Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2712482

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 18 lipca 2019 r.
III SA/Gd 262/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.).

Sędziowie WSA: Bartłomiej Adamczak, Jolanta Sudoł.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Wojewody z dnia 7 lutego 2019 r. nr (...) w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2018 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta o nałożenie obowiązku świadczeń rzeczowych w razie ogłoszenia ewakuacji trzeciego stopnia w czasie pokoju i w czasie wojny.

Decyzją z dnia 16 października 2018 r., skierowaną do "A" S.A. w G., Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1459 z późn. zm.) - dalej jako: "ustawa", orzekł o przeznaczeniu w ramach świadczeń rzeczowych wykonywanych w czasie pokoju, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, będących w posiadaniu "A" S.A., wagonów pasażerskich klasy II typu (...) - szt. 40 (wraz z obsadą) do oddania w używanie na rzecz Urzędu Miasta G., przez okres 72 godzin. Wskazano, że przedmiot świadczeń należy dostarczyć "natychmiast" po otrzymaniu wezwania do realizacji świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przeznaczenie objętego wnioskiem taboru kolejowego ma służyć do zabezpieczenia ewakuacji ludności, poprzez włączenie go do składu 4 pociągów ewakuacyjnych (lokomotywa, dwa wagony towarowe, 10 wagonów pasażerskich) kursujących wahadłowo do miejscowości ujętych w planach Prezydenta Miasta. Tabor ma być udostępniony na okres 72 godzin, jedynie po otrzymaniu wezwania do realizacji przedmiotowej decyzji, w przypadku zarządzenia ewakuacji trzeciego stopnia ludności z terenu G. w czasie pokoju i w czasie wojny.

Zdaniem organu przepisy art. 208 ust. 1 i 4 ustawy, a nadto § 10 oraz § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2004 r. Nr 181, poz. 1872 z późn. zm.) - dalej jako: "rozporządzenie w sprawie świadczeń rzeczowych" stanowią podstawę prawną do nałożenia przez Prezydenta Miasta G. i obowiązku określonych świadczeń rzeczowych na jednostkę organizacyjną, w której posiadaniu znajduje się wyszczególniony w niniejszej decyzji tabor kolejowy, to jest "A" S.A.

Od powyższej decyzji "B" S.A. z siedzibą w W. wniosła odwołanie zarzucając jej:

- naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością postępowania, tj. art. 29 k.p.a. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. w zw. 33 k.c. w zw. z art. 208 § 1 ustawy poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji w stosunku do "A" S.A., która nie jest jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną, jak również jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, której kodeks cywilny lub inne przepisy przyznają zdolność prawną,

- naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak zapewnienia stronie czynnego udziału przed wydaniem decyzji,

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych w związku z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 219, poz. 218), poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji nakładającej obowiązek świadczeń na rzecz Urzędu Miasta G. w sytuacji, gdy spółka realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP oraz SSW, które mają priorytet w realizacji zadań obronnych. Ponadto przy wydaniu decyzji organ winien uwzględnić równomierne obciążenie obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy zamieszkujących lub mających siedzibę na obszarze gminy.

Decyzją z dnia 7 lutego 2019 r., nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek świadczeń rzeczowych wynika z treści art. 208 i 210 ustawy oraz zapisów rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych. Jednocześnie w niniejszym postępowaniu nie ma zastosowania wyłączenie świadczeń rzeczowych zawartych w katalogu enumeratywnie wymienionym w art. 208 ust. 4 ustawy. Wyłączeniu nie podlega tabor kolejowy, o którym mowa w treści przedmiotowej decyzji.

Jak wyjaśnił Wojewoda decyzja została wydana przez organ właściwy według posiadacza albo jego miejsca zameldowania na pobyt stały lub miejsca pobytu czasowego, trwającego ponad trzy miesiące. Zgodnie z treścią § 12 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych w przypadku, gdy przedmioty świadczeń znajdują się w oddziałach, placówkach lub filiach poza siedzibą posiadacza, decyzję wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) właściwy według siedziby tych oddziałów, placówek lub filii. Decyzję doręcza się posiadaczowi lub upoważnionej przez niego osobie.

