Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2078298

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 30 czerwca 2016 r.
III SA/Gd 265/16
Szczególna sytuacja dla zastosowania zasady słuszności

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak.

Sędziowie WSA: Felicja Kajut (spr.), Elżbieta Kowalik-Grzanka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r. spraw ze skarg "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 grudnia 2015 r., nr (...) nr (...) w przedmiocie umorzenia należności celnych oraz zwolnienia z obowiązku złożenia zabezpieczenia oddala skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzjami z dnia 23 grudnia 2015 r. nr (...) i nr (...) Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w z dnia 28 września 2015 r. (nr (...) i nr (...)), mocą których organ pierwszej instancji:

- odmówił umorzenia należności celnych w stosunku do "A" Sp. z o.o. z siedzibą w W. określonych decyzjami z dnia 28 marca 2014 r. (nr (...) i nr (...)),

- odmówił zwolnienia z obowiązku złożenia zabezpieczenia na poczet wykonania ww. decyzji.

W sprawach zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 28 września 2015 r. (nr (...)) Naczelnik Urzędu Celnego odmówił umorzenia należności celnych określonych decyzją z dnia 28 marca 2014 r. (nr (...)) w łącznej kwocie (A00 + A30) 58 147,00 PLN w stosunku do dłużnika solidarnego firmy "A" Sp. z o.o., a także odmówił zwolnienia z obowiązku złożenia zabezpieczenia na poczet wykonania ww. decyzji.

Kolejną decyzją z dnia 28 września 2015 r. (nr (...)) Naczelnik Urzędu Celnego odmówił umorzenia należności celnych określonych decyzją z dnia 28 marca 2014 r. ((...)) w łącznej kwocie (A00 + A30) 379 194,00 PLN w stosunku do dłużnika solidarnego firmy "A" Sp. z o.o., a także odmówił zwolnienia z obowiązku złożenia zabezpieczenia na poczet wykonania ww. decyzji.

Obie decyzje zostały skierowane do "B" Sp. z o.o. w P. i "A" Sp. z o.o. w W.

W podstawach prawnych rozstrzygnięć podano art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.); art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 727 z późn. zm.); art. 239 i art. 244 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z dnia 19 października 1992 r. z późn. zm.; dalej w skrócie "WKC") oraz art. 899 ust. 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z dnia 11 października 1993 r.; dalej w skrócie "RWKC").

W uzasadnieniach organ wskazał, że w dniach 2 sierpnia i 29 sierpnia 2011 r. "A" Sp. z o.o. działając jako przedstawiciel pośredni firmy "B" Sp. z o.o. złożyła zgłoszenia celne, których przedmiotem była siatka budowlana z włókna szklanego. Wartość zgłoszeń przyjęto na podstawie załączonych faktur w wysokości 26 673,76 USD i 187 560,00 USD.

Kraj pochodzenia przedmiotowego towaru - Malezja - przyjęto na podstawie przedłożonych świadectw pochodzenia. Zgłoszenia zostały przyjęte i zarejestrowane pod nr (...) i nr (...).

Postanowieniami z dnia 5 września 2012 i 18 listopada 2013 r. wszczęto z urzędu postępowania w sprawie kontroli wskazanych wyżej zgłoszeń celnych. Po zakończeniu postępowań Naczelnik Urzędu Celnego wyżej wskazanymi decyzjami z dnia 28 marca 2014 r. orzekł o ustaleniu dla sprowadzanego towaru kraju pochodzenia - Chiny, stawki celnej erga omnes - 7% i stawki ostatecznego cła antydumpingowego typu A30 w wysokości 62,9%. Jednocześnie organ określił niezaksięgowane kwoty należności celnych (A00) - w wysokości 3 065 oraz 19 987 PLN i kwoty cła antydumpingowego (A30) - w wysokości odpowiednio 55 082 oraz 359 194 PLN podlegające retrospektywnemu zaksięgowaniu. W wydanych decyzjach organ odstąpił ponadto od pobrania odsetek. Decyzjami z dnia 28 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzje organu celnego pierwszej instancji, w związku z czym decyzje te stały się ostateczne.

Pismem z dnia 3 kwietnia 2015 r. "A" Sp. z o.o. wystąpiła o umorzenie wobec niej należności celnych określonych ww. decyzjami z dnia 28 marca 2014 r. w trybie art. 239 WKC w związku z art. 899 ust. 2 RWKC. Z uwagi na fakt, że decyzje w odniesieniu do których złożone zostały wnioski o umorzenie należności zostały wydane na dłużników solidarnych, poinformowano"B" Sp. z o.o. o toczących się postępowaniach.

Naczelnik Urzędu Celnego zwrócił się do stron o przekazanie informacji czy wobec decyzji, które są przedmiotem wniosku o umorzenie należności toczy się postępowanie sądowoadministracyjne. W odpowiedzi obie ww. firmy poinformowały, że złożyły bądź zamierzają złożyć skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku dotyczących decyzji wymiarowych.

W dniu 31 lipca 2015 r. "A" Sp. z o.o. podtrzymała wszystkie dotychczasowe żądania oraz rozszerzyła zakres wniosku o zwolnienie spółki z obowiązku złożenia zabezpieczenia wykonania ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

W wyniku analizy całości dokumentacji zgromadzonych w prowadzonych postępowaniach organ wskazał, że zgodnie z art. 239 WKC należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi lub umorzeniu w sytuacjach innych niż te określone w art. 236-238:

określonych zgodnie z procedurą Komitetu;

wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej.

Przypadki, w których można zastosować ten przepis, jak również tryb postępowania, określane są zgodnie z procedurą Komitetu. Dokonanie zwrotu lub umorzenia może zostać uzależnione od szczególnych warunków. Należności są zwracane lub umarzane z powodów określonych w ust. 1 na pisemny wniosek dłużnika, złożony we właściwym urzędzie celnym w terminie dwunastu miesięcy, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. Jednakże organy celne mogą w należycie uzasadnionych, wyjątkowych przypadkach zezwolić na przekroczenie tego terminu.

Umorzenie należności celnych w trybie art. 239 WKC dopuszczalne jest po stwierdzeniu, że nie jest możliwy zwrot lub umorzenie należności celnych na podstawie przepisów art. 236-238 WKC. Nie ulega wątpliwości, że w sprawach nie znajdują zastosowania wskazane przepisy art. 236-238 WKC. W sprawach mamy do czynienia z ostatecznymi rozstrzygnięciami określającymi należności celne w prawidłowej wysokości, toteż nie zachodzą przesłanki pozwalające na przyjęcie, że kwoty cła nie były prawnie należne, lub zaksięgowane niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Nie nastąpiło również unieważnienie zgłoszeń celnych. Importowany towar został przyjęty przez odbiorcę i nie przedstawiono żadnych dowodów, że jest niezgodny z warunkami kontraktu.

