Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 24 maja 2007 r.
III SA/Gd 160/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.).

Sędziowie: NSA Marek Gorski, WSA Felicja Kajut.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2007 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej na decyzję Wojewody z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wydania odpisu skróconego aktu zgonu

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia (...) nr (...)

2.

zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego "A" Spółki Akcyjnej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) nr (...) Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, działając na podstawie art. 83 i art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688) oraz art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu podania "A" S. A. z dnia (...) odmówił wydania skróconego aktu zgonu na nazwisko R. P. sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w G.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego wydanie aktu stanu cywilnego wymaga w świetle art. 82 ust. 2 ww. aktu prawnego wykazania przez wnioskodawcę interesu prawnego. W ocenie organu podane w złożonym wniosku okoliczności nie uprawniają do uzyskania żądanego odpisu; brak jest bowiem przepisu prawa, z którego wynikałoby, że do tego typu czynności wymagany jest akt stanu cywilnego. Tym samym nie można uznać, iż strona jest uprawniona do domagania się wydania aktu.

W odwołaniu od ww. decyzji "A" S.A. wniosła o uchylenie wydanej decyzji i ponowne rozpatrzenie wniosku celem wydania skróconego aktu zgonu.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż stanowisko organu I instancji uznać należy za nieuzasadnione gdyż wnioskodawca występując o odpis wskazał na zamiar ustalenia kręgu spadkobierców. Nadto, składając wniosek o wydanie skróconego odpisu aktu zgonu, zawierającego ograniczone dane osobowe, zainteresowana osoba nie musi szczegółowo udowodnić interesu prawnego; w takiej sytuacji wystarcza uprawdopodobnienie istnienia takiego interesu. W ocenie odwołującej spółki bank bezsprzecznie ma interes prawny aby ustalić krąg ewentualnych spadkobierców, co do których nie posiada obecnie wiedzy, a wobec których mógłby wystąpić z żądaniem zapłaty za długi spadkowe zmarłego. Nadto bank wnioskując o stwierdzenie nabycia spadku winien przedstawić odpis aktu zgonu.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt k.p.a. i art. 83 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż "A" S.A. nie należy do kręgu podmiotów ściśle określonego w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Nadto, do wierzycieli i kredytodawców nie ma zastosowania ust. 2 art. 83 przedmiotowego aktu normatywnego. W świetle bowiem art. 28 k.p.a. jak i orzecznictwa sądowoadministarcyjnego brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Wnioskodawca nie wskazał zaś przepisu prawnego dającego podstawę starania się o wydanie odpisu aktu. Takim przepisem nie jest bowiem ani art. 922 k.c. ani art. 669 k.p.c. W ocenie organu, mając na uwadze podnoszone przez odwołującą spółkę kwestie konieczności posiadania odpisu aktu zgonu na etapie inicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, nie bank, a sąd prowadząc postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest stroną i ma prawo zgodnie z cytowanym art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego wystąpić o wydanie stosownego odpisu aktu. Nadto w ocenie organu II instancji w sprawie ma zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, który nakazuje stosowanie przepisów odrębnych ustaw odnoszących się do przetwarzania danych osobowych, jeżeli przepisy te przewidują dalej idącą ochronę. Tym samym, wejście w posiadanie odpisów aktów stanu cywilnego może więc nastąpić zgodnie z postanowieniami ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, stanowiącej właśnie ustawę szczególną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "A" S.A. zarzucając wydanej decyzji błędną interpretację prawa wniosła o jej uchylenie celem wydania skróconego aktu zgonu zgodnie z wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi powtarzając w całej rozciągłości argumentację zawartą w uzasadnieniu odwołania od decyzji organu I instancji wskazano, iż nie można zgodzić się z poglądem organu, iż bank jako podmiot komercyjny nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu aktu zgonu. Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów w toku postępowania administracyjnego. Co równie istotne, wnioskodawca nie ma obowiązku powoływania się we wniosku o wydanie odpisu aktu zgonu na określony przepis prawny gdyż to właśnie na organie administracji ciąży obowiązek znajomości i prawidłowego stosowania obowiązujących przepisów prawa. Nie można również przyjmować, jak to uczynił organ, iż sąd zwracający się o wydanie dokumentu w trybie art. 250 § 1 k.p.c. staje się stroną postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując, niezależnie od argumentów przytoczonych z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż skarżąca spółka ma jedynie interes faktyczny w wydobyciu odpisu aktu zgonu; przez interes faktyczny należ zaś rozumieć taki stan, w którym dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, stanowiącymi podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inne rozstrzygnięcie z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym aktów organów jednostek samorządu terytorialnego, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. Sąd administracyjny nie ocenia przy tym rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego.

Z kolei postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) W myśl art. 135 § 1 przedmiotowego aktu normatywnego sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Mając na uwadze stan faktyczny przedmiotowej sprawy jak i obowiązujący w dacie wydania zaskarżonego aktu stan normatywny Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Punkt wyjścia do rozważań na temat prawidłowości procedowania przez organy administracji jak i wydanych w toku postępowania aktów administracyjnych stanowić winno określenie pojęcia "interes prawny"- takie bowiem pojęcie zawiera dyspozycja art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, który to przepis organy wskazywały w podstawach prawnych wydanych przez siebie rozstrzygnięć.

Przyjmuje się powszechnie, iż treścią interesu prawnego jest generalnie określone prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można w dany sposób realizować w postępowaniu administracyjnym.

Istotą interesu prawnego jest jego oparcie na konkretnej normie prawa materialnego, którą to normę można wskazać jako jego podstawę i z której dany podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Istotną jest również konstatacja, iż interes prawny nie może być wywodzony tylko z faktu istnienia jakiegoś aktu prawnego, czy jakiejś instytucji prawnej. Norma, o którą tu chodzi, nie przyznaje podmiotowi wywodzącemu z niej interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, ale daje mu możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu, powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej ona bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się np. wydania orzeczenia administracyjnego, a po jego wydaniu będzie miał prawo do wniesienia wszystkich przewidzianych prawem środków zaskarżenia.

Tym samym ustalenie interesu prawnego sprowadza się do wykazania związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Stąd też zawsze powinna to być norma dająca się indywidualnie określić i wyodrębnić, której treść można do końca ustalić; zawsze też powinna aktualnie i bezpośrednio dotyczyć sytuacji danego podmiotu (zob. J. Zimmermann: Konstrukcja interesu prawnego w sferze działań Naczelnego Sądu Administracyjnego (w:) Administracja, gospodarka, samorząd, H. Olszewski, B. Popowska (red.), Poznań 1997, s. 609 i n.). Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy prawnej nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, to nie można mówić o interesie prawnym przysługującym danemu podmiotowi, a co za tym idzie o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej.

Co nadto istotne na tle rozpatrywanej przez Sąd sprawy, norma o której mowa powyżej to potencjalnie norma należąca do każdej gałęzi prawa. Norma taka nie musi więc należeć do sfery prawa administracyjnego sensu largo, powinna to być zaś norma dająca się indywidualnie określić i wyodrębnić spośród innych norm - norma, której treść można ustalić.

Mając powyższe rozważania na uwadze wskazać należy, iż w uzasadnieniu decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego podniesiono, iż brak jest przepisu prawa z którego wynikałoby, że do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku wymagany jest akt stanu cywilnego. Tym samym wnioskodawca nie ma interesu prawnego aby stosowny odpis otrzymać.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie tak postawione założenie jest nieprawidłowe.

Interesu prawnego wierzyciela spadkodawcy w uzyskaniu odpisu skróconego aktu zgonu spadkodawcy - dłużnika upatrywać bowiem należy w szerszym aspekcie, tj. mając na uwadze ogólny interes danego podmiotu w zainicjowaniu stosownego postępowania spadkowego celem ustalenia kręgu spadkobierców, o którym mowa w art. 1025 § 1 k.c.

Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 1983 r. (III CRN 218/82, publ. OSNCP 1983/8/124) w rozumieniu art. 1025 § 1 k.c. oraz art. 669-679 k.p.c. zainteresowanymi w zgłoszeniu żądania stwierdzenia nabycia spadku w podstawowym trybie przewidzianym w art. 669 i n. k.p.c. są nie tylko spadkobiercy lub ich następcy prawni, lecz także wszystkie inne osoby mające interes prawny w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy, z czym wiążą się doniosłe skutki prawne, w szczególności przewidziane w art. 1025 § 2, art. 1027 i 1028 k.c. Do takich podmiotów zalicza się bez wątpienia wierzycieli spadkodawcy, uprawnionych do dochodzenia długów spadkowych od spadkobierców odpowiadających wedle reguł określonych w art. 1034 i n. k.c. We wniosku o wydanie odpisu skróconego aktu zgonu - który w istocie zawiera węższy zbiór informacji niż odpis zupełny - skarżąca spółka wskazała na zamiar wszczęcia stosownego postępowania spadkowego. Śmierć spadkodawcy - będącego dłużnikiem skarżącej - przed sądem powszechnym można bowiem wykazać w oparciu o stosowny odpis aktu zgonu. W świetle bowiem art. 4 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.

Wnioskowany odpis jest niezbędny do prawidłowej inicjacji stosownego postępowania spadkowego, w postępowaniu tym stanowi główny załącznik do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, którego brak na etapie wstępnego badania sprawy powoduje zwrot wniosku. Faktu tego nie zmienia treść art. 670 § 1 k.p.c., w świetle, którego sąd prowadzący postępowanie spadkowe bada z urzędu kto jest spadkobiercą. Oznacza to, iż w pierwszym etapie sąd bada przedstawione przez strony akty stanu cywilnego. Dlatego wbrew stanowisku