Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 30 maja 2007 r.
III SA/Gd 163/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut.

Sędziowie: NSA Anna Orłowska (spr.), WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi k.p. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia 27 lutego 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego

1.

uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy (...) z dnia 2 października 2006 r. nr (...)

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 lutego 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90b ust. 3 pkt 1, art. 90d ust. 1, 7 i 8, art. 90m ust. 1 i art. 90n ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy (...) z dnia 2 października 2006 r. o odmowie przyznania stypendium szkolnego na wniosek K. P.

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących ustaleń:

K. P. złożył w dniu 19 września 2006 r. wniosek o przyznanie stypendium szkolnego w roku szkolnym 2006/2007 córce A. P. Z danych w nim zawartych wynika, iż córka wnioskującego, uczennica 2 klasy Szkoły Podstawowej im. H. Sienkiewicza w S. wraz z rodziną utrzymującą się z rolnictwa, jest w trudnej sytuacji finansowej. Spowodowała to tegoroczna susza, a następnie - ciągłe opady, co obniżyło plony i uniemożliwiło ich zbiór.

Jako pożądaną formę pomocy wnioskujący zakreślił punkt - "pomoc rzeczowa o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakup podręczników i innych pomocy naukowych".

Z wniosku wynika ponadto, że małżonkowie P., rodzice 5-ciorga dzieci, utrzymują się z gospodarstwa rolnego w S. o pow. (...) ha, o łącznym dochodzie (...) zł, a uczeń nie pobiera innego stypendium ze środków publicznych.

Organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania stypendium szkolnego uczennicy A. P., a w uzasadnieniu napisał, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 316,00 zł, tj. kwotę określoną w art. 90d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, co oznacza, że uczennicy stypendium nie przysługuje.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji K. P. napisał, że nie zgadza się z odmową przyznania stypendium szkolnego swemu dziecku, gdyż zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, stypendium szkolne może otrzymać uczeń z powodu trudnej sytuacji materialnej. Dochód gospodarstwa rolnego został wyliczony na podstawie areału (tzw. pow. przeliczeniowej), ale wyliczenie nie uwzględniło suszy, jaka dotknęła swymi skutkami rolników w bieżącym roku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (...) przyznało, że zgodnie z odnośnymi przepisami ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: wielodzietność (.....) lub wystąpiło zdarzenie losowe.

Jednocześnie jednak wskazano, powołując przepisy obowiązujące przy ustalaniu dochodu na osobę w rodzinie, że dochód 7- osobowej rodziny K. P. wyniósł w stosownym okresie poprzedzającym złożenie wniosku 328,14 zł na osobę i - przekroczył wysokość dochodu uprawniającą do przyznania stypendium szkolnego.

Organ dodał, że ustawa nie zawiera żadnych wyjątków przy ustalaniu wysokości dochodu oraz nie przewiduje żadnych odstępstw w sytuacji jedynie nieznacznego przekroczenia kryterium dochodowego. Sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego ma charakter jedynie matematycznego przelicznika (liczba hektarów przeliczeniowych i kwota 194 zł) i kwestia zmniejszenia dochodów w związku z suszą nie może zostać uwzględniona. Tym samym organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołującego się.

Na powyższą decyzję K. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, pisząc, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) jest niezgodna z prawem.

W ocenie skarżącego, organy administracji nie uwzględniły faktu, iż w roku 2006 region nawiedziła susza, co spowodowało, że połowa uprawianego gospodarstwa przyniosła jedynie 60% dochodów, a pozostałe 5 ha - straty. Skarżący ma na utrzymaniu 5-cioro dzieci i wnosi o obiektywne rozpoznanie sprawy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze (...) wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie podkreślić należy, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, uregulowane w przepisach ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j. t. Dz. U. Nr 67 z 96 r. poz. 329 ze zm.), mają za zadanie realizowania zasady wyrażonej w art. 90b i n. tej ustawy, że uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub w budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego, a jest ona udzielana w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwiać ma pokonanie barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także ma wspierać edukację uczniów zdolnych.

Należy się zgodzić z twierdzeniem organu odwoławczego, że przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. systemie oświaty odwołują się, zakreślając tzw. kryterium dochodowe, do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a w szczególności do art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, jeżeli chodzi o wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniającego do uzyskania świadczeń o charakterze socjalnym ze środków publicznych.

Organy przeoczyły jednak, że przepisy ostatnio wymienionej ustawy (o pomocy społecznej) i przepisy ustawy o systemie oświaty wskazują, że pomoc o charakterze socjalnym otrzymać może osoba, dotknięta tzw. zdarzeniem losowym.

