Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1468090

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 15 maja 2014 r.
III SA/Gd 200/14
Odmienny zakres postępowań w przedmiocie uznania, że świadczenie zostało nienależnie pobrane i w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka.

Sędziowie WSA: Felicja Kajut, Jolanta Sudoł (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi D. Ć. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia 13 stycznia 2014 r., nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia 10 grudnia 2012 r., nr (...);

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie faktyczne

D. Ć. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 stycznia 2014 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 grudnia 2012 r. w sprawie zwrotu nienależnie pobranych przez nią świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami.

Zaskarżona decyzja została podjęta w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 1 grudnia 2009 r. Prezydent Miasta przyznał D. Ć. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dzieci: A. Ć. i A. Ć. w kwocie po 91 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Decyzją tą przyznano również skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł na każde z dzieci.

Ten sam organ decyzją z dnia 7 kwietnia 2010 r. ustalił, że skarżąca jest uprawniona do świadczeń rodzinnych w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka A. Ć. w wysokości 250 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2010 r. do 31 października 2010 r. i dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na kwotę 80 zł miesięcznie w tym samym okresie również na A. Ć.

Następnie decyzją z dnia 17 listopada 2011 r. Prezydent Miasta uchylił skarżącej w punkcie 1 - prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci: A. i A. Ć. w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 27 lipca 2010 r. oraz w okresie od 1 października 2010 r. do 31 października 2010 r.; w punkcie 2 - uchylił skarżącej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na A. i A. Ć. w tym samym okresie; w punkcie 3 - uchylił skarżącej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z kształcenia i rehabilitacji na A. Ć. w tym samym okresie; w punkcie 4 - odmówił skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego A. i A. Ć. w tym samym okresie; w punkcie 5 - odmówił skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na A. i A. Ć.; w punkcie 6 - odmówił skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z kształcenia i rehabilitacji na A. Ć. w tym samym okresie.

W związku z wniesionym przez stronę odwołaniem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 sierpnia 2012 r.: uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o:

- uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 1 grudnia 2009 r. przyznającej skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres od dnia 1 listopada 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. - w części dotyczącej okresu od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 31 lipca 2010 r. oraz od 1 października 2010 r. do 31 października 2010 r.

- uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 7 kwietnia 2010 r. przyznającej skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka w okresie od 1 marca 2010 r. do 31 października 2010 r. w części dotyczącej okresu od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 31 lipca 2010 r. oraz od 1 października 2010 r. do 31 października 2010 r. oraz odmówiło skarżącej w tym okresie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna.

Następnie w konsekwencji wydania ww. decyzji, Prezydent Miasta działając jako organ pierwszej instancji decyzją z dnia 10 grudnia 2012 r., powołując się na art. 3 pkt 23 i 24, art. 5 ust. 4 i 4a, art. 6, art. 8, art. 1 la, art. 13, art. 20 ust. 3, art. 25, art. 30 ust. 2 pkt 1, ust. 7 i 8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów orzekł o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na A. Ć. oraz zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na A. Ć. wypłacone za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 lipca 2010 r. oraz w okresie od 1 października 2010 r. do 31 października 2010 r. w kwocie łącznej 3.410,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W sentencji orzeczenia wskazano m.in., że odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu przywołano orzeczenie SKO z dnia 28 sierpnia 2012 r. oraz wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z uwagi na powyższe w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 31 lipca 2010 r. oraz w okresie od 1 października 2010 r. do 31 października 2010 r. skarżąca przestała spełniać przesłanki pobierania świadczeń rodzinnych, a świadczenia wypłacone w wyżej wymienionym okresie stanowią nienależnie pobrane świadczenia rodzinne i podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 1.070, 48 zł.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że odebranie jej świadczeń rodzinny jest konsekwencją, jak to ujęła, luki w prawie. Faktyczne bowiem dochody rodziny nie przekroczyły kwoty uprawniającej do świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 stycznia 2014 r. powołując się na art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako zgodną z prawem.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzja własna z dnia 28 sierpnia 2012 r. jest ostateczna. Skarżąca została pouczona zarówno we wniosku o ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, jak i w decyzji z dnia 1 grudnia 2009 r. oraz z dnia 7 kwietnia 2010 r. o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Obowiązku tego jednak nie dopełniła i nie poinformowała organu I instancji o zmianach dotyczących dochodów rodziny.

Dopiero w dniu 21 września 2011 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła informacja, że dzieci skarżącej mają ustalone prawo do renty rodzinnej od dnia 1 listopada 2009 r. Ponadto stwierdzono, że w okresie od 3 lutego 2010 r. do dnia 27 lipca 2010 r. skarżąca uzyskiwała dochód z tytułu zatrudnienia w firmie A. - za pełny miesiąc marzec dochód wyniósł 990,97 zł netto, a w okresie od 2 sierpnia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. z tytułu zatrudnienia w firmie B. uzyskała w pierwszym pełnym miesiącu wrześniu 2010 r. dochód w wysokości 846,86 zł.

Skarżącą pouczono przy tym, że organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Postępowanie w tym zakresie odbywa się w odrębnym trybie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję z dnia 13 stycznia 2014 r. D. Ć. wskazała, że organy orzekające w sprawie uwzględniając uzyskany przez nią dochód nie uwzględniły dochodu utraconego, czyli alimentów, które zmarły ojciec przestał płacić na rzecz dzieci skarżącej. Kolegium nie wzięło także pod uwagę tego, że faktyczne dochody rodziny były tak niskie, że nie powinna ona utracić prawa do świadczeń rodzinnych, nie uwzględniły przy tym treści przepisu art. 3 ust. 23 lit. j ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca przyznała jednak, że nie powiadomiła organu o uzyskanym dochodzie, nie zmienia to jednak faktu, że jej rodzina spełniała kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku. Skarżąca poddała także w wątpliwość zasadność treści art. 3 pkt 23 powołanej ustawy, zgodnie z którym okoliczność utraty alimentów nie może zostać uwzględniona.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, choć nie z przyczyn w niej podniesionych.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 stycznia 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 grudnia 2012 r., w której orzeczono o zwrocie kwoty 3.410 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (tekst jedn.: zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego). Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia odsetki ustawowe na dzień wydania decyzji stanowiły kwotę 1.070,48 zł.

Przeprowadzona sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że została ona wydana z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tego aktu z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1456), zwanej dalej ustawą.

Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z ustępem 2 art. 30 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1)

świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2)

świadczenia rodzinne zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3)

świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4)

świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wynika wznowienia postępowania i osobie odmówiono praw do świadczenia rodzinnego.

Przywołany przepis ustawy statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 1), a także zawiera definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 30 ust. 2 pkt 1 - pkt 4).

W treści przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, ustawodawca posłużył się pojęciem: "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądowym podkreślono, że sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem: "świadczenie nienależne", którego zakres jest szerszy. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W orzecznictwie sądowym przyjęte zostało stanowisko, że nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10, lex 74503).

Poza sporem było w niniejszej sprawie, że decyzjami z dnia 1 grudnia 2009 r. oraz z dnia 7 kwietnia 2010 r. został przyznany skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dwoje dzieci A. i A. Ć. z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, a także dodatki z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - A. Ć. Przedmiotowe decyzje zostały uchylone decyzją ostateczną SKO z dnia 28 sierpnia 2012 r. (która uchyliła również w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia 17 listopada 2011 r. i orzekła o odmowie przyznania prawa do tych świadczeń we wskazanym w niej okresie). Treść ww. decyzji została przywołana na początku niniejszego uzasadnienia.

Zaskarżoną zaś w niniejszej sprawie decyzją na D. Ć. został nałożony obowiązek zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami.

Należy podkreślić, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że wydanie w dniu 28 sierpnia 2012 r. decyzji przez SKO w sprawie "odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku", stanowiło dla organów orzekających pozytywną przesłankę do wydania decyzji o zwrocie pobranych świadczeń. Decyzja ta została przywołana przez organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji nakazującej skarżącej zwrot pobranych świadczeń.

Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest - uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie. Ponadto, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia z świadomością, że jej się one nie należały. Obowiązek zwrotu jest więc determinowany uprzednim ustaleniem, istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. w sprawie I OSK 2998/12 i w sprawie I OSK 2997/12 (orzeczenia dostępne w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że - "przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Powyższe oznacza, że aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Przy czym podkreślić należy, że inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Tym samym stwierdzić należy, że zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje".

Stanowisko to zasługuje w pełni na aprobatę.

W konsekwencji też organ administracyjny zanim wydał zaskarżoną decyzję, najpierw powinien bezsprzecznie ustalić, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc, czy wystąpiły okoliczności wystarczające do uznania świadczenia za nienależne, a następnie dochodzić jego zwrotu. Innymi słowy dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot - czyli dopiero wtedy możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu.

Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organy bowiem nie przesądziły w decyzji ustalającej, że świadczenia zostały nienależne pobrane. Takiego waloru nie ma decyzja SKO z dnia 28 sierpnia 2012 r., która ogranicza się do uchylenia decyzji przyznających świadczenie rodzinne wraz z dodatkami oraz odmowy przyznania do nich prawa we wskazanych w niej okresach. Organ odwoławczy nie wypowiedział się w kwestii charakteru pobranych przez stronę świadczeń, w tym stanu jej świadomości (podobnie jak organ pierwszej instancji w uchylonej decyzji). Organ ten, jak wynika to jednoznacznie z treści uzasadnienia nie badał, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta nie stanowi czy pobrane świadczenia są nienależne, ani nie określa, co jest również ważne, kwoty tych świadczeń. Zdaniem Sądu orzekającego decyzja ustalająca, że świadczenie zostało nienależne pobrane powinna określać, nie tylko że pobrane świadczenie jest nienależne ale także kwotę nienależnie pobranego świadczenia. Pozwala to bowiem podmiotowi zobowiązanemu na prawidłową obronę swoich praw. Strona musi wiedzieć nie tylko czy i dlaczego pobrane świadczenie jest nienależne ale również jaka jest wysokość ciążącego na niej obowiązku.