Organ wskazał, że w celu dokonania umorzenia należności celnych na podstawie art. 239 WKC konieczne jest spełnienie obydwu warunków wymienionych w tym przepisie, tj. zaistnienia sytuacji określonej zgodnie z procedurą Komitetu oraz braku świadomego działania lub ewidentnego zaniedbania osoby zainteresowanej.

Bezspornym pozostaje fakt niespełnienia przesłanek uprawniających do zwrotu należności celnych w związku z sytuacjami wymienionymi w art. 900-904 RWKC. Co więcej, strona sama we wnioskach wskazała, że swoje żądania opiera na art. 899 ust. 2 RWKC. Przepis ten stanowi, że organ celny podejmujący decyzję sam decyduje o przyznaniu umorzenia należności przywozowych lub wywozowych, jeżeli zachodzi szczególna sytuacja wynikająca z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania.

W ocenie organu celnego powoływanie się na szczególną sytuację w związku ze szkodą wynikającą, z błędu (zaniedbania) organów malezyjskich wydających świadectwa pochodzenia FORM A nie spełnia kryteriów "szczególnej sytuacji", gdyż wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu organów, jeżeli świadectwo zostało wystawione na podstawie fałszywego przedstawienia faktów przez eksportera. Jak wynika z raportu OLAF uzyskanie świadectw pochodzenia było skutkiem przedstawienia przez eksportera nieprawidłowych danych. Dlatego też nie można uznać, że świadectwa pochodzenia zostały wydane w wyniku błędu (zaniedbania) organów celnych, a tym samym nie została spełniona przesłanka zaistnienia szczególnej sytuacji w rozumieniu art. 239 WKC. W rozpatrywanych przypadkach można raczej mówić o sytuacji, która objęta jest zasadniczo normalnym ryzykiem handlowym.

Ogólna klauzula słuszności wyrażona w art. 899 RWKC ma na celu zapewnienie elastyczności systemu prawa celnego. Ma ona za zadanie umożliwić uniknięcie obciążenia należnościami celnymi podmiotów, które znalazły się w sytuacji, w której obciążenie ich nimi naruszyłoby podstawowe zasady sprawiedliwości. Skorzystanie z ogólnej klauzuli słuszności dopuszczalne jest wtedy, gdy zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja i wynika ona z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania.

W odniesieniu do twierdzeń, że "A" Sp. z o.o. występowała jako przedstawiciel pośredni, a tym samym opierała się wyłącznie na dostarczonych jej dokumentach, organ wskazał, że wymieniona spółka posiada długoletnie doświadczenie w obrocie towarowym z krajami trzecimi, ponadto jest posiadaczem świadectwa AEO oraz pozwolenia na stosowanie procedury uproszczonej. Tak więc spółka winna wykazywać szczególną ostrożność przy nawiązywaniu kontaktów handlowych, upewniając się, że przedsiębiorca z którym nawiązuje współpracę sprawuje wystarczającą kontrolę łańcucha handlowego.

Zgodnie z art. 220 ust. 2 WKC, jeżeli preferencyjny status towaru potwierdzony został w ramach systemu współpracy administracyjnej z udziałem organów państwa trzeciego, wydanie przez te organy świadectwa, o ile stwierdzono jego nieprawidłowość, stanowi błąd, którego w racjonalny sposób nie można było wykryć w rozumieniu pierwszego akapitu. Jednakże, wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu, jeżeli świadectwo zostało wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera, z wyjątkiem przypadku, gdy w szczególności jest oczywiste, że organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji. Osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności może powołać się na dobrą wiarę, jeżeli może udowodnić, że w okresie przedmiotowych operacji handlowych zachowała należytą staranność, aby upewnić się czy spełnione zostały wszystkie warunki korzystania z preferencji. Jednakże, osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności nie może powoływać się na dobrą wiarę jeżeli Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich opinię wyrażającą uzasadnione wątpliwości w odniesieniu do prawidłowego stosowania uzgodnień preferencyjnych przez kraj korzystający. Z powyższego przepisu należy wywieść wniosek, że wydanie nieprawidłowego świadectwa pochodzenia, nie stanowi błędu organów celnych w przypadku, gdy zostało ono wystawione w oparciu o niewłaściwe przedstawienie faktów przez eksportera. A taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawach i zostało to stwierdzone w raporcie OLAF. Błąd nie wynikał z czynnego udziału organu celnego ale powstał poza sferą działania organu, a tym samym obciąża importera, który posłużył się świadectwami. To zgłaszający winien podjąć wszelkie możliwe działania zmierzające do zabezpieczenia się przed negatywnymi skutkami, niezależnie od własnego przeświadczenia, że towar spełnia warunki dla zastosowania preferencji taryfowej. Można przyjąć, że strona nie dochowała należytej staranności przy dokonywaniu czynności związanych z importem towaru, a zatem zaistniała sytuacja wynikała z jej oczywistego zaniedbania. W konsekwencji nie jest możliwe zastosowanie w sprawach ogólnej klauzuli słuszności wyrażonej w art. 899 RWKC.

Jeśli chodzi o wnioskowane zwolnienie strony z obowiązku złożenia zabezpieczenia wykonania decyzji z dnia 28 marca 2014 r. organ wskazał, że zgodnie z art. 244 akapit 3 WRC, jeżeli zaskarżona decyzja nakłada należności celne przywozowe lub należności celne wywozowe, wstrzymanie jej wykonania uzależnione jest od złożenia zabezpieczenia. Jednakże nie wymaga się złożenia zabezpieczenia jeżeli mogłoby to spowodować, ze względu na sytuację dłużnika, poważne trudności natury gospodarczej lub społecznej. Z tej regulacji wynika, że wstrzymanie wykonania skarżonej decyzji musi, co do zasady, być przedmiotem złożenia zabezpieczenia nawet wówczas, gdy wstrzymanie udzielane jest na podstawie spełnienia przesłanki nieodwracalnej szkody, która może grozić osobie zainteresowanej. Oceniając, czy wymóg złożenia przez dłużnika zabezpieczenia prawdopodobnie spowoduje u niego trudności, organ celny musi wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności dotyczące osoby, w szczególności te związane z jej sytuacją finansową.

W dniach 2 i 3 czerwca 2014 r. "A" Sp. z o.o. dokonała wpłaty na rachunek Izby Celnej w łącznej kwocie 2.422.761 PLN tytułem zabezpieczenia m.in. należności wynikających z ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. W swoim piśmie z dnia 29 lipca 2015 r. wnosząc o zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia argumentowała, że koszty poniesione w związku ze złożonym zabezpieczeniem skutkują u spółki trudnościami finansowymi. Wskazała także fakt, że zatrudnia ok 1.800 pracowników i współpracuje z ok. 3.000 podwykonawców, a także posiada liczne terminale i magazyny na terenie całego kraju co generuje znaczne koszty.