Takim zdarzeniem może być, dla rolnika, klęska suszy lub nadmiernych opadów, jeżeli w ich wyniku znacznie zmniejszy się dochód z uprawianego gospodarstwa rolnego. O wystąpieniu zarówno suszy jak i nadmiernych opadów w okresie wegetacyjnym roku 2006 pisał K. P. składając wniosek o przyznanie stypendium socjalnego dla swych dzieci, a okoliczności tej organy obu instancji (I instancji w ogóle) nie rozważyły i nie wzięły pod uwagę przy rozstrzygnięciu.

Ponadto uszło uwadze organów, że przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty przewidują, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą mieć również postać zasiłku szkolnego (art. 90c ust. 2 ustawy), a ten, co wyraźnie przewidują przepisy ustawy, może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego i to niezależnie od otrzymywanego stypendium socjalnego (art. 90e ustawy).

Skoro pomocy socjalnej udziela się w formie decyzji administracyjnej, to organy rozpatrujące wnioski zobowiązane są czynić to w sposób określony przepisami k.p.a. (z uwzględnieniem odmienności wynikających z regulaminu uchwalonego przez radę gminy), a więc - z uwzględnieniem przepisów i zasad ogólnych k.p.a.

Są wśród nich fundamentalne zasady prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania do organów państwa i udzielania informacji stronom.

W orzecznictwie NSA i WSA od dawna ukształtował się pogląd, że przypadku rozpatrywania wniosków o przyznanie pomocy o charakterze socjalnym ze środków publicznych, rolą organu rozpatrującego wniosek jest ustalenia, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się pomoc także wówczas, gdy dochód rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok WSA w sprawie I SA/Wa 917/05 z dnia 24 stycznia 2006 r., system informacji prawnej LEX nr 194444), co w pełni odnosi się do udzielania pomocy o charakterze socjalnym uczniom, skoro, zgodnie z przepisem art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty, świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być przyznawane również z urzędu.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy orzekające uchybiły obowiązkom, o jakich mowa w art. 7- 9 k.p.a., bowiem nie rozważyły, jaki wpływ na uprawnienia do otrzymania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniów - dzieci K. P., miały zdarzenia losowe, jakie w okresie wegetacyjnym dotknęły gospodarstwo wnioskującego (susza, nadmierne opady), przez co naruszyły tak zasadę prawdy obiektywnej jak i zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa oraz - w sytuacji, gdyby uznały, że K. P. winien uzupełnić lub szerzej udokumentować wniosek - nie udzieliły wnioskującemu stosownych informacji, naruszając art. 9 k.p.a.

Skoro z przepisów zarówno art. 90e ust. 1- 3 ustawy o systemie oświaty, jak i z przepisów regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy (...) (załącznik do uchwały Rady Gminy (...) z dnia 30 czerwca 2006 r. (...)) wynika, że zasiłek szkolny może przybierać formę zarówno świadczenia pieniężnego jak i pomocy rzeczowej, może on być przydzielany raz lub kilka razy w roku, niezależnie nawet od otrzymywanego świadczenia szkolnego, a może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego, to, w ocenie Sądu, nic nie stało na przeszkodzie, by wniosek K. P. rozpatrzyć z zachowaniem zasad, o których mowa powyżej.

Organy administracji, podejmując decyzję w przedmiocie pomocy materialnej o charakterze socjalnym zobowiązane są do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i do jego rozpatrzenia oraz wszechstronnej oceny, czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały ustalone (art. 77 § 1 k.p.a.).

Należy również mieć na uwadze, że odpowiadająca istocie realizacja zasady dopuszczenia strony do czynnego udziału w postępowaniu, udzielania informacji i wyjaśniania przesłanek, jakim kierował się organ przy podejmowaniu decyzji, wymaga umożliwienia stronie czynnego uczestnictwa w postępowaniu.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że ani organ I ani II instancji nie zawiadomił K. P. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, nie poinformowano strony, jak istotne znaczenie może mieć wyjaśnienie, czy gospodarstwo rolne - źródło utrzymania rodziny, zostało dotknięte zdarzeniami, mającymi wpływ na byt rodziny, nie pouczono strony skarżącej, że wniosek może zawierać żądanie alternatywne - o przyznanie stypendium bądź - zasiłku szkolnego.

Niedostateczne wyjaśnienie i rozważenie stanu faktycznego sprawy i istnienie okoliczności w dniu wydania decyzji sprzyjających pozytywnemu rozpatrzeniu wniosku, a nie rozważonych przez organ, uzasadniają zarzut, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadziło to do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie w pkt 2 sentencji wyroku znajduje umocowanie w art. 152 cyt. aktu.

Rozpatrując ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, a także i to, że Dyrektor Zespołu Szkół w S. przychylał się do wniosku o przyznanie uczennicy pomocy materialnej o charakterze socjalnym, co również nie zostało rozważone, bądź nie zostało odzwierciedlone w treści uzasadnień do decyzji (art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 90n ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty).