III SA/Gd 185/18, Uznaniowość przyznawania zasiłku okresowego. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2518653

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2018 r. III SA/Gd 185/18 Uznaniowość przyznawania zasiłku okresowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.).

Sędziowie WSA: Alina Dominiak, Paweł Mierzejewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia 23 stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 13 grudnia 2017 r., nr (...) Burmistrz M. na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769) przyznał M. L. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 317 złotych miesięcznie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r.

W uzasadnieniu wskazano, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś jego dochód przy kryterium dochodowym zakreślonym na kwotę 634 zł wynosi 0 złotych. Organ podniósł, iż według stanu na dzień 28 grudnia 2017 r. w miesiącu listopadzie i grudniu 2017 r. na pomoc w formie zasiłków okresowych organ wydatkował kwotę 110.039,30 zł na łącznie 188 rodzin, przy czym najniższa wartość świadczenia w miesiącu listopadzie wyniosła 22,30 zł, a najwyższa to kwota 1.162 zł (dla 11 osobowej rodziny).

Decyzją z dnia 23 stycznia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, iż celem pomocy społecznej w żadnym razie nie jest wyręczanie obywateli w zaspokojeniu ich potrzeb, a jedynie wspieranie ich w trudnej sytuacji. Zgodnie bowiem z przepisem art. 2 ust. 1 cyt. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma charakter subsydiarny. Odwołujący się zaś, składając kolejne wnioski, winien świadomość, że w każdym postępowaniu z zakresu pomocy społecznej organ z mocy ustawy zobligowany jest do zbadania wszystkich kryteriów określonych ustawą, w tym również aktywności potencjalnego beneficjenta.

Wnioskowany zaś przez stronę zasiłek okresowy, zgodnie z normą wyrażoną treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek ten jest świadczeniem pieniężnym, którego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Ustala się go - art. 38 ust. 2 ustawy - w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; natomiast w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny. Z art. 38 ust. 4 tej ustawy wynika ponadto, że kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy - art. 38 ust. 5 ustawy.

Z powyższych przepisów wynika, iż przyznanie tego świadczenia nie ma charakteru uznaniowego, lecz - w przypadku spełnienia jednej z ww. przesłanek o charakterze warunków bytowych, organ nie może odmówić jego przyznania. Pewna uznaniowość została ograniczona do wysokości zasiłku w granicach wskazanych w art. 38 ust. 2-4 ustawy.

Z akt sprawy wynika, iż odwołujący się spełnia ustawowe kryteria uprawniające do tego typu świadczenia, jest osobą bezrobotną oraz ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Mieszka wraz z matką, ale od 20 września 2017 r. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego dochodu. Nie podejmuje prac dorywczych. Oznacza to, iż spełnia kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. W sposób prawidłowy organ określił wysokość zasiłku okresowego. Uwzględnia ona nie tylko potrzeby strony, ale też fundusze, jakimi w tym zakresie dysponował organ I instancji oraz średnią wysokość przyznanych przez M. MGOPS zasiłków celowych dla innych beneficjentów.

Kolegium uznało, że każdy obywatel, wnioskując o daną pomoc musi wiedzieć, iż pomoc społeczna ma jedynie charakter subsydiarny, wyjątkowy, doraźny. Udzielana jest ona osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej, zaś jej subsydiarny charakter oznacza, że świadczona przez państwo pomoc nie może zwalniać beneficjentów z własnej aktywności w pokonywaniu trudności życiowych. Jej zadaniem jest jedynie uzupełnianie wysiłków osób zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb w celu umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie wyręczania obywateli w zaspokojeniu ich potrzeb.

Zdaniem Kolegium trudność sytuacji życiowej, w jakiej znalazł się M.L. wynika z faktu niewykorzystania własnych możliwości i uprawnień, braku podjęcia zatrudnienia i braku aktywności zainteresowanego w tym zakresie. Brak podjęcia przez stronę odpowiednich działań w celu polepszenia swej sytuacji nie oznacza też, że organ pomocy społecznej ma mu przyznać świadczenia w wysokości zaspokajającej wszystkie potrzeby strony.

Skargę do Sądu na powyższą decyzję wniósł M. L.

Pismem z dnia 15 czerwca 2018 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę domagając się jej uwzględnienia i uchylenia decyzji organów obu instancji. Organom administracji zarzucił naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż nie sposób zgodzić się z wysokością przyznanego zasiłku, ani z okresem na jaki został przyznany, albowiem przyznana kwota jest zbyt niska, a okres zasiłkowy zbyt krótki. Jego zdaniem nie znajduje uzasadnienia przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego w najniższej wysokości, bez uwzględnienia jego indywidualnej sytuacji. Nadto nie znajduje również uzasadnienia przyznanie skarżącemu zasiłku w formie jednorazowego świadczenia, gdyż jest to sprzeczne z podstawowymi założeniami tego zasiłku, który powinien mieć charakter okresowy. Nawet gdyby przyjąć, że przyznany zasiłek formalnie dotyczy 2 miesięcy, to i tak stwierdzić należy, że okres ten jest zbyt krótki w przypadku osoby pozbawionej dochodu i bez faktycznej możliwości zarobkowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Bezsporne w sprawie pozostawały istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne, a w szczególności to, że skarżący jest osobą bezrobotną, legitymującą się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz to, że nie posiada on żadnych źródeł dochodu.

Organy pomocy społecznej uznały, że skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu świadczenia w postaci zasiłku okresowego. Świadczenie to przyznano mu w wysokości 317 złotych, jednak tylko na okres dwóch miesięcy tj. od 1 listopada - do 31 grudnia 2017 r.

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, dalej jako "u.p.s."), która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który - zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. - jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1)

osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2)

rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Podkreślić należy, że zasiłek okresowy jest świadczeniem uznaniowym w zakresie wysokości przyznanego świadczenia. Organ orzekający w konkretnej sprawie musi wprawdzie co do zasady - przyznać wnioskowaną pomoc, jeśli zostaną przez stronę spełnione ustawowe przesłanki lecz ustalenie wysokości zasiłku należy do sfery uznania organów, które pozostają związane poziomem minimalnym i maksymalnym ustanowionym w ustawie. Okres na jaki zasiłek zostanie przyznany ustala się natomiast na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 u.p.s.).

Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 złotych miesięcznie.

W myśl natomiast art. 38 ust. 3 pkt 1 przywołanej ustawy, kwota zasiłku okresowego ustalonego zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby i jednocześnie wynosić mniej niż 20 złotych miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.).

Zasiłek okresowy przyznany w niniejszej sprawie spełniał zatem powyższe wskazania, gdyż wyliczona różnica pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem skarżącego wyniosła 634 zł (634,00 zł - 0 zł), a więc 50% tej kwoty kształtowało się na poziomie 317 złotych. W takiej też wysokości świadczenie zostało stronie ustalone miesięcznie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r.

Orzekając w tak zakreślonych ramach prawnych należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów obu instancji były prawidłowe, tj. opierały się na trafnej ocenie sytuacji życiowej wnioskodawcy, jego potrzeb i możliwości samodzielnego ich zaspokojenia, a także całokształtu udzielanej mu pomocy z środków publicznych oraz możliwości finansowych organu.

Podstawowym źródłem informacji o sytuacji wnioskodawcy jest rodzinny wywiad środowiskowy, który - jak stanowi art. 107 ust. 1 u.p.s. - przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W niniejszej sprawie podstawą do ustalenia sytuacji osobistej skarżącego był kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że skarżący spełnia kryteria podmiotowe i dochodowe do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Jest on osobą zdolną do podjęcia pracy przy lekkim stopniu niepełnosprawności, nie podejmuje jednak pracy w żadnej formie. Zamieszkuje wprawdzie z matką, lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący odmawia udziału w proponowanych przez pracownika socjalnego sposobach aktywizacji zmierzających do rozwiązania jego trudności życiowych.

Wysokość zasiłku okresowego przyznanego skarżącemu przez organy pomocy społecznej mieści się w granicach uznania administracyjnego, obejmującego również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Wpływ na taką ocenę mają zarówno okoliczności leżące po stronie osób ubiegających się o wsparcie a związane z ich sytuacją osobistą (rodzinną, majątkową, zdrowotną, mieszkaniową), jak i możliwości realizacji potrzeb podopiecznych wynikające w głównej mierze z wielkości środków finansowych pozostających do dyspozycji organów.

Z wywiadu środowiskowego wynika, iż w październiku 2017 r. skarżący wyraził chęć uczestnictwa w projekcie "Gotowi do pracy" lecz na spotkania nie uczęszczał. Jak wspomniano wyżej, nie uczestniczył także w innych formach aktywizacji. Skarżący winien zdawać sobie sprawę, że celem pomocy społecznej nie jest i nie może być trwałe subsydiowanie jego potrzeb, zwalniające go z odpowiedzialności za przezwyciężenie trudnej sytuacji, w której się znalazł.

Organ pomocy społecznej zobowiązany jest także brać pod uwagę swe ograniczone możliwości finansowe, które przedstawiono w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnione było także wyznaczenie okresu na jaki przyznano świadczenie w sposób odpowiadający rokowi budżetowemu gminy. Nowa pula środków przeznaczonych na wypłatę świadczeń w kolejnym roku budżetowym może spowodować zmianę okoliczności wpływających na wysokość zasiłku. Dostrzec należy także, że w sytuacji życiowej skarżącego przyznanie świadczenia na znacząco dłuższy okres mogłoby prowadzić do dalszej utraty motywacji do samodzielnego rozwiązywania swych problemów materialnych.

Mając powyższe okoliczności na uwadze nie można uznać, by organ naruszył przepisy postępowania (art. 6-9, art. 77 § 1 i 4, art. 80 k.p.a.) lub prawo materialne (art. 3 ust. 1, ust. 3-4, art. 38 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.p.s.). W ocenie Sądu organy pomocy społecznej ustaliły zarówno wysokość zasiłku okresowego, jak i okres jego pobierania, mając za podstawę całokształt okoliczności sprawy, w tym w szczególności sytuację osobistą skarżącego jak i własne możliwości finansowe.

Podkreślić należy, że wydanie i doręczenie decyzji organu I instancji w grudniu 2017 r. nie uniemożliwiło skarżącemu ewentualnego złożenia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego na kolejne miesiące zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza M. nie naruszały przepisów prawa. Świadczenie zostało bowiem przyznane skarżącemu zgodnie z obowiązującymi regułami i w wysokości wynikającej z uwzględnienia przepisów prawa i wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na postawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.