Mając na uwadze treść wniosków o zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia wykonania decyzji, jak również przesłany przy piśmie z dnia 15 kwietnia 2014 r. dokument F-01 (sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe) za ostatni kwartał roku 2013 organ celny uznał, że brak jest podstaw do odstąpienia od wymogu złożenia zabezpieczenia.

"A" Sp. z o.o. złożyła odwołania od ww. decyzji organu pierwszej instancji zarzucając im naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 73 ustawy - Prawo celne poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego - w szczególności nie wzięcie pod uwagę kluczowych dla wniosku spółki okoliczności, z których wynika, że doszło do powstania sytuacji szczególnej z uwagi m.in. na fakt, iż organy malezyjskie wydające świadectwa pochodzenia wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków do korzystania z preferencji oraz, że spółce nie można przypisać oczywistego zaniedbania (w związku z czym zaistniały przesłanki do umorzenia należności celnych na zasadzie słuszności - tj. na podstawie art. 239 WKC w zw. z art. 899 ust. 2 RWKC);

- art. 121 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez wydanie decyzji sprzecznych z rozstrzygnięciami w podobnych sprawach rozpatrywanych przez Komisję Europejską oraz Trybunał Sprawiedliwości UE; art. 122 w zw. z art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez ocenę dowodów w sposób nieobiektywny, nakierowany na udowodnienie z góry założonej przez organ tezy, że spółka nie spełnia warunków do zastosowania wobec niej umorzenia należności celnych; art. 210 § 1 i § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez de facto brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji w zakresie odmowy zwolnienia uprzednio złożonego przez spółkę zabezpieczenia, a tym samym niespełnienie fundamentalnych wymogów stawianych przed organem, w szczególności niewskazanie w uzasadnieniach decyzji dowodów, którym organ dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom nie dał wiary odmawiając zwolnienia z obowiązku złożenia przez "A" zabezpieczenia na poczet wykonania decyzji (brak przeprowadzenia analizy w tym przedmiocie).

Ponadto spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 239 w zw. z art. 220 ust. 2 lit. b WKC w zw. z art. 899 ust. 2 WRKC;

- art. 244 WKC

poprzez ich niezastosowanie do stanu faktycznego rozpatrywanych spraw.

Po rozpatrzeniu wniesionych odwołań Dyrektor Izby Celnej decyzjami z dnia 23 grudnia 2015 r. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy - Ordynacja podatkowa w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo celne, utrzymał w mocy obie decyzje organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniach wskazał, że wyrokami z dnia 1 kwietnia 2015 r. (sygn. akt. III SA/Gd 836/14 i III SA/Gd 838/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 28 sierpnia 2014 r. utrzymujące w mocy ww. decyzje Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 28 marca 2014 r.

Organ odwoławczy stwierdził następnie, że rozpatrywanie wniosku o zwrot lub umorzenie należności pośrednio wiąże się z postępowaniem wymiarowym. W sprawach decyzje wymiarowe organu pierwszej instancji zostały utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji. Stanowisko organów celnych potwierdziły również wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (orzeczenia nieprawomocne - złożono skargi kasacyjne - sprawy znajdują się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym).

Retrospektywne zaksięgowanie kwot należności celnych było uzasadnione, bowiem organy celne państwa członkowskiego stwierdziły na podstawie innych dowodów tj. zebranych w trakcie kontroli dokonywanej przez OLAF, że świadectwa pochodzenia zostały wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera i organy państwa nieczłonkowskiego (Malezji) nie mogły posiadać wiedzy o tym, czy towar spełnia warunki wymagane do preferencyjnego traktowania. Z raportu OLAF wynika, że organy celne Malezji wystawiając świadectwa pochodzenia nie popełniły błędu, lecz zostały wprowadzone w błąd przez wnioskodawcę, który przy ubieganiu się o wystawienie świadectw nie ujawnił chińskiego pochodzenia towaru. W tej sytuacji kwota należności celnych została zaksięgowana prawidłowo i nie nastąpiło naruszenie przepisu art. 220 ust. 2 WKC. W związku z tym nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na umorzenie należności na podstawie art. 236-238 WKC.

Dyrektor Izby Celnej nie podzielił opinii odwołującej, zgodnie z którą w zaistniałym stanie faktycznym spełnione zostały przesłanki umożliwiające umorzenie należności celnych wobec spółki "A".

W świetle stanowiska zaprezentowanego w odwołaniach rozważenia wymagała przesłanka zwrotu należności celnych oparta na tzw. klauzuli słusznościowej, zgodnie z którą należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi lub umorzeniu, jeżeli zachodzi szczególna sytuacja wynikająca z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego niedbalstwa. Z okolicznościami mającymi przesądzić o zaistnieniu sytuacji szczególnej mamy do czynienia wówczas, gdy w świetle zasady słuszności, będącej celem i podstawą art. 239 WKC zostanie stwierdzone istnienie czynników mogących postawić wnioskodawcę w sytuacji wyjątkowej w porównaniu do innych podmiotów gospodarczych prowadzących tę samą działalność gospodarczą. Sytuacje szczególne przekraczają zwykłe ryzyko zawodowe i handlowe obciążające stronę. Przedłożenie w dobrej wierze dokumentów, które okazały się sfałszowane, podrobione lub nieważne z zamiarem uzyskania uprzywilejowanego traktowania taryfowego dla towarów zgłoszonych do swobodnego obrotu nie stanowi szczególnej sytuacji uzasadniającej zwrot lub umorzenie należności celnych. Otrzymanie i posłużenie się nieważnymi świadectwami pochodzenia jest zaliczane do ryzyka zawodowego i handlowego związanego z prowadzoną działalnością. Organ powołał się również na treść art. 904 ust. 1 lit. c RWKC.

W ocenie organu odwoławczego "A" Sp. z o.o. jest doświadczonym przedsiębiorcą w swojej branży, zajmującym się zawodowo m.in. odprawą celną, posiadającym pozwolenie na dokonywanie uproszczonej procedury, który bez wątpienia dysponuje odpowiednią wiedzą i praktyką na rynku. Dlatego też nie zaistniała szczególna sytuacja w rozumieniu art. 899 ust. 2 RWKC, tj. sytuacja specjalna, która nie dotyczy innych przedsiębiorców bowiem wszystkie podmioty przedkładające świadectwa pochodzenia są narażone na takie samo ryzyko otrzymania lub posłużenia się dokumentami podrobionymi bądź nieprawidłowymi.

Jak wynika z raportów OLAF mamy do czynienia z oszukańczym procederem polegającym na przywozie towarów z Chińskiej Republiki Ludowej do Wolnej Strefy Handlowej w Port (...), a po jego przeładowaniu wysyłce do krajów Unii Europejskiej, m.in. do Polski z pominięciem jakiegokolwiek procesu przetwarzania (niepreferencyjne pochodzenie chińskie). Natomiast dla towarów wystawiano certyfikaty pochodzenia Form A potwierdzające ich malezyjskie preferencyjne pochodzenie na podstawie fałszywych danych przedstawianych organowi wystawiającemu. Podmioty, które stosowały ten proceder zgłaszały innego nadawcę towarów wysyłki w Port (...) i innego urzędowi celnemu w Malezji oraz MITI w celu uniemożliwienia wykrycia, że są to towary chińskie a nie malezyjskie.

W takich okolicznościach trudno podzielić opinię spółki, że skoro władze malezyjskie miały dostęp do wszelkich danych, rejestrów i deklaracji, to winny były wiedzieć, że towary których dotyczy raport nie miały malezyjskiego pochodzenia. Przede wszystkim informacje przekazywane do organów malezyjskich nie odzwierciedlały rzeczywistego przepływu towarów i miały na celu ukrycie rzeczywistego ich pochodzenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że władze Malezji w chwili wystawiania świadectw w żaden sposób nie wiedziały albo w oczywisty sposób nie mogły wiedzieć, że towary nie spełniają warunków do uzyskania preferencyjnego malezyjskiego pochodzenia ale zostały celowo wprowadzone w błąd.

Na stanowisko organu nie ma wpływu także okoliczność, że firma "C" przed wprowadzeniem ceł antydumpingowych na towary chińskie nie eksportowała jakichkolwiek towarów do krajów Unii Europejskiej. Firma ta została zarejestrowana przez Ministerstwo Międzynarodowego Handlu i Przemysłu w Malezji (MITI), jak również otrzymała pozwolenie do działania jako producent od dnia 22 marca 2011 r., tak więc występowanie przez ten podmiot po tej dacie o uzyskanie świadectw pochodzenia na towary przez siebie wytworzone nie mogło wzbudzać podejrzeń organów malezyjskich. Zwłaszcza w sytuacji, gdy wraz z wnioskiem o wydanie świadectwa przedłożona została faktura wystawiona przez "D" z Malezji, dokumentująca sprzedaż na eksport, gdzie jako odbiorcę towaru wskazano polską firmę - "B" S.A. Tymczasem jak ustalono w toku dochodzenia przeprowadzonego przez OLAF nie mamy do czynienia z eksportem z Malezji. Towary zostały przywiezione z Chińskiej Republiki Ludowej do Strefy Wolnego Handlu w Port (...), a po zmianie kontenera wywiezione do Polski. Faktycznym eksporterem towarów była firma "E". Dlatego też nie można podzielić stanowiska zawartego w odwołaniach, że organy kraju trzeciego wystawiające świadectwa (MITI) wiedziały lub w oczywisty sposób powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych dla skorzystania z preferencji.

Uwzględniając wszystkie okoliczności spraw organ odwoławczy przekonywał, że władze celne Malezji w chwili wystawiania świadectw popełniły błąd, o którym mowa w art. 220 ust. 2 WKC, ale zostały celowo wprowadzone w błąd dla uzyskania preferencyjnego dowodu pochodzenia. Zatem nie zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosków strony w sprawie zwrotu należności celnych na podstawie art. 239 WKC. Pozostałe argumenty strony również nie znalazły uznania organu odwoławczego.

Na koniec organ odwoławczy podzielił stanowisko organu niższej instancji odnośnie odmowy zwolnienia spółki z obowiązku złożenia zabezpieczenia. Zgodnie z art. 199 pkt 1 WKC zabezpieczenie nie może zostać zwolnione dopóki dług celny, na pokrycie którego zostało ono złożone, nie wygaśnie lub nie będzie mógł już powstać. Ponieważ organy celne nie uwzględniły wniosków strony o umorzenie należności celnych, na obecnym etapie postępowań brak jest podstaw prawnych do zwolnienia zabezpieczenia złożonego na poczet wykonania ww. decyzji. Organ dodał, że zgodnie z przepisami WKC dłużnikiem jest zgłaszający, a w wypadku przedstawicielstwa pośredniego dłużnikiem jest również osoba, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne (art. 201 ust. 3 WKC). Zgłaszający to osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu, albo osoba, w której imieniu dokonywane jest zgłoszenie celne (art. 4 pkt 18 WKC). Z przepisów wynika, że za dłużnika celnego uznaje się przedstawiciela pośredniego, jest to bowiem podmiot dokonujący zgłoszenia celnego we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. Jeżeli zaś w odniesieniu do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników to są oni solidarnie zobowiązani do pokrycia tego długu.

"A" Sp. z o.o. osobno zaskarżyła wyżej opisane decyzje organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się ich uchylenia. Ewentualnie, gdyby Sąd uznał za uzasadnione jedynie zarzuty w części dotyczącej naruszeń prawa materialnego, wniosła o zobowiązanie organu, na podstawie art. 145a § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o wydanie w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy, zgodnie z wnioskami skarżącej.

Zaskarżonym decyzjom spółka zarzuciła naruszenie:

1.

art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo celne, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W szczególności naruszenie dotyczy braku kompleksowej i wnikliwej analizy okoliczności faktycznych spraw, które mają kluczowe znaczenia dla ich rozpatrzenia oraz ustalenia meritum sporu w zakresie: (i) czy w przypadku skarżącej spółki zaistniała "sytuacja szczególna" w rozumieniu art. 239 WKC w zw. z art. 899 ust. 2 RWKC, (ii) czy organy malezyjskie wiedziały lub powinny były mieć świadomość, że eksportowane towary nie spełniają warunków do korzystania z preferencji oraz (iii) czy skarżącej można przypisać oszustwo lub oczywiste zaniedbanie. Wyłącznie dogłębna weryfikacja okoliczności faktycznych pozwala na przeprowadzenie właściwej oceny w zakresie możliwości zastosowania wobec skarżącej instytucji umorzenia należności celnych w oparciu o "zasadę słuszności" na podstawie art. 239 WKC w zw. z art. 899 ust. 2 RWKC;

2.

art. 121 § 1 w związku z art. 210 § 1 i § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa, poprzez wydanie rozstrzygnięć sprzecznych z orzecznictwem TSUE oraz wytycznymi Komisji Europejskiej w podobnych sprawach. Pomimo istniejącego po stronie organów celnych obowiązku uwzględniania odpowiedniego orzecznictwa TSUE organy te, wydając rozstrzygnięcia konsekwentnie pomijały wyroki Trybunału, które mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia spraw, a które były licznie przywoływane przez skarżącą zarówno we wnioskach, jak i na późniejszych etapach postępowań. Fakt, że pomimo przedstawienia przez skarżącą szeregu orzeczeń oraz tez na poparcie zasadności własnego stanowiska, organ odwoławczy nie odniósł się do nich w treści uzasadnień, stanowi uchybienie standardom przewidzianym w art. 210 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa;

3.

art. 122 w zw. z art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa, poprzez ocenę dowodów nie w sposób obiektywny, lecz nakierowany na udowodnienie z góry założonej przez organy celne tezy, zgodnie z którą skarżąca nie spełnia warunków do zastosowania wobec niej umorzenia należności celnych na zasadzie słuszności;

4.

art. 210 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez brak wskazania w decyzjach materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięć. Każda decyzja organu administracji publicznej - bez względu na to, czy jest to decyzja organu pierwszej instancji, czy też jest to decyzja organu drugiej instancji - powinna zawierać wszystkie elementy, które są wprost określone w art. 210 § 1 ww. ustawy. Stosownie do powyższego jednym ze składników decyzji jest powołanie jej podstawy prawnej, a następnie wyjaśnienie tej podstawy prawnej w uzasadnieniu decyzji. W podstawie prawnej decyzji winny być powołane wszystkie powszechnie obowiązujące przepisy, które legły u podstaw wydania decyzji, czyli przepisy prawa materialnego, prawa ustrojowego oraz prawa procesowego. Podstawa prawna decyzji winna być powołana dokładnie, gdyż wskazuje nie tylko na zastosowane przez organ przepisy prawa, ale i na stan prawny obowiązujący w czasie orzekania w sprawie. W skarżonych decyzjach organ nie wskazał wszystkich przepisów prawa materialnego, które stały się podstawą decyzji;

5.

art. 210 § 1 i § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez de facto brak uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięć w zakresie odmowy zwolnienia uprzednio złożonego przez spółkę zabezpieczenia. Zawarte w treści rozstrzygnięć uzasadnienia z uwagi na poziom swojej ogólności i niekompletności w zakresie przedmiotowo istotnych elementów żądania spółki, nie mają odpowiedniego waloru merytorycznego; brak przeprowadzenia przez organy jakiejkolwiek analizy w tym przedmiocie. Innymi słowy, brak jest w treści uzasadnień podstaw rozstrzygnięć w odniesieniu do powołanego przepisu. Nie wskazano także dowodów, którym organ dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom nie dał wiary odmawiając zwolnienia z obowiązku złożenia przez skarżącą zabezpieczenia na poczet wykonania decyzji wymiarowych;

6.

art. 200 w związku z art. 121, art. 122 i art. 123 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez jedynie iluzoryczne wypełnienie przez organ obowiązku umożliwienia stronie wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak jakiejkolwiek analizy i refleksji w stosunku do przedstawionych przez skarżącą argumentów w wyznaczonym na wypowiedzenie się terminie.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1.

art. 239 w zw. z art. 220 ust. 2 lit. b WKC w związku z art. 899 ust. 2 RWKC poprzez błędną wykładnię przepisów - w szczególności błędną interpretację zwrotów "sytuacja szczególna", "brak możliwości przypisania oszustwa lub oczywistego zaniedbania", "błąd organu celnego", "ryzyko zawodowe i handlowe". Naruszenie to polega w szczególności na błędnym odczytywaniu przez organ zwrotów stojących u podstaw instytucji zwrotu lub umorzenia należności celnych na podstawie art. 239 WKC w związku z art. 899 ust. 2 RWKC. Wykładnia dokonana przez organ jest sprzeczna z bogatym w tym zakresie orzecznictwem TSUE, wyrokami sądów administracyjnych oraz dyrektywami i interpretacjami Komisji Europejskiej, które zostały dodatkowo przedstawione i szczegółowo omówione przez skarżącą w treści skarg (były one także licznie wskazywane na wcześniejszych etapach postępowań);

2.

art. 239 w zw. z art. 220 ust. 2 lit. b WKC w związku z art. 899 ust. 2 RWKC, poprzez ich niezastosowanie do stanu faktycznego w sprawach. W szczególności naruszenie to polega na pominięciu normy, zgodnie z którą w szczególnej sytuacji wynikającej z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania - należności celne wobec takiego podmiotu powinny podlegać umorzeniu. Niezastosowanie tych przepisów jest konsekwencją błędnego ustalenia przez organy okoliczności faktycznych (naruszenie art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo celne i innych naruszeń powołanych powyżej), poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawach, jak również błędną wykładnię zwrotów stojących u podstaw instytucji zwrotu lub umorzenia należności celnych na podstawie ww. przepisów;

3.

art. 244 WKC poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego w sprawach, podczas gdy spełnione zostały przesłanki przewidziane w tym przepisie, w związku z czym powinny zapaść rozstrzygnięcia o zwolnieniu spółki z obowiązku złożenia zabezpieczenia na poczet wykonania decyzji;

4.

art. 905 ust. 1 RWKC poprzez jego niezastosowanie i nieprzekazanie spraw do rozstrzygnięcia przez Komisję pomimo spełnienia przesłanek przewidzianych w tym przepisie.

W uzasadnieniach skarżąca spółka szeroko omówiła zarzuty, m.in. wskazała, że z całokształtu okoliczności wynika, iż organy malezyjskie miały wiedzę, co do możliwości produkcyjnych eksporterów (w tym firmy "C") i ich zaplecza technicznego. Co więcej, w pismach potwierdzających prawidłowość wystawionych świadectw pochodzenia (na wniosek polskich organów celnych) MITI potwierdzała, że dokonała wizyt w zakładach produkcyjnych eksporterów i że dokonują one produkcji towarów. Na tej podstawie wystawione świadectwa były przez MITI pozytywnie weryfikowane. Organy malezyjskie były świadome, że na terenie Portu (...) nie mogła mieć miejsca jakakolwiek produkcja lub procesy nadające towarom pochodzenie (co OLAF podkreśla w swoim raporcie), nie ulega wątpliwości że wystawienie przez nie świadectw preferencyjnego pochodzenia malezyjskiego stanowi albo karygodny błąd albo świadome przymykanie oczu na trwający proceder obchodzenia ceł antydumpingowych. Na skutek tych działań, stanowiących ewidentny błąd organów celnych w rozumieniu art. 220 ust. 2 lit. b WKC i zarazem sytuację szczególną w rozumieniu art. 239 WKC w zw. z art. 899 ust. 2 RWKC. Błąd ten w sposób oczywisty powinien był zostać wykryty w świetle wiedzy i doświadczenia, którymi MITI dysponowało lub powinno dysponować. Tym samym świadectwa pochodzenia zostały wydane nieprawidłowo w wyniku błędu samych organów malezyjskich (ich zaniedbania). Oznacza to, że w odniesieniu do skarżącej spełniona została przesłanka zaistnienia sytuacji szczególnej.

Z drugiej strony skarżąca działała w dobrej wierze opierając się na oficjalnych malezyjskich świadectwach pochodzenia GSP, których autentyczność nie budziła wątpliwości (autentyczność świadectw oraz malezyjskie pochodzenie towarów zostało ponownie potwierdzone przez MITI na wniosek złożony przez Naczelnika Urzędu Celnego w ramach czynności kontrolnych). Zachowała też należytą staranność oczekiwaną w takich sytuacjach od agencji celnej/przedstawiciela pośredniego i nie miała racjonalnych powodów do nabrania wątpliwości czy zostały zachowane wszystkie warunki korzystania z preferencyjnego traktowania towarów. Z oczywistych względów nie uczestniczyła także w negocjacjach handlowych (zupełnie inna rola była podmiotu na rzecz którego działała skarżąca). Trudno oczekiwać od podmiotu gospodarczego wykrycia, że świadectwa są niepoprawne w sytuacji, gdy nawet polska administracja celna, posiadająca znacznie szersze instrumenty prawno-proceduralne, nie była w stanie ustalić tego faktu. Oczekiwanie takie ewidentnie przekracza możliwości skarżącej w zakresie czynności podejmowanych w ramach należytej staranności. Dopiero ustalenia z 2-letniego śledztwa OLAF dały podstawę do wszczęcia postępowań wymiarowych wobec skarżącej. Tym bardziej spółka, niedysponująca żadnymi możliwościami w tym zakresie, opierając się na przedstawionych jej dokumentach nie miała możliwości wykrycia nieprawidłowości. Konsekwentnie, nie można obarczyć skarżącej za powstałe nieprawidłowości w świetle powołanych przepisów.

Zdaniem skarżącej spełniony został także kolejny z warunków wystąpienia dobrej wiary w rozumieniu art. 239 w zw. z art. 220 ust. 2 WKC - mianowicie, zgodnie z art. 220 ust. 2 lit. b WKC osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności nie może powoływać się na dobrą wiarę, jeżeli Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich opinię wyrażającą uzasadnione wątpliwości w odniesieniu do prawidłowego stosowania uzgodnień preferencyjnych przez kraj korzystający. W sprawach będących przedmiotem wniosków taka opinia nie została przez Komisję opublikowana.

Odnosząc się do kwestii odmowy zwolnienia zabezpieczenia spółka wskazała, że organy obu instancji w ogóle nie przeprowadziły analizy przesłanek faktycznych i prawnych uzależniających zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia (w tym przypadku zwolnienie uprzednio złożonego zabezpieczenia). Uzasadnienie rozstrzygnięć w zakresie odmowy zwolnienia z obowiązku złożenia przez spółkę zabezpieczenia nie spełnia wymogów wynikających z art. 210 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa. Zgodnie bowiem z ugruntowanym w orzecznictwie i doktrynie stanowiskiem, aby decyzje uznaniowe nie były dowolne - innymi słowy, aby mogły podlegać badaniu zgodności z prawem pod kątem kryteriów zakreślonych w przepisach - winny zawierać uzasadnienie odpowiadające rygorom art. 210 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa.

W podsumowaniu skarżąca stwierdziła, że błędna interpretacja podstawowych przesłanek umorzenia należności celnych na podstawie w art. 239 WKC w związku z art. 899 ust. 2 RWKC, łącznie z błędami w analizie materiału dowodowego doprowadziły do wadliwych rozstrzygnięć w postaci niezastosowania umorzenia należności celnych względem niej.

Sprawy ze skarg spółki zostały zarejestrowane pod sygnaturami III SA/Gd 265/16 (sprawa ze skargi na decyzję nr (...)) oraz III SA/Gd 266/16 (sprawa ze skargi na decyzję nr (...)).

W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Celnej wniósł o ich oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygnaturach III SA/Gd 265/16 i III SA/Gd 266/16.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest, czy - po pierwsze - istniały podstawy do umorzenia wobec skarżącej należności celnych określonych decyzjami z dnia 28 marca 2014 r. oraz - po drugie - czy możliwe było zwolnienie skarżącej z obowiązku złożenia zabezpieczenia na poczet wykonania tych decyzji.

Kwestię umorzenia należności celnych normowały - w dacie orzekania przez organy celne - przepisy art. 235, 236, 238, 239 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U.UE.L1992.302.1 z późn. zm.), zwanego dalej "WKC".

Zgodnie z art. 235 lit. b WKC, "umorzenie" oznacza decyzję o odstąpieniu od pobrania w całości lub w części kwoty długu celnego bądź decyzję unieważniającą w całości lub w części zaksięgowanie kwoty należności przywozowych lub należności celnych wywozowych, które nie zostały uiszczone.

W myśl art. 236 ust. 1 akapit 2 i 3 WKC należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają umorzeniu, gdy okaże się, że w chwili zaksięgowania kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2. Należności nie podlegają (...) umorzeniu, w przypadku gdy fakty, które doprowadziły do zapłacenia lub zaksięgowania kwoty prawnie nienależnej, są wynikiem świadomego działania osoby zainteresowanej.

Zgodnie z art. 238 ust. 1 akapit pierwszy WKC należności celne przywozowe podlegają (...) umorzeniu, gdy okaże się, że zaksięgowana kwota tych należności dotyczy towarów objętych daną procedurą celną i nieprzyjętych przez importera z powodu ich wadliwości lub niezgodności z warunkami kontraktu, w wyniku realizacji którego dokonano przywozu tych towarów, w chwili określonej w art. 67.

Stosownie do art. 239 WKC:

1. Należności celne przywozowe lub należności celne wywozowe podlegają zwrotowi lub umorzeniu w sytuacjach innych niż te określone w art. 236-238:

- określonych zgodnie z procedurą Komitetu;

- wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. Przypadki, w których można zastosować ten przepis, jak również tryb postępowania, określane są zgodnie z procedurą Komitetu. Dokonanie zwrotu lub umorzenia może zostać uzależnione od szczególnych warunków.

2. Należności są zwracane lub umarzane z powodów określonych w ust. 1 na pisemny wniosek dłużnika, złożony we właściwym urzędzie celnym w terminie dwunastu miesięcy, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 239 WKC zawiera tylko ramową regulację problemu zwrotu należności celnych. Ustalenie, czy w konkretnej sprawie można dokonać zwrotu lub umorzenia należności możliwe jest wówczas, gdy uwzględni się treść rozporządzenia Komisji (EWG) Nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U.UE.L1993.253.1 z późn. zm.), zwanego dalej "RWKC".

W przepisach art. 900-903 RWKC określono w sposób szczegółowy i enumeratywny sytuacje, uzasadniające ewentualne orzeczenie o zwrocie cła. Z kolei art. 904 RWKC wskazuje na sytuacje, kiedy zwrot cła nie jest możliwy.

W przypadkach innych, niż objęte ww. przepisami, art. 899 ust. 2 RWKC organowi celnemu pozostawia podjęcie decyzji o przyznaniu zwrotu lub umorzenia należności w "szczególnej sytuacji wynikającej z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania".

Regulacja ta nazywana jest zasadą słuszności lub klauzulą sprawiedliwości. Klauzula ta może być zastosowana w przypadku stwierdzenia zaistnienia czynników stawiających wnioskodawcę w sytuacji wyjątkowej w porównaniu do innych podmiotów gospodarczych prowadzących tę samą działalność. Chodzi tu o sytuację szczególną z uwagi na wąski krąg podmiotów, których dotyczy. Ponadto należy brać pod uwagę, czy zdarzenie, dotyczące wnioskodawcy, wykracza poza typowe ryzyko dotyczące podmiotów prowadzących dany rodzaj działalności.