Zatem ww. decyzja nie mogła stanowić "podstawy" do orzeczenia o zwrocie pobranych świadczeń, ani warunku do rozstrzygania o ich zwrocie.

Trzeba tu również wskazać, że skoro dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot, to niedopuszczalne jest również przesądzanie o niezależnym pobranym świadczeniu w decyzji nakazującej jego zwrot. Także NSA w wyżej przywołanych wyrokach z dnia 2 października 2013 r. podkreślił, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. De facto z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ pierwszej instancji orzekając o zwrocie świadczeń określił je w sentencji decyzji jako "nienależnie pobrane", a w uzasadnieniu wskazał, że strona przestała spełniać przesłanki do pobierania świadczeń rodzinnych i tym samym stanowią one nienależne świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Natomiast SKO w zaskarżonej decyzji podniosło, iż "organ I instancji uznał kwotę 3 410, 00 zł za nienależnie pobraną" oraz, że strona mimo pouczenia nie spełniła ciążącego na niej obowiązku powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.

Na marginesie rozważań można dodać, że podstawę decyzji SKO z dnia 28 sierpnia 2012 r. stanowił art. 32 ust. 1 ustawy. Zgodnie zaś z poglądem judykatury wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie przywołanego przepisu dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytutywnej. Zasadą jest, że decyzja wydana w trybie tego artykułu może wywrzeć skutki wyłącznie ex nunc (na przyszłość), ma więc ona charakter konstytutywny. Skutek zaś ex tunc (z mocą wsteczną) wiąże się wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym. Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc czyli jedynie na przyszłość. Jak podniósł też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08, Lex 499576 - "na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną". Ponadto w wyroku tym stanowczo wskazano, że - "w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia". Przedmiotowa decyzja SKO została więc wydana mimo, że upłynął już okres na jaki świadczenia zostały przyznane oraz odmówiła skarżącej prawa do świadczeń z mocą wsteczną.

Ponadto niezależnie od już poczynionych uwag dotyczących decyzji SKO z dnia 28 sierpnia 2012 r., to jak wynika z jej sentencji uchyliła ona zaskarżoną decyzję w całości, tj. decyzję z dnia 17 listopada 2011 r. i w tym zakresie orzekła o uchyleniu dwóch decyzji z dnia 1 grudnia 2009 r. i z dnia 7 kwietnia 2010 r. Zarówno uchylona zaskarżona decyzja, jak i decyzja z dnia 7 kwietnia 2010 r. dotyczyły również dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego A. Ć. Natomiast decyzja SKO rozstrzygała w zakresie zasiłku rodzinnego i dodatku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wobec uchylenia w całości decyzji z dnia 17 listopada 2011 r., nie mogła ona stanowić dla organu podstawy do zwrotu w zakresie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego określonego decyzją z dnia 10 grudnia 2012 r. Mimo to w decyzji z dnia 10 grudnia 2012 r. wskazano łącznie wysokość świadczenia podlegającego zwrotowi, które objęło zwrot nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz z tytułu kształcenie i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Nasuwa to uzasadnione wątpliwości co możliwości orzekania zwrotu w takim zakresie, a w konsekwencji również wysokości ciążącego na stronie zobowiązania.

Przechodząc dalej, to z uzasadnienia decyzji obu instancji nie wynika w żadnej mierze w jaki sposób organy ustaliły wysokość kwoty podlegającej zwrotowi - 3.410 zł. Podobnie, jak w przypadku kwoty - 1.070,48 zł naliczonych odsetek ustawowych. Jak wskazano w sentencji decyzji organu pierwszej instancji na podlegającą zwrotowi kwotę składa się kwota główna wraz z odsetkami ustawowymi, a odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Jest to zgodne z art. 30 ust. 8 ustawy, który stanowi, że kwoty świadczeń, o których mowa w ustępie 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez właściwy organ, a odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Niemniej organy nie wskazały nawet daty (ani kwot) wypłat poszczególnych świadczeń rodzinnych i dodatków. Brak jest jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Niewątpliwie poczynienie ustaleń oraz przedstawienie sposobu obliczenia przez organ należności głównej oraz kwoty odsetek ustawowych, pozwala stronie, a także sądowi administracyjnemu na dokonanie faktycznej kontroli prawidłowości decyzji, a także na jej ewentualną weryfikację. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków. Strona może skutecznie bronić swoich interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki decyzji. W konsekwencji obie decyzje nie spełniają wymagań określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., i to w stopniu nie pozostającym obojętnym na wynik sprawy. Przy czym w postępowaniu administracyjnym obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się ściśle z zasadą przekonywania - art. 11 k.p.a. oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a.

Wobec poczynionych rozważań należy uznać, że decyzje organów obu instancji naruszają przywołane powyżej przepisy prawa, co miało niewątpliwie, wpływ na wynik sprawy, dlatego nie mogą pozostać one w obrocie prawnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

W punkcie drugim wyroku Sąd, stosownie do treści art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że wykonanie wadliwej i uchylonej decyzji, nie ma aksjologicznego uzasadnienia i naraża stronę na szkodę.

Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tym samym organ ponowie rozpatrujący sprawę będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną powyższej cenę prawną i rozważania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.