód skarżącej w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., osiągnięty w 2017 r., za który płatnik podatku dochodowego od osób fizycznych wystawił PIT-11.

Ponadto do dochodu rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 1 u.ś.r. w kwocie (...) zł organ I instancji doliczył dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego oraz dochód uzyskiwany przez skarżącą w Wielkiej Brytanii w postaci zasiłku dla owdowiałego rodzica (Widowed Parents Allowance).

Zgodnie z art. 7 ust. 5 p.p.w.d. w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r., poz. 1588 i 1669). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. z dnia 21 września 2018 r. (M. P. z 2018 r. poz. 911) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2017 r. - 3.399 zł. Skarżąca posiada gospodarstwo rolne o pow. (...) ha przeliczeniowego, dlatego należało przyjąć, że jej dochód w 2017 r. z tego tytułu wyniósł (...) zł ((...) ha x 3.399 zł).

Z kolei dochód skarżącej wypłacany w Wielkiej Brytanii w postaci zasiłku dla owdowiałego rodzica stanowi jej dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c tiret 24 u.ś.r.

Zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1465) w przypadku gdy członek rodziny osiąga dochody poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, dokonuje się ich przeliczenia na podstawie średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego roku kalendarzowego, z którego dochód członków rodziny stanowi podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego.

Na dzień 29 grudnia 2017 r. kurs ten wynosił 4,7001 PLN za 1 funta szterlinga. Zgodnie z przedstawionym zestawieniem 14 transakcji skarżąca w 2017 r. otrzymała z Wielkiej Brytanii zasiłek w łącznej wysokości (...) GBP, co oznacza, że jej dochód z tego tytułu wyniósł (...) zł. Organ I instancji nie wyjaśnił w jaki sposób ustalił wysokość dochodu z tego źródła na kwotę (...) zł, jednak uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik postępowania.

Dochód rodziny za 2017 r., ustalony zgodnie z powołanymi przepisami wyniósł zatem łącznie (...) zł ((...) zł + (...) zł + (...) zł), co stanowi kwotę (...) zł miesięcznie, a w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie - (...) zł.

Kwota ta przekracza kryterium dochodowe (800 zł) uprawniające wnioskodawczynię do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej Kolegium uznało, że brak jest podstaw do odliczenia od dochodu z Wielkiej Brytanii kosztów jego uzyskania w postaci kosztów bankowych transferu środków z Wielkiej Brytanii do Polski. Przepis art. 3 pkt 1 lit. c tiret 24 u.ś.r., stanowiący podstawę prawną zaliczenia do dochodów rodziny dochodów uzyskiwanych za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, poza pomniejszeniem tych dochodów o zapłacone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne - bowiem w przeciwieństwie do treści art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. - nie przepis ten przewiduje możliwości odliczenia od tego rodzaju dochodu kosztów jego uzyskania.

W odniesieniu do zarzutu dotyczącego jednorazowej wypłaty przez ZUS w 2017 r. niezrealizowanego świadczenia należnego jeszcze zmarłemu mężowi skarżącej, Kolegium wskazało, że dochód uzyskany z tego tytułu nie stanowi dochodu utraconego w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 19 p.p.w.d., zgodnie z którym utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,

e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. Id ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych,

h) utratą świadczenia rodzicielskiego,

i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art.

200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepisy art. 2 p.p.w.d. zawierają tzw. definicje legalne, które wiążąco ustalają znaczenie określonego pojęcia na użytek danego aktu normatywnego. Przepis art. 2 pkt 19 p.p.w.d. zawiera zamknięty katalog przesłanek kwalifikujących utratę dochodu, a wśród nich ustawodawca nie wymienił jako powodu utraty dochodu jego jednorazowego charakteru. Brak jest zatem podstaw do uznania, że osiągnięty w 2017 r. przez skarżącą dochód w postaci jednorazowego świadczenia z tytułu niezrealizowanej renty po zmarłym mężu za okres od dnia (...) r. do dnia (...) r., stanowi dochód utracony.

Organ zaznaczył, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia wychowawczego z uwagi na trudną sytuację finansową rodziny w sytuacji, gdy jej dochód nawet nieznacznie przekracza ustalone kryterium dochodowe. Przepisy tej ustawy nie przewidują również możliwości przyznania takiego świadczenia w wysokości pomniejszonej o kwotę przekroczenia dochodu na osobę w rodzinie. Przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci szczegółowo określają przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, a zarówno organ I instancji jak i Kolegium są związane tymi przepisami i nie mogą przyznać świadczeń wbrew ich treści.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze na powyższą decyzję W.K. zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 19 p.p.w.d. oraz art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r.

Skarżąca wskazała, że organy w zakresie dochodów uzyskanych z Wielkiej Brytanii z tytułu zasiłku dla owdowiałego rodzica (Widowed Parents Allowance) dokonały błędnych ustaleń faktycznych, doliczając do dochodów za 2017 r. wartość przychodów z tego źródła, a nie kwotę dochodu. Przychodem była wartość nominalna zasiłku, ustalona na podstawie decyzji z Wielkiej Brytanii, zaś kosztem uzyskania tych przychodów były koszty bankowe transferu środków do Polski. Wskazała, że nie podnosiła zarzutu, w którym domagałaby się pomniejszenia dochodów o koszty uzyskania przychodów, tylko pomniejszenia przychodów o te koszty, ponieważ w tym tkwi clou problemu, że organy nie uwzględniły kwoty dochodów, lecz wartość przychodów, co jest sprzeczne z art. 3 pkt 1 u.ś.r., który posługuje się wartością "dochód", a nie "przychód".

W ocenie skarżącej uzyskane w 2017 r. jednorazowe świadczenie z tytułu niezrealizowanej renty po zmarłym mężu - J. K. stanowi dochód utracony. W katalogu okoliczności uznawanych za utratę dochodu wymienia się utratę zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Zaznaczyła, że wypłacone jej w 2017 r. niezrealizowane świadczenie było kwotą renty z tytułu niezdolności do pracy należnej zmarłemu mężowi, ale procedowanie odwołania od decyzji o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS trwało tak długo, że mąż skarżącej nie doczekał się wypłaty należnych mu środków. Niezrozumiałym więc jest, dlaczego skarżąca ma ponosić negatywne konsekwencje opieszałości organów publicznych (w tym przypadku ZUS-u), który potrzebował prawie 4 lat (pomimo złożenia skargi na bezczynność), by wypłacić dopiero w maju 2017 r. rentę z tytułu niezdolności do pracy, należną za okres 01.07.2013 - 16 listopada 2013 r. Gdyby do wypłaty doszło w prawidłowym trybie i czasie, to nie byłoby w ogóle tej sprawy. Niemniej jednak otrzymane niezrealizowane świadczenie było niczym innym, jak rentą, a utrata renty jest wymieniona w katalogu okoliczności uznawanych za utratę dochodów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przed organami przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. Co istotne, sąd administracyjny nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej pod kątem jego słuszności bądź też celowości. Sąd administracyjny nie rozpatruje również sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyganie sprawy przez sąd następuje ponadto bez związania sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze tak zakreślone ramy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 października 2019 r. utrzymująca w mocy - wydaną w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - decyzję Wojewody z dnia 3 lipca 2019 r. odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2019 r. - dalej jako: "p.p.w.d."). Uregulowania dotyczące świadczenia wychowawczego zostały zawarte w przepisach art. 4-9 p.p.w.d., w których szczegółowo określono przesłanki uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

W art. 5 ust. 1 p.p.w.d. wskazano, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, przy czym - stosownie do art. 5 ust. 4 p.p.w.d. - świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Podkreślić zatem należy, że ustawodawca do 30 czerwca 2019 r. uzależnił prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko od wysokości dochodu rodziny, który nie mógł przekraczać 800 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

Stosownie natomiast do art. 2 pkt 1 i 2 p.p.w.d. ilekroć w ustawie jest mowa o: "dochodzie" oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, natomiast "dochodzie członka rodziny" oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a.

Jak wynika z treści skargi skarżąca wskazuje na nieprawidłowe ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie, upatrując nieprawidłowości w przyjęciu przez organy do wyliczenia przede wszystkim wypłaconej jej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w roku bazowym 2017 kwoty pieniężnej z tytułu niezrealizowanego świadczenia rentowego przysługującego jej zmarłemu mężowi za 2013 r., jak też przyjęcia za dochód nominalnej wartości otrzymanego z Wielkiej Brytanii w 2017 r. zasiłku dla owdowiałego rodzica (Widowed Parents Allowance), bez pomniejszenia go o koszt uzyskania tego przychodu jakim były koszty bankowe transferu środków do Polski.

Mając na uwadze stanowiska stron, istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozważenia, czy - ustalając średni dochód na osobę w rodzinie skarżącej - organy działały zgodnie z przepisami prawa, a ściślej mówiąc z uwzględnieniem treści art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm. - dalej jako: "u.ś.r."), do którego w rzeczywistości odwołuje się art. 2 pkt 1 p.p.w.d., który bowiem definiuje pojęcie dochodu dla potrzeb rozpoznawania wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji czy postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób rzetelny, obiektywny i wyczerpujący, tj. zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").

Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne;

b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne;

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: m.in.

dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego (tiret 23) i dochody uzyskiwane za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne (tiret 24).

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły, że na dochód rodziny skarżącej w 2017 r. w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. złożyły się dochody opodatkowane podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych w wysokości (...) zł (wg informacji z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów), do których zaliczona została m.in. kwota pieniężna wypłacona skarżącej przez ZUS z tytułu niezrealizowanego świadczenia, a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w łącznej wysokości (...) zł, tj. (...) zł uzyskane z gospodarstwa rolnego stosownie do dyspozycji art. 7 ust. 5 p.p.w.d. oraz (...) zł z tytułu otrzymywanego w Wielkiej Brytanii zasiłku dla owdowiałego rodzica. Dochód rodziny skarżącej w 2017 r. wyniósł zatem (...) zł, co w przeliczeniu na 3 członków rodziny dawało stosownie do art. 2 pkt 2 p.p.w.d. "dochód członka rodziny" w wysokości (...) zł i co przekraczało dopuszczalne kryterium dochodowe w kwocie 800 zł na osobę, warunkujące przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W ocenie Sądu dokonane przez organy w toku postępowania ustalenia faktyczne w omawianym zakresie, jak również zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego i ich wykładnia, nie budzą wątpliwości.

W szczególności, w odniesieniu do zarzutów skargi, Sąd pragnie wskazać, że brak było podstawy do uwzględnienia przez organy żądania skarżącej odnośnie pomniejszenia uzyskanego za granicą dochodu z tytułu zasiłku dla owdowiałego rodzica o koszty transferu bankowego tych środków pieniężnych do Polski. Jak wskazano podstawą zaliczenia do dochodu skarżącej otrzymanych w 2017 r. z tego tytułu środków pieniężnych jest art. 3 pkt 1 lit. c tiret 24 u.ś.r., który w sposób wyraźny wskazuje, co należy uznać za dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dochodem tym są bowiem dochody uzyskiwane za granicą, które zostają pomniejszone odpowiednio o zapłacony za granicą podatek dochodowy czy składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Innymi słowy za dochód w świetle u.ś.r. należy przyjąć w tym przypadku "dochód netto" uzyskany za granicą, bez dodatkowych pomniejszeń tej kwoty o inne koszty, np. koszty transferu bankowego z zagranicy do Polski, gdyż przepis ustawy nie daje takiej możliwości.

W odniesieniu do zarzutu wliczenia do dochodu rodziny skarżącej, otrzymanego przez nią w 2017 r. dochodu z tytułu niezrealizowanego świadczenia, tj. renty należnej jej zmarłemu mężowi za okres od 1 lipca do 16 listopada 2013 r. z tytułu niezdolności do pracy, z uwagi na błędne uznanie, że uzyskany przez skarżącą dochód z tego tytułu w okolicznościach niniejszej sprawy nie może być traktowany jako "dochód utracony" w rozumieniu art. 7 ust. 1 w zw. art. 2 pkt 19 lit. d p.p.w.d., Sąd pragnie wskazać, że stawiany zarzut jest nieuzasadniony.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 p.p.w.d. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, przy czym - stosownie do art. 2 pkt 19 lit. d w zw. z pkt 6 p.p.w.d. - ilekroć w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest mowa o "utracie dochodu" oznacza to utratę dochodu spowodowaną m.in. utratą renty z tytułu niezdolności do pracy, określonej w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.) świadczenia określone w ustawie obejmują m.in. rentę z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie natomiast z art. 136 ust. 1 tej ustawy, w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że decyzją z dnia 20 kwietnia 2017 r. (nr (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącej niezrealizowane świadczenie po zmarłym w dniu (...) r. J. K. za okres od (...) do (...) r. w kwocie (...) po odliczeniu zaliczki na podatek w kwocie (...) zł oraz odsetek za okres od (...) do (...) r. w kwocie (...) zł, przekazując na rachunek bankowy skarżącej kwotę (...) zł (vide: decyzja ZUS z dnia 20 kwietnia 2017 r. o wypłacie niezrealizowanego świadczenia - k. 4 akt administracyjnych organu odwoławczego).

W ocenie Sądu wypłacone skarżącej w 2017 r. na podstawie ww. decyzji "niezrealizowane świadczenie" po zmarłym mężu nie stanowi renty, a zatem brak jest podstawy do przyjęcia, że otrzymane w tej sytuacji przez skarżącą jednorazowo świadczenie może podlegać na zasadzie "dochodu utraconego" odliczeniu od dochodu rodziny w roku 2017. Otrzymane w ten sposób świadczenie przestaje być w istocie rentą z tytułu niezdolności do pracy, która była należna uprawnionemu zmarłemu za wskazany okres, lecz staje się innym świadczeniem ("świadczeniem należnym" czy też "niezrealizowanym świadczeniem"), które jest wypłacane osobom wskazanym w art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stanowisko to znajduje także potwierdzenie na gruncie przepisów prawa podatkowego oraz treści znajdującej się w aktach sprawy deklaracji podatkowej PIT-11 wystawionej przez ZUS, w której, jako źródło otrzymanego przez skarżącą z tego tytułu przychodu, wskazana została nie "renta" lecz "inne prawo, o którym mowa w art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych". Renta wypłacona małżonce po zmarłym mężu, zgodnie z zapisem art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, stanowi dla niej przychód z praw majątkowych, który podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, a w konsekwencji, który stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przychód zatem z tytułu prawa majątkowego związanego z wypłatą "niezrealizowanego świadczenia" po zmarłym mężu na podstawie art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, po pomniejszeniach wskazanych w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., podlega uwzględnieniu, jako jeden z dochodów z roku bazowego i nie ma podstaw do zastosowania w tym przypadku instytucji utraty dochodu, gdyż art. 2 pkt 19 p.p.w.d. nie wymienia utraty praw majątkowych jako "utraty dochodu" w rozumieniu p.p.w.d.

Mając powyższe na uwadze Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.