Za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 239 w zw. z art. 220 ust. 2 lit.b WKC w związku z art. 899 ust. 2 RWKC, polegający na błędnej wykładni przepisów, w szczególności błędnej interpretacji zwrotów "sytuacja szczególna" "błąd organu celnego".

Wskazać przede wszystkim należy, że strona wnosi o umorzenie należności powołując się na ogólną klauzulę słuszności, z której skorzystanie jest możliwe wtedy, gdy zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja i wynika ona z okoliczności w których zainteresowanemu podmiotowi nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania (art. 899 ust. 2 RWKC).

Według strony wydanie świadectwa pochodzenia Form A przez władze celne Malezji potwierdzające malezyjskie pochodzenie towaru jest taką okolicznością. Jednocześnie skarżącej przy wydaniu tego świadectwa, które następnie okazało się nieprawidłowe, nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania. Zatem-zgodnie ze stanowiskiem strony-nie powinna ona odpowiadać za skutki tego stanu rzeczy - co stanowi szczególnie uzasadnioną sytuację uprawniającą do skorzystania z ogólnej klauzuli słuszności.

Zdaniem Sądu, który podziela pogląd organów celnych, z okolicznościami przemawiającymi za zaistnieniem sytuacji szczególnej mamy do czynienia wówczas, gdy w świetle zasady słuszności wyrażonej w art. 239 WKC zostaną ustalone fakty stawiające wnioskodawcę w sytuacji wyjątkowej w porównaniu do innych podmiotów gospodarczych prowadzących działalność gospodarczą w tej samej branży. Sytuacje szczególne w rozumieniu powołanego przepisu to takie, które przekraczają zwykłe ryzyko zawodowe i handlowe obciążające stronę. Wydanie przez organ celny obcego państwa świadectw preferencyjnego pochodzenia towaru (które w następstwie dochodzenia OLAFU okazały się sfałszowane i nie mogły stanowić podstawy ustalenia należności celnych) i przedłożenie ich przez przedstawiciela pośredniego - w dobrej wierze, z zamiarem uprzywilejowanego traktowania taryfowego - nie stanowi szczególnej sytuacji, uzasadniającej umorzenie należności celnych.

W kontekście tych rozważań podkreślić trzeba, że zarówno skarżąca, jak i inne podmioty prowadzące taką samą działalność gospodarczą, działające jako przedstawiciele pośredni, przedkładające świadectwa pochodzenia wydawane przez administracje celne państw spoza UE są narażone na takie samo ryzyko otrzymania lub posłużenia się dokumentami podrobionymi bądź nieprawidłowymi, z tych względów sytuacji tej nie można traktować jako szczególnej w rozumieniu przepisu art. 899 ust. 2 RWKC. Sytuacji takiej nie stanowi także błąd organów, na który powołuje się skarżąca. Podkreślić należy, wskazując na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości m.in. w sprawach Bonn Fleisch T-329/00 oraz Hyper T-205/99, że co do zasady to importer ponosi ryzyko posłużenia się dokumentami, które zostały uzyskane przez osoby trzecie niezgodnie z prawem. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy organowi władzy publicznej można przypisać zaniedbanie lub świadome działanie.

W opozycji do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska, że organy celne wydające świadectwo pochodzenia wiedziały lub powinny wiedzieć, że towary nie spełniają warunków do korzystania z preferencji. Skarżąca tezę tę wywodzi z wiedzy tych organów o aktach prawnych wydanych przez Komisję i Radę (UE) (dotyczących ceł antydumpingowych na przywóz niektórych tkanin siatkowych pochodzących z ChRL oraz dotyczących wszczęcia dochodzenia dotyczącego możliwego obchodzenia środków antydumpingowych w odniesieniu do ww. towarów pochodzących z ChRL poprzez przywóz towarów wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji), z pozytywnej weryfikacji przez organy malezyjskie w 2012 i 2013 r. wydanych wcześniej świadectw pochodzenia - mimo trwającej od grudnia 2011 r. misji OLAF - oraz z wizytacji MITI w obiektach "C" i (...) w lutym i marcu 2011 r., a w konsekwencji - z zarzucanego organom malezyjskim braku działań, dotyczących weryfikacji prawidłowości wystawianych świadectw. Przy czym zarzuty skarżącej są niekonsekwentne, gdyż z jednej strony skarżąca wskazuje, że malezyjskie organy celne dokonywały weryfikacji świadectw pochodzenia (pozytywnej), z drugiej zaś - że nie podejmowały takiej weryfikacji.

Zdaniem Sądu, na wiedzę organów przy wystawianiu świadectw pochodzenia nie mogły mieć wpływu działania bądź zaniechania tych organów po wystawieniu świadectw pochodzenia. Wiedza organów malezyjskich o wydanych w 2011 r. aktach prawnych przez Komisję i Radę (UE) nie świadczy, wbrew stanowisku skarżącej, o tym, że organy malezyjskie wiedziały lub powinny wiedzieć, że towary nie spełniają warunków do korzystania z preferencji. Także świadomość władz Malezji odnośnie możliwego procederu unikania ceł antydumpingowych czy wiedza dotycząca statystyk handlowych wskazujących na wzrost importu z Chin tkanin siatkowych są niewystarczające dla uznania takiej tezy.

W toku postępowania administracyjnego wyjaśniono też drogą e-mailową z funkcjonariuszem Biura OLAF - Józefem Królem, że wizyty MITI w firmach "C" i "F" miały miejsce w marcu 2012 r., a nie w lutym i marcu 2011 r., jak wskazano na stronie 9 raportu OLAF. Daty luty i marzec 2011 r. nie były datami wizyt MITI w ww. firmach, a datami zarejestrowania tych firm. Podkreślić należy, że w raporcie OLAF na stronach 12 i 14 wskazano, że wizyty MITI w ww. firmach odbyły się w marcu 2012 r., co koresponduje z informacjami uzyskanymi od Józefa Króla. Zaznaczenia wymaga, odnosząc się do formy udzielenia informacji przez funkcjonariusza OLAF, że zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem. Z powyższego wynika jednoznacznie, że w raporcie OLAF doszło do zwykłej omyłki.

Chociaż organ odwoławczy nie odniósł się wprost w wydanej decyzji do zarzutów skarżącej dotyczących kwestii omyłki w raporcie OLAF (w tym informacji od Józefa Króla), uchybienie to nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem kwestia ta została jednoznacznie wyjaśniona.

Zważyć należy, że zgłoszenia celne w niniejszych sprawach pochodzą z dnia 9 sierpnia 2011 r. i 29 sierpnia 2011 r., świadectwa pochodzenia zostały wystawione odpowiednio 15 czerwca 2011 r. oraz 27 czerwca 2011 r., zaś MITI wizyty w firmach "C" i "F" złożył znacznie później, bo w marcu 2012 r. Zauważyć też należy, że rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1135/2011 wszczynające dochodzenie dotyczące możliwego obchodzenia środków antydumpingowych, wprowadzonych rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) nr 791/2011 w odniesieniu do przywozu niektórych rodzajów tkanin siatkowych o otwartych oczkach z włókien szklanych pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej, poprzez przywóz niektórych rodzajów tkanin siatkowych o otwartych oczkach z włókien szklanych wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, i poddające ten przywóz rejestracji (Dz.U.UE.L z 2011 r. Nr 292) wydane zostało w dniu 9 listopada 2011 r., czyli po wystawieniu przywołanych świadectw pochodzenia.

Nie sposób więc podzielić stanowiska skarżącej o błędzie organów celnych Malezji. Dopiero konkretne ustalenia OLAFU w zakresie modus operandi prowadzonego procederu mogłyby stanowić ewentualny punkt odniesienia dla zarzutu, iż administracja celna Malezji wiedziała lub mogła wiedzieć, że towar ma pochodzenie chińskie.

Nie sposób podzielić też argumentacji Spółki, że jako spedytor nie uczestniczy w negocjacjach, w związku z tym nie ma wpływu na to, jakie dokumenty są przedkładane do wniosku o wydanie świadectwa pochodzenia towaru.

Jako działanie w sytuacji podwyższonego ryzyka handlowego obciążającego stronę skarżącą uznać należy przyjęcie przez nią roli przedstawiciela pośredniego, która w odróżnieniu od roli przedstawiciela bezpośredniego skutkuje taką samą odpowiedzialnością, jaka ciąży na podmiocie, na rzecz którego działa, tj. na importerze. W ocenie Sądu fakt wprowadzenia w lutym 2011 r. ceł antydumpingowych na towary (siatkę budowlaną z włókna szklanego) sprowadzane z ChRL, podwyższył w sposób oczywisty dla profesjonalnego spedytora ryzyko handlowe związane z obrotem takimi towarami z innymi krajami dalekowschodnimi.

W reasumpcji podkreślić należy, że mimo nie odniesienia się przez organ do poszczególnych - podanych przez skarżącą orzeczeń TSUE - zaskarżona decyzja w całości uwzględnia poglądy wynikające z orzecznictwa Trybunału dotyczącego art. 239 WKC.

Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 905 ust. 1 RWKC poprzez jego niezastosowanie i nieprzekazanie sprawy do rozstrzygnięcia przez Komisję.

Przepis ten stanowi, że jeżeli wniosek o zwrot lub umorzenie złożony na mocy art. 239 ust. 2 Kodeksu jest poparty dowodami, które mogłyby stworzyć szczególną sytuację, wynikającą z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa ani oczywistego zaniedbania, Państwo Członkowskie, do którego należy organ celny podejmujący decyzje przekazuje sprawę Komisji do rozstrzygnięcia w ramach procedury przewidzianej w art. 906-909 (...).

W sprawie niniejszej brak było podstaw do uznania, że zachodzi "sytuacja szczególna", wobec czego nieprzekazanie wniosku Komisji jest logiczną konsekwencją powyższego stanowiska.

Nie można też podzielić zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 244 WKC poprzez jego niezastosowanie, czyli wadliwości zaskarżonych decyzji w części dotyczącej odmowy zwolnienia z obowiązku złożenia zabezpieczenia wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 28 marca 2014 r. nr (...) oraz nr (...).

Skarżąca spółka w dniach 2 i 3 czerwca 2014 r. złożyła zabezpieczenie należności, wynikających z ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

Przepis art. 244 akapit 3 WKC stanowi, że jeżeli zaskarżana decyzja nakłada należności celne przywozowe lub należności celne wywozowe, wstrzymanie jej wykonania uzależnione jest od złożenia zabezpieczenia. Jednakże nie wymaga się złożenia zabezpieczenia, jeżeli mogłoby to spowodować, ze względu na sytuację dłużnika, poważne trudności natury gospodarczej lub społecznej.

Skarżąca ogólnikowo powołała się na trudności finansowe, spowodowane koniecznością złożenia zabezpieczeń wskazując, że rodzi to w konsekwencji ryzyko zaprzestania regulowania części bieżących płatności, spadek zatrudnienia, negatywnie wpływa na możliwości inwestycyjne oraz konkurencyjność na rynku. Jednak pod pojęciem "poważne trudności natury gospodarczej lub społecznej", o jakich mowa w omawianym przepisie, należy rozumieć jedynie takie trudności, których konsekwencji nie można zrekompensować wnioskodawcy, przykładowo-likwidacji przedsiębiorstwa (por. Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz pod redakcją Wojciecha Morawskiego, Wolters Kluwer Polska Sp.z o.o., Warszawa 2007 r., komentarz do art. 244 str. 1096). W niniejszej sprawie skarżąca nie tylko nie powołuje się na tego rodzaju trudności, ale nawet nie uprawdopodabnia, by złożenie zabezpieczeń faktycznie spowodować mogło wskazywane przez nią skutki.

Skarżąca zarzuca, że organ nie dokonał głębokich rozważań i oceny okoliczności faktycznych dotyczących spełnienia przesłanek z art. 244 WKC, jednak trudno mówić o możliwości dokonania tak dogłębnej analizy, jakiej domaga się skarżąca, jedynie na podstawie wskazanej przez nią wysokości złożonych zabezpieczeń, ilości zatrudnionych pracowników i współpracowników.

Dla możliwości zwolnienia strony od złożenia zabezpieczenia obojętne jest także, czy jest ona importerem, czy przedstawicielem pośrednim. Istotne jest, że jest ona dłużnikiem celnym.

Należy mieć też na uwadze przepis art. 199 ust. 1 WKC który stanowi, że zabezpieczenie nie może zostać zwolnione, dopóki dług celny, na którego pokrycie zostało ono złożone, nie wygaśnie lub nie będzie mógł już powstać. Jeżeli dług celny wygaśnie lub nie może już powstać, zabezpieczenie zostaje niezwłocznie zwolnione.

W niniejszych sprawach nie doszło do wygaśnięcia długu celnego, czego skarżąca nie kwestionowała.

Organy celne w tej części swe decyzje wystarczająco uzasadniły, wobec czego zarzut skargi o naruszeniu art. 240 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej jest chybiony.

W tej sytuacji zarzuty skargi w omawianej części należy uznać za nieuzasadnione.

Zarzut skargi dotyczący braku wskazania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wszystkich przepisów prawa materialnego, które stały się podstawą decyzji nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku, bowiem organ odwoławczy przywołał właściwe przepisy prawa materialnego w uzasadnieniu decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając naruszeń przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, ani naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.