Powyższe przepisy stanowiły podstawę prawną do nałożenia przez organ I instancji obowiązku określonych świadczeń rzeczowych na jednostkę organizacyjną, w której posiadaniu znajduje się wyszczególniony w decyzji tabor kolejowy tj. "A" S.A.

Z kolei przywołana przez skarżącą ustawa z dnia 23 sierpnia 2001 r. o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców (Dz. U. z 2001 r. Nr 122, poz. 1320 z późn. zm.) w art. 8 stanowi, że nie narusza ona określonych w odrębnych przepisach zasad i trybu oraz kompetencji organów administracji rządowej i samorządowej w zakresie nakładania na przedsiębiorców zadań na rzecz obronności państwa, ich finansowania oraz sprawowania nadzoru nad ich wykonaniem.

Nie doszło także do naruszenia art. 10 k.p.a., albowiem strona miała zapewnione prawo do brania czynnego udziału w sprawie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję "B" w W. zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością postępowania tj. art. 29 k.p.a. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. w zw. 331 k.c. w zw. z art. 208 ust. 1 oraz 217 ust. 1 ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, która została wydana w stosunku do "A" S.A., który nie jest jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną, jak również jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której k.c. przyznaje zdolność prawną, jak również w świetle innych szczególnych przepisów. Decyzja została skierowana do podmiotu, któremu ustawa nie przyznaje zdolności prawnej, a zatem podmiot ten nie może być posiadaczem wskazanych w decyzji przedmiotów świadczeń, jak również nie może być stroną postępowania,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 208 § 1 w zw. z art. 210 § 1 ustawy w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych poprzez ich błędną wykładnię i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w której treści jako przedmiot świadczenia wskazano "40 wagonów pasażerskich klasy II typu (...) wraz z obsadą", podczas gdy przedmiot świadczenia nie został skonkretyzowany w sposób umożliwiający jego zidentyfikowanie, a tym samym umożliwiający wykonanie skarżącemu obowiązków związanych z przeznaczeniem przedmiotu świadczenia na cele wskazane w decyzji,

b) art. 208 § 1 ustawy poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w której treści jako przedmiot świadczenia wskazano "40 wagonów pasażerskich klasy II typu (...) wraz z obsadą", podczas gdy przedmiotem świadczenia mogą być wyłącznie nieruchomości i ruchomości, natomiast przedmiotem świadczenia nie może być "obsada" wagonów,

c) art. 208 § 2 oraz 2a w zw. z art. 221 § 1 i 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w której przeznaczono przedmiot świadczenia "do oddania w używanie na rzecz Urzędu Miejskiego w G.", podczas gdy Urząd Miejski w G. nie jest jednostką, na rzecz której wykonywane są świadczenia rzeczowe polegające na oddaniu ruchomości na cele przygotowania obrony Państwa,

d) art. 210 § 1 w zw. z art. 202 § 1 i 208 § 2 ustawy poprzez wydanie decyzji na wniosek Prezydenta Miasta podczas gdy organ ten nie jest podmiotem uprawnionym do wnioskowania o wydanie decyzji administracyjnej o przeznaczeniu rzeczy ruchomych na cele świadczeń rzeczowych,

e) art. 210 § 1 w zw. z art. 208 § 5 ustawy oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2118) poprzez orzeczenie, że przedmiotem świadczenia rzeczowego jest "40 wagonów pasażerskich klasy II typu (...) wraz z obsadą", podczas gdy powołane wyżej przepisy określają rodzaj i liczbę rzeczy ruchomych, które w danym roku kalendarzowym mogą być pobrane dla wykonania niezbędnych świadczeń rzeczowych, w tym określają maksymalną ilość świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa, a z powołanego rozporządzenia nie wynika jakoby przedmiotem niezbędnych świadczeń rzeczowych w 2018 r. miały być jakiekolwiek wagony pasażerskie,

f) § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji nakładającej obowiązek świadczeń na rzecz Urzędu Miasta w G. w sytuacji gdy spółka realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP oraz SSW, które mają priorytet w realizacji zadań obronnych, a ponadto przy wydaniu decyzji organ nie uwzględnił równomiernego obciążenia obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy zamieszkujących lub mających siedzibę na obszarze gminy;

III. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia-art. 7 w zw. z art. 11 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji brak ustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, tj. w szczególności brak zebrania i rozpatrzenia wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego poprzez brak wyjaśnienia w decyzji czemu opisane w decyzji ruchomości stanowiące własność skarżącej stały się przedmiotem świadczenia rzeczowego określonego w decyzji, brak skonkretyzowania przedmiotu świadczenia, brak określenia ogólnych cech kryteriów wyboru przedmiotu świadczenia, spełnienia wymogów technicznych, brak wyjaśnienia, czemu ruchomości stanowiące własność skarżącej stały się przedmiotem świadczeń, skoro z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP, a organ wydający decyzję ma obowiązek równomiernego obciążania obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy mających siedzibę na obszarze gminy.

Wskazując na tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, w każdym przypadku zaś o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że "A" S.A. nie jest jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną, jak również jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której ustawa k.c. przyznaje zdolność prawną. Również w świetle innych przepisów Zakład nie jest podmiotem praw i obowiązków. Zakład nie może być zatem posiadaczem rzeczy wskazanych w zaskarżonej decyzji albowiem ich posiadaczem jest skarżąca. Ponadto Zakład nie może być również stroną zaskarżonej decyzji, gdyż jak wynika z przepisów postępowania administracyjnego, jak również przepisów kodeksu cywilnego nie posiada on zdolności prawnej. Wobec powyższego organ administracji obowiązany był stwierdzić nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

W ocenie skarżącej przedmiot świadczenia nie został skonkretyzowany w sposób umożliwiający jego zidentyfikowanie. Organ miał możliwość przeprowadzić oględziny przedmiotu świadczenia przed wydaniem decyzji i ustalić chociażby numery wagonów stanowiących przedmiot świadczenia. Brak wskazania w treści decyzji konkretnych wagonów pasażerskich będących przedmiotem świadczeń rzeczowych uniemożliwia skarżącej realizację obowiązków wskazanych w art. 212 ustawy.

Skarżąca - wskazując, że zgodnie z art. 208 § 1 ustawy przedmiotem świadczenia mogą być wyłącznie nieruchomości i ruchomości - zakwestionowała stanowisko organów, że przedmiotem świadczenia może być "obsada" wagonów, czyli drużyna konduktorska lub drużyna trakcyjna. Oznaczenie przedmiotu świadczenia w sposób wskazany w decyzji organu I instancji nie tylko jest niezgodne z powołanymi wyżej przepisami, ale niemożliwe do wykonania w trybie egzekucji administracyjnej, jak również uniemożliwia wykonywanie obowiązków wskazanych w art. 212 ustawy.

Zgodnie z art. 208 § 2 i 2a ustawy Urząd Miejski w G. nie jest jednostką, na rzecz której wykonywane są świadczenia rzeczowe polegające na oddaniu ruchomości na cele przygotowania obrony Państwa. Urząd Miejski w G. stanowi wyłącznie aparat pomocniczy organu administracji publicznej. W każdym wypadku urząd nie jest organem, na rzecz którego mogą zostać oddane przedmioty świadczenia. Organy obu instancji w powyższym zakresie przekroczyły uprawnienia wynikające z przepisów kompetencyjnych.

Jak wynika z art. 210 § 1 w zw. z art. 202 § 1 i art. 208 § 2 ustawy obowiązek świadczeń rzeczowych może zostać orzeczony na wniosek wojskowego komendanta uzupełnień, kierownika jednostki organizacyjnej stanowiącej bazę formowania specjalnie tworzonej jednostki zmilitaryzowanej, kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa, o której mowa w art. 208 § 2 ustawy, albo właściwego organu obrony cywilnej. Prezydent Miasta G. nie jest żadnym z wymienionych wyżej organów lub jednostek.

Skarżąca wskazała nadto, że z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa nie wynika, aby do niezbędnych świadczeń rzeczowych, które mogą zostać w danym roku pobrane należały wagony pasażerskie, będące przedmiotem zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego organy obu instancji przekroczyły ustawowe uprawnienie do orzeczenia, że za przedmiot świadczenia rzeczowego należy uznać wagony pasażerskie.

Zdaniem skarżącej naruszono również przepisy § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie gotowości obronnej państwa, albowiem organy wydały decyzję o obowiązku świadczeń rzeczowych na rzecz Urzędu Miasta w G. w sytuacji, gdy spółka realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP oraz SSW, które mają priorytet w realizacji zadań obronnych, co zdaniem skarżącej wynika z załączonych do odwołania dokumentów w postaci decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 30 stycznia 2013 r. i umowy nr (...) z dnia 15 kwietnia 2013 r. wraz z aneksem. Organ wydając zaskarżoną decyzję pominął obowiązki wynikające ze wskazanych wyżej przepisów, w szczególności zaniechał zbadania i uwzględnienia równomiernego obciążenie obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy mających siedzibę na obszarze gminy. Skarżąca realizuje obowiązki na rzecz obronności Państwa, a nadto nie jest jedyną spółką, która dysponuje taborem i świadczy usługi na terenie województwa (...).

Nadto w ocenie skarżącej z decyzji nie wynika, czemu ruchomości stanowiące własność skarżącej stały się przedmiotem świadczenia rzeczowego określonego w decyzji, jaki jest konkretnie przedmiot świadczenia - wagony o jakich numerach stanowią przedmiot świadczenia, jakie powinny mieć cechy, właściwości techniczne, czy też w jaki sposób zostały wybrane do realizacji zadań obronnych. Brak również wyjaśnienia w decyzji czemu ruchomości stanowiące własność skarżącej stały się przedmiotem świadczeń, skoro z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP, a organ wydający decyzje ma obowiązek równomiernego obciążania obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy mających siedzibę na obszarze gminy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle art. 208 ust. 1 ustawy odbiorcą obowiązku dostarczenia odpowiednich świadczeń rzeczowych mogą być m.in. "jednostki organizacyjne". Obowiązkiem tym może być więc obciążona każda, wyodrębniona organizacyjnie, jednostka - niezależnie od posiadania przymiotu osobowości prawnej czy możliwości korzystania z przymiotu osobowości prawnej na zasadzie odpowiedniego stosowania przepisów. Taką jednostką, wyodrębnioną organizacyjne ze struktury "B" S.A., jest "A", na co wskazuje, dostarczony przez skarżącą w trakcie postępowania administracyjnego, Regulamin organizacyjny "B" S.A., który w swoim § 1 ust. 1 oraz § 7 ust. 1 pkt 2 stanowi wprost, że Zakłady spółki są jednostkami organizacyjnymi spółki. Zdaniem organu jest to wystarczająca legitymacja bierna do nałożenia na (...) obowiązków.

W świetle § 12 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych prawodawca oddziela kwestię zdolności prawnej czy w ogóle osobowości prawnej lub jakiegokolwiek innego przymiotu w ramach stosunków prawnych od spełnienia obowiązku z art. 208 ust. 1 ustawy. Jedynymi przesłankami mającymi legitymizować biernie podmiot, na którego można nałożyć ten obowiązek, jest stan posiadania danej rzeczy i wyodrębnienie organizacyjne (także jako oddział, placówka, filia).

Nadto - zdaniem organu odwoławczego - ustawodawca celowo posłużył się w ustawie pojęciem "posiadania" w zakresie określenia podmiotów, na których może być nałożony obowiązek z art. 208 ust. 1 ustawy. Posiadaczem może być bowiem każdy podmiot, niezależnie od wyposażenia go w przymiot osobowości prawnej.

Odnosząc się do powoływanego w uzasadnieniu skargi wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt (...), organ odwoławczy stwierdził, że zaistniały w sprawie zakończonej ww. wyrokiem stan faktyczny znacznie odbiegał od tego z niniejszego postępowania, zatem poglądy w wyroku tym wyrażone nie są przydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Organ dodał, że z brzmienia § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych wynika, że przedmiot świadczenia może zostać określony rodzajowo, a nie konkretnie, co prowadzi do wniosku, że prawodawca przewidział możliwość identyfikacji przedmiotu świadczenia właśnie poprzez wskazanie rodzaju przedmiotu, a nie jego ściśle zindywidualizowanych, przypisanych jedynie mu, cech. Organ I instancji miał zatem możliwość identyfikacji przedmiotu świadczenia rzeczowego poprzez wskazanie rodzaju przedmiotu bez ściślejszej identyfikacji. Organ ten wskazał typ wagonów pasażerskich, precyzując właśnie ich rodzaj.

Odnosząc się do zarzutu kwestionującego objęcie przedmiotem świadczenia obsady żądanych wagonów organ odwoławczy wskazał na treść § 24 pkt 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych. Z literalnej wykładni tego przepisu wynika wprost obowiązek dostarczenia załóg i operatorów.

W ocenie organu odwoławczego wskazanie w decyzji organu I instancji dotyczące aparatu pomocniczego organu - właśnie jego urzędu - mieści się w zakresie dyspozycji art. 208 ust. 2 w zw. z art. 221 ust. 1 i 2 ustawy. Ewentualnie uznać można, że wskazanie Urzędu Miejskiego w G. jako podmiotu, na rzecz którego będzie wykonywane świadczenie, może mieć oparcie w § 27 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych, który zezwala na przyjęcie przedmiotów świadczenia podmiotowi wyznaczonemu przez organ wnioskujący. Jeśli Prezydent wyznaczył w swoim wniosku taki podmiot jako Urząd Miejski w G., to organ I instancji pozostawał nim związany. Nadto zdaniem organu odwoławczego Prezydent Miasta zwracając się z wnioskiem inicjującym procedurę opartą o art. 208 i art. 210 ustawy wykonywał swoje kompetencje w oparciu o normę art. 221 ustawy.

Jak wyjaśnił organ odwoławczy żądanie świadczeń rzeczowych w niniejszej sprawie nie dotyczy świadczeń rzeczowych na potrzeby związane z przeprowadzeniem poboru, a więc treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa nie znajdzie zastosowania w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta skierowaną do "A" S.A. w G., którą nałożono obowiązek dostarczenia "natychmiast" po otrzymaniu wezwania do realizacji świadczenia 40 sztuk wagonów pasażerskich klasy II typu (...) (wraz z obsadą) - na rzecz Urzędu Miejskiego w G. Decyzję wydano na wniosek Prezydenta Miasta.

Materialną podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1459 z późn. zm.) - dalej zwanej "ustawą". W rozdziale 2 Działu VII ustawy uregulowane zostały kwestie świadczeń rzeczowych w czasie pokoju.

Zgodnie z art. 208 ust. 1 ustawy, na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa.

W myśl art. 208 ust. 2 ustawy świadczenia rzeczowe mogą być wykonywane na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek organizacyjnych stanowiących bazy formowania specjalnie tworzonych jednostek zmilitaryzowanych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków.

Z kolei art. 208 ust. 4 ustawy zawiera wyłączenia przedmiotowe świadczeń rzeczowych, wśród których nie zostały wymienione środki transportowe, w tym wagony kolejowe.

Zgodnie z art. 210 ust. 1 ustawy wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1.

Główny zarzut skargi, który ma w ocenie skarżącej uzasadniać stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, ewentualnie uchylenie obu tych decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, zasadza się na twierdzeniu o skierowaniu decyzji do podmiotu, który nie może być stroną postępowania - "A" S.A. w G.

W tym zakresie wskazać należy, że zgodnie z art. 210 ust. 2 ustawy decyzję, o której mowa w ust. 1, doręcza się posiadaczowi nieruchomości lub rzecz ruchomej oraz wnioskodawcy na piśmie wraz z uzasadnieniem. W decyzji, o której mowa w ust. 1, można zobowiązać posiadaczy nieruchomości lub rzeczy ruchomych do wykonania tych świadczeń bez odrębnego wezwania (art. 210 ust. 4 ustawy).

W myśl przywołanego wyżej art. 208 ust. 1 ustawy obowiązek świadczeń rzeczowych nałożony być może także na "inne jednostki organizacyjne". W ocenie Sądu obowiązek ten może być nałożony na każdą, wyodrębnioną organizacyjnie, jednostkę, niezależnie od posiadania przez nią przymiotu osobowości prawnej.

Z postanowień § 7 ust. 1 pkt 2 Regulaminu organizacyjnego "(...)" S.A., stanowiącego załącznik nr 2 do Uchwały Zarządu Nr (...) z dnia 22 sierpnia 2018 r., znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że w skład struktury organizacyjnej Spółki wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne, obejmujące Zakłady Spółki. Jedną z jednostek organizacyjnych jest "(...)" Spółka Akcyjna "A" w G. (§ 9 ust. 1 pkt 3).

Zakładem kieruje i reprezentuje go Dyrektor Zakładu, do którego obowiązków należy m.in. realizacja zadań wynikających z powszechnego obowiązku obrony (§ 11 ust. 1, ust. 4 pkt 11)

Ponadto z treści załącznika nr 2 do ww. Regulaminu organizacyjnego wynika m.in., "A" Spółka Akcyjna jest jednostką organizacyjną Spółki, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy, występuje na zewnątrz w imieniu (...) S.A. (§ 1), realizuje zadania bieżącego zarządzania i gospodarowania taborem (§ 2 ust. 1 lit. d), realizuje zadania z zakresu eksploatacji i realizacji przewozów (§ 7), w tym współpracuje w realizacji zadań związanych z powszechnym obowiązkiem obrony i w ramach obrony cywilnej.

Tak więc, choć Zakład Spółki działa w ramach osobowości prawnej Spółki, możliwe jest nałożenie na niego obowiązku określonego art. 208 ust. 1 ustawy. Jest on również posiadaczem ruchomości w rozumieniu przepisów ustawy. Posiadanie nie jest wykonywaniem prawa, a związane jest z pewnym stanem faktycznym.

Zdaniem Sądu takie, a nie inne ukształtowanie przepisów ustawy określających podmioty, na które może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych wynika z faktu, że świadczenia rzeczowe związane są głównie z możliwymi sytuacjami nadzwyczajnymi - potrzebą ewakuacji ludności, klęskami żywiołowymi. Racjonalne jest w takich sytuacjach sięganie do zasobów rzeczowych znajdujących się jak najbliżej i będących w posiadaniu podmiotów położonych w pobliżu miejsca, w którym wystąpiła konieczność ewakuacji czy klęska żywiołowa.

Mając na uwadze powyższe nie można podzielić poglądu, że decyzje organów obu instancji dotknięte są wadą nieważności z przyczyn wskazywanych przez skarżącą.

Kolejną kwestią jest fakt, że przedmiotowe decyzje wydane zostały na skutek wniosku złożonego przez Prezydenta Miasta.

Zgodnie z cytowanym wyżej art. 210 ust. 1 ustawy decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych (...) właściwy organ wydaje na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1.

W przepisie art. 202 ust. 1 ustawy mowa jest natomiast o wniosku wojskowego komendanta uzupełnień, kierownika jednostki organizacyjnej stanowiącej bazę formowania specjalnie tworzonej jednostki zmilitaryzowanej, kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa, o której mowa w art. 208 ust. 2, albo właściwego organu obrony cywilnej.

Analizując krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o wydanie decyzji administracyjnej o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych stwierdzić należy, że organy samorządu terytorialnego, do których zalicza się prezydent miasta, są organami obrony cywilnej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 6 ustawy terenowymi organami obrony cywilnej są wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast). Z tego względu Prezydent Miasta był uprawniony do złożenia przedmiotowego wniosku, a zarzut, że nie jest on żadnym z organów lub jednostek wymienionych w art. 208 ust. 2 w zw. z art. 202 ust. 1 ustawy, jest chybiony.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 w zw. z art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 994 z późn. zm.), wójt (prezydent miasta) wykonuje zadania przy pomocy urzędu gminy. W tej sytuacji, skoro prezydent miasta wykonuje zadania przy pomocy aparatu pomocniczego (urzędu miasta), to wskazanie w decyzji organu pierwszej instancji, że przedmiot świadczeń ma być oddany w używanie na rzecz Urzędu Miejskiego w G. należy rozumieć jako wskazanie oddania ich w używanie na rzecz Prezydenta Miasta.

Decyzja organu pierwszej instancji nałożyła na adresata decyzji obowiązek dostarczenia 40 sztuk wagonów pasażerskich klasy II typu (...). W uwagach wpisano ponadto "wraz z obsadą".

Stwierdzenia wobec powyższego wymaga, że - wbrew zarzutom skarżącej - przedmiot świadczenia został skonkretyzowany w sposób prawidłowy i umożliwiający jego zidentyfikowanie. Skarżąca zarzucała, że nie wskazano numerów wagonów, ich cech, właściwości technicznych. Tymczasem § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych wyraźnie wskazuje, że decyzja o przeznaczeniu do wykonania świadczeń może dotyczyć poszczególnych przedmiotów świadczeń albo ich rodzajów.

Skoro w decyzji wskazano wagony pasażerskie klasy II typu (...), w sposób wystarczający określono ich rodzaj. Ustawodawca nie wymaga, by w decyzji wskazano cechy identyfikacyjne przedmiotu świadczenia. Dla realizacji celu, dla którego złożono przedmiotowy wniosek istotny jest określony rodzaj pojazdu, umożliwiający wykonanie zadań ustawowych, a nie pojazd (pojazdy) określony poprzez podanie jego cech identyfikacyjnych. Określenie przedmiotu świadczenia poprzez wskazanie jedynie rodzaju wagonów w niniejszej sprawie było uzasadnione. Trudno bowiem wyobrazić sobie, by w sytuacji wymagającej ewakuacji ludności podmiot, na który nałożono obowiązek dostarczenia natychmiast 40 wagonów pasażerskich poszukiwał konkretnie oznaczonych wagonów w różnych składach i na terenie całej Polski. W takim przypadku chodzi o szybką, sprawną realizację nałożonego obowiązku w celu wykonania konkretnych zadań.

Zamieszczenie w decyzji określenia "wraz z obsadą" nie narusza przepisów ustawy i rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych. Przedmiotem nałożonego obowiązku było dostarczenie 40 sztuk wagonów pasażerskich. Zamieszczony w uwagach dopisek "wraz z obsadą" zgodny jest z treścią § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych, który stanowi, że przedmioty świadczeń uważa się za oddane przez posiadaczy z chwilą postawienia do dyspozycji świadczeniobiorcy, we wskazanym w decyzji lub wezwaniu miejscu, środków transportowych i maszyn wraz z kierowcami (operatorami, załogami), przygotowanych technicznie do wykonania określonego rodzaju przewozów lub innych prac i zaopatrzonych w pełne zbiorniki materiałów pędnych oraz materiały eksploatacyjne, zgodnie z instrukcją obsługi, a także w niezbędne wyposażenie ustalone ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

Obowiązek dostarczenia świadczeń rzeczowych - wagonów pasażerskich wraz z obsadą wynika w tej sytuacji wprost w przywołanego przepisu § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych.

Skarżąca bezzasadnie zarzucała naruszenie art. 210 ust. 1 w zw. z art. 208 ust. 5 ustawy oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2118).

Jak wynika z upoważnienia ustawowego zawartego w art. 208 ust. 5 ustawy Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, dla wykonania niezbędnych świadczeń rzeczowych:

1) rodzaj i liczbę nieruchomości, które mogą być w tym celu w użytkowaniu w danym roku kalendarzowym,

2) rodzaj i liczbę rzeczy ruchomych, które w danym roku kalendarzowym mogą być w tym celu pobrane, uwzględniając w szczególności potrzeby związane z prowadzeniem kwalifikacji wojskowej, przeprowadzaniem ćwiczeń wojskowych, w tym organizowanych z zastosowaniem natychmiastowego stawiennictwa żołnierzy rezerwy i sprawdzaniem gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych.

Przepis § 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. stanowi natomiast, że limity świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa wynoszą nie więcej niż:

1) 400 nieruchomości (budynków lub ich części) - na potrzeby organów administracji rządowej i organów samorządu terytorialnego wykonujących zadania związane z prowadzeniem kwalifikacji wojskowej;

2) 350 pojazdów samochodowych oraz 50 przyczep i 10 maszyn wraz z niezbędnym wyposażeniem - na potrzeby jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej związane z przeprowadzaniem ćwiczeń wojskowych, w tym organizowanych z zastosowaniem natychmiastowego stawiennictwa żołnierzy rezerwy i sprawdzaniem gotowości mobilizacyjnej oraz wykonujących zadania zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków.

Określone w ww. przepisie limity świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. zostały wprowadzone wyłącznie w odniesieniu do potrzeb związanych z prowadzeniem kwalifikacji wojskowej oraz przeprowadzaniem ćwiczeń wojskowych, w tym organizowanych z zastosowaniem natychmiastowego stawiennictwa żołnierzy rezerwy i sprawdzaniem gotowości mobilizacyjnej, a także w odniesieniu do potrzeb jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej wykonujących zadania zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Limity te nie mają zatem zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem zaskarżona decyzja nie dotyczy sytuacji określonych rozporządzeniem.

Zdaniem Sądu niezasadny jest także zarzut naruszenia § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 219, poz. 2218).

Przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych stanowi, że przy wydawaniu decyzji, o których mowa w ust. 1, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) powinien mieć na względzie, w miarę możliwości, równomierne obciążenie obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy zamieszkujących lub mających siedzibę na obszarze gminy.

W niniejszej sprawie wniosek Prezydenta Miasta dotyczył nie tylko nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych w postaci wagonów pasażerskich, ale także 4 lokomotyw i 8 wagonów towarowych, przy czym we wniosku wskazano - wobec lokomotyw i wagonów towarowych - inny podmiot niż (...) S.A. - "C" S.A. Północny Zakład Spółki w G.

Skoro więc wniosek dotyczył nie tylko przedmiotowych 40 wagonów pasażerskich, ale także lokomotyw i wagonów towarowych, a kwestionowane decyzje nałożyły na "B" S.A. obowiązek świadczeń rzeczowych co do 40 sztuk wagonów pasażerskich, przesłanka dotycząca równomiernego obciążenia (w miarę możliwości) obowiązkiem świadczeń została spełniona.

Z kolei zgodnie z § 6 ust. 1 przywołanego rozporządzenia w sprawie obronności państwa, w przypadku wprowadzania wyższych stanów gotowości obronnej państwa, (...) realizuje się zadania przewidziane w Planie Reagowania Obronnego Rzeczypospolitej Polskiej, zwanym dalej "Planem Reagowania", opracowanym na podstawie § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2004 r. w sprawie warunków i trybu planowania i finansowania zadań wykonywanych w ramach przygotowań obronnych państwa przez organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 152, poz. 1599).

Przepis § 6 ust. 2 ww. rozporządzenia stanowi natomiast, że zadania, o których mowa w ust. 1, realizuje się z uwzględnieniem pierwszeństwa zadań wykonywanych na rzecz Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i wojsk sojuszniczych oraz uruchamiania systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym.

Zdaniem Sądu przedmiotowe decyzje nie mogły naruszać wskazanych przepisów rozporządzenia w sprawie obronności państwa. Wynika z nich jedynie, że w pewnych, określonych sytuacjach, jako pierwsze realizuje się zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP. Wydanie wobec tego przedmiotowych decyzji nakładających obowiązek świadczeń rzeczowych przepisów powyższych w żaden sposób nie mogło naruszyć.

Skarżąca ponadto nie wykazała, że wykonywanie obowiązków obronnych mających wynikać z nałożonych na nią wcześniej zobowiązań utrudnia czy uniemożliwia wykonanie obowiązku nałożonego kwestionowaną decyzją organu pierwszej instancji. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów - decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 30 stycznia 2013 r., umowy nr (...) z dnia 15 kwietnia 2013 r. o realizację zadań na rzecz obronności państwa zawartej między Ministrem Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej a skarżącą, aneksu nr 5 z dnia 11 czerwca 2018 r. do ww. umowy (z załącznikami) nie wynika, ile składów czy wagonów skarżąca powinna utrzymywać w stanie gotowości.

Podstawą prawną decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 30 stycznia 2013 r. były m.in. przepisy ustawy z dnia 23 sierpnia 2001 r. o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców (Dz. U. z 2001 r. Nr 122, poz. 1320 z późn. zm.), a wskazana wyżej umowa została zawarta w wykonaniu tej decyzji.

Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, że przepis art. 8 ustawy o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców stanowi, że ustawa nie narusza określonych w odrębnych przepisach zasad i trybu oraz kompetencji organów administracji rządowej i samorządowej w zakresie nakładania na przedsiębiorców zadań na rzecz obronności państwa, ich finansowania oraz sprawowania nadzoru nad ich wykonywaniem.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że kontrolowane w niniejszej sprawie przez Sąd decyzje miały oparcie w przepisach prawa materialnego, a zarzutów skarżącej dotyczących ich naruszenia nie można podzielić.

Sąd nie podziela także zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania - art. 7 w zw. z art. 11 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu organy podjęły wszelkie niezbędne czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Nie było też podstaw do zebrania dodatkowego materiału dowodowego ponad już zgromadzony. Decyzje zawierają elementy określone przepisem art. 107 § 1 k.p.a.

Zaznaczyć trzeba, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może skutkować uwzględnieniem skargi, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszeń Sąd nie stwierdził.

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.