Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2007510

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 3 marca 2016 r.
III SA/Gd 41/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.).

Sędziowie WSA: Alina Dominiak, Felicja Kajut.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. spraw ze skarg Z. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2015 r. nr (...), nr (...) w przedmiocie pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych oddala skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzjami z dnia 8 czerwca 2015 r. nr (...) oraz z dnia 30 czerwca 2015 r. nr (...) Prezydent Miasta działając z urzędu przyznał Z. K. częściowo odpłatne usługi opiekuńcze w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, podstawowej opieki higieniczno-sanitarnej i pielęgnacyjnej zleconej przez lekarza oraz w miarę możliwości zapewnienia kontaktu z otoczeniem w okresach:

- 2 stycznia - 30 czerwca 2015 r. 5 dni w tygodniu w ilości 2 godzin dziennie, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy; procentowa odpłatność za jedną godzinę usług ustalona została w wysokości 15% z 12,99 zł, co po przeliczeniu daje 1,95 zł (decyzja z dnia 8 czerwca 2015 r.)

- 1 lipca - 31 grudnia 2015 r. 5 dni w tygodniu w ilości 2 godzin dziennie, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy; procentowa odpłatność za jedną godzinę usług ustalona została w wysokości 15% z 12,99 zł, co po przeliczeniu daje 1,95 zł (decyzja z dnia 30 czerwca 2015 r.).

W uzasadnieniach wydanych decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że odpłatność za usługi ustalono zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej w T. nr XLVI/418/06 z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie ustalania szczeblowych zasad przyznawania i odpłatności oraz zasad zwrotu wydatków na usługi opiekuńcze (zmienionej uchwałą nr XXII/181/2008 z dnia 29 maja 2008 r.).

W realiach rozpatrywanych spraw organ pierwszej instancji przyjął, że dochód skarżącej wyniósł 1,413,58 zł (w dniu 31 grudnia 2014 r.) oraz 1.445,55 zł (w dniu 30 czerwca 2015 r.), co stanowiło odpowiednio 261% oraz 267% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W świetle § 4 ust. 2 ww. uchwały ustalone dochody determinowały przyjęcie, że odpłatność za usługi opiekuńcze, do której strona była zobowiązana wynosi w obydwu okresach 30% pełnego kosztu usługi.

Ustalając stan faktyczny w zakresie kosztów utrzymania organ pierwszej instancji uznał, że w przypadku skarżącej zachodzi podstawa do obniżenia odpłatności do 15%. Organ ustalił bowiem, że według oświadczenia złożonego przez skarżącą koszty jej utrzymania, opłat, leczenia i inne wynoszą 1.840 zł, przy czym w trakcie wywiadu skarżąca nie była w stanie przedstawić szczegółowego kosztorysu. Pracownik socjalny nie stwierdził z kolei żadnych zaległości w opłatach mieszkaniowych. Po odliczeniu zaś sumy wydatków (w okresie grzewczym 1.044,13 zł oraz poza okresem grzewczym w wysokości 844,13 zł) od kwoty dochodu skarżącej pozostały kwoty odpowiednio 369,45 zł oraz 401,45 zł. Tymczasem miesięczna opłata za usługi opiekuńcze wynosiła 77,94 zł w styczniu 2015 r., 81,84 zł w czerwcu 2015 r. oraz 89,70 zł w lipcu 2015 r. W związku z tym Prezydent Miasta przyjął, że brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej z opłat za usługi opiekuńcze w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach.

Powyższe decyzje zostały przez Z. K. zaskarżone w drodze odwołań.

Decyzjami z dnia 29 grudnia 2015 r. nr (...) oraz nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniach wydanych decyzji wskazał, że odwołująca się niewątpliwie spełnia warunki przyznania usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Skoro zaś art. 50 ust. 6 ustawy stanowi, że szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rada gminy, w sprawie zasadnie zastosowano przepisy powołanej przez organ pierwszej instancji uchwały.

Organ odwoławczy odnosząc się do ustalonego stanu faktycznego i wydanych decyzji podkreślił, że wydane rozstrzygnięcia mieszczą się w ramach uznania administracyjnego wynikającego z § 5 uchwały Rady Miejskiej w T. nr XLVI/418/06 z dnia 29 czerwca 2006 r. Działanie w ramach uznania administracyjnego oznacza, że organ administracji publicznej nie jest obowiązany lecz może zwolnić z odpłatności, i to w zakresie jaki uzna za adekwatny do okoliczności sprawy, a więc może zwolnić daną osobę częściowo lub całkowicie. Co istotne, na organie administracji publicznej ciąży obowiązek wyjaśnienia w sposób szczegółowy i przejrzysty wszystkich okoliczności sprawy. W istocie więc organ powinien przedstawić argumenty wskazujące na to, czym kierował się wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy wskazał w związku z tym, że w pełni zasadnie Prezydent Miasta ustalił stosunek ponoszonych przez odwołującą się wydatków do uzyskiwanego przez stronę dochodu. Równocześnie organ pierwszej instancji bardzo szczegółowo ustalił rodzaj oraz wysokość ponoszonych przez stronę stałych, comiesięcznych wydatków jak i wskazał kwotę, która pozostaje stronie na inne wydatki (przede wszystkim na żywność). Te ustalenia w ocenie organu odwoławczego przemawiały za częściowym zwolnieniem odwołującej z odpłatności za usługi opiekuńcze.

Zdaniem organu odwoławczego, w realiach rozpatrywanego przypadku organ pierwszej instancji nie mógł zakwalifikować stanu zdrowia strony jako zdarzenia losowego uzasadniającego zwolnienie całkowite w świetle § 5 uchwały Rady Miejskiej w T. nr XLVI/418/06 z dnia 29 czerwca 2006 r. Stan zdrowia strony wynika bowiem z jej wieku. Zdarzenie losowe to z kolei zdarzenie nagłe, którego nie można było przewidzieć.

W skargach wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Z.K. wskazała, że zakwestionowane decyzje są nieprawidłowe ponieważ nie uwzględniają zaistniałego w sprawie stanu faktycznego.

Skarżąca domaga się całkowitego zwolnienia z opłat za usługi opiekuńcze. W skardze opisana została sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącej. Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, nie opuszcza mieszkania, nie chodzi samodzielnie i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wobec czego wymaga stałej, codziennej i dożywotniej opieki i leczenia. Koszty utrzymania i leczenia skarżącej są zaś wyższe niż jej dochody.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawach.

Na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach III SA/Gd 41/16 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr (...)) oraz III SA/Gd 42/16 (sprawa ze skargi na decyzję organu odwoławczego nr (...)).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 2647 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane zostały decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2015 r. utrzymujące w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia 8 i 30 czerwca 2015 r. rozstrzygające kwestię przyznania Z. K. usług opiekuńczych i ich odpłatności w okresach: 2 stycznia - 30 czerwca 2015 r. (decyzja z dnia 8 czerwca 2015 r.) oraz 1 lipca - 31 grudnia 2015 r. (decyzja z dnia 30 czerwca 2015 r.).

W wyniku zaskarżonych rozstrzygnięć skarżąca została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze w wysokości 15%, tj. w wysokości 1,95 zł za jedną godzinę usług.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje kwestia zasadności przyznania skarżącej usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.

Skarżąca stoi na stanowisku, że wydając zaskarżoną decyzję organy powinny uwzględnić, że spełnia ona przesłanki całkowitego zwolnienia jej z usług opiekuńczych.

Rozstrzygnięcie sporu w przedmiotowej sprawie wymaga więc przede wszystkim dokonania oceny, czy organy prawidłowo określiły wysokość odpłatności za usługi, których z uwagi na swój wiek, niepełnosprawność i stan zdrowia wymaga skarżąca.

Zgodnie z art. 50 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji w zakresie ustalenia odpłatności za usługi stanowi uchwała Rady Miejskiej w T. nr XLVI/418/06 z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie ustalania szczegółowych zasad przyznawania i odpłatności oraz zasad zwrotu wydatków na usługi opiekuńcze.

Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. uchwały usługi opiekuńcze przysługują nieodpłatnie jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Odpłatność osób korzystających z usług opiekuńczych, których dochód przekracza kryterium dochodowe ustala się zgodnie z zawartą w uchwale tabelą (§ 4 ust. 2). Konstrukcja tabeli polega na uzależnieniu wysokości odpłatności za usługi od wysokości otrzymywanego przez osobę dochodu.

Ustalona ww. uchwałą tabela procentowej odpłatności za usługi została zmieniona i zaktualizowana na mocy uchwały Rady Miejskiej w T. nr XXII/181/2008 z dnia 29 maja 2008 r. w sprawie ustalania szczeblowych zasad przyznawania i odpłatności oraz zwrotu wydatków na usługi opiekuńcze, co zostało uwzględnione w sprawie. Zgodnie z § 5 uchwały Rady Miejskiej w T. nr XLVI/418/06 z dnia 29 czerwca 2006 r. w szczególnie uzasadnionych przypadkach - osoba korzystająca z usług opiekuńczych może jednak zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat za określony czas zwłaszcza ze względu na: korzystanie z co najmniej dwóch rodzajów usług, wielodzietność, bezrobocie, konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, placówce wychowawczej lub rehabilitacyjnej, konieczność sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą, ponoszenia znacznych wydatków na leki, środki czystości, pielęgnacji, na leczenie, rehabilitację oraz ze względu na zdarzenia losowe.

Z powyższych przepisów wynika, że w przypadku osób, których dochód przekracza ustawowe kryterium, usługi są - co do zasady - przyznawane odpłatnie, chyba, że szczególne okoliczności uzasadniają zwolnienie danej osoby od ponoszenia odpłatności wynikającej z tabeli wysokości w całości lub w części.

W realiach rozpatrywanych spraw organy przyjęły, że dochód skarżącej wyniósł 1,413,58 zł (w dniu 31 grudnia 2014 r.) oraz 1.445,55 zł (w dniu 30 czerwca 2015 r.), co stanowiło odpowiednio 261% oraz 267% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W świetle § 4 ust. 2 ww. uchwały ustalone dochody determinowały przyjęcie, że odpłatność za usługi opiekuńcze, do której strona była zobowiązań wynosi w obydwu okresach 30% pełnego kosztu usługi.

Ustalając stan faktyczny w zakresie kosztów utrzymania organy uznały, że w przypadku skarżącej zachodzi podstawa do obniżenia odpłatności do 15%. Organy ustaliły bowiem, że według oświadczenia złożonego przez skarżącą koszty jej utrzymania, opłat, leczenia i inne wynoszą 1.840 zł, przy czym w trakcie wywiadu skarżąca nie była w stanie przedstawić szczegółowego kosztorysu. Pracownik socjalny nie stwierdził z kolei żadnych zaległości w opłatach mieszkaniowych. Po odliczeniu zaś sumy wydatków (w okresie grzewczym 1.044,13 zł oraz poza okresem grzewczym w wysokości 844,13 zł) od kwoty dochodu skarżącej pozostały kwoty odpowiednio 369,45 zł oraz 401,45 zł. Tymczasem miesięczna opłata za usługi opiekuńcze wynosiła 77,94 zł w styczniu 2015 r., 81,84 zł w czerwcu 2015 r. oraz 89,70 zł w lipcu 2015 r. W związku z tym organy przyjęły, że brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej z opłat za usługi opiekuńcze w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydane decyzje są zgodne z prawem.

Wskazać bowiem należy, że zgodnie z § 5 uchwały Rady Miejskiej w T. nr XLVI/418/06 z dnia 29 czerwca 2006 r. w szczególnie uzasadnionych przypadkach - osoba korzystająca z usług opiekuńczych może zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat za określony czas zwłaszcza ze względu na: korzystanie z co najmniej dwóch rodzajów usług, wielodzietność, bezrobocie, konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, placówce wychowawczej lub rehabilitacyjnej, konieczność sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą, ponoszenia znacznych wydatków na leki, środki czystości, pielęgnacji, na leczenie, rehabilitację oraz ze względu na zdarzenia losowe.

W rozpatrywanych sprawach podstawę do częściowego zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze stanowiło znaczne ponoszenie przez skarżącą wydatków na leki, środki czystości, pielęgnacji, na leczenie, rehabilitację. Organy uznały, że w przypadku skarżącej zachodzi podstawa do obniżenia odpłatności do 15%.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej żądającej całkowitego zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze wskazać należy, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca usługi opiekuńcze podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie usług opiekuńczych.

Od decyzji organu zależy również jaki będzie zakres i wymiar udzielonej pomocy. Orzekając w ramach tego uznania organ administracji publicznej musi mieć na względzie, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania tej formy pomocy społecznej decyduje każdorazowo organ administracji publicznej, biorąc pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel opieki, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu. Obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnianie ich żądań. Jeśli zatem w rozpatrywanym przypadku organ pomocy społecznej ocenił sytuację materialną oraz potrzeby skarżącej i uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącej usług opiekuńczych i usługi takie przyznał, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Ponadto należy mieć na uwadze, że sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu wymogi te zostały przez organy spełnione. Organy wypełniły bowiem obowiązek wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy i ich rozważenia, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Istotnym jest wskazanie, że organy oceniły dokładnie sytuację materialną skarżącej jak i zestawiły uzyskiwane dochody z ponoszonymi przez skarżącą wydatkami. Przedmiotowe zestawienie prowadziło do uznania, że w przypadku skarżącej brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze. Po odliczeniu sumy wydatków od kwoty dochodu skarżąca dysponuje bowiem kwotą środków, która znacznie przekracza szacunkową, miesięczną opłatę za usługi opiekuńcze. W tym świetle zasadnym było przyznanie skarżącej usług opiekuńczych z ustaleniem odpłatności na poziomie 15% pełnego kosztu jednej godziny usług.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż zaskarżone decyzje organu odwoławczego oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji są prawidłowe a zarzuty skarg uznać należy za bezzasadne.

Wobec tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie znalazł podstaw do uwzględnienia okoliczności, które winien wziąć pod uwagę z urzędu rozstrzygając w granicach danej sprawy (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wniesione skargi podlegały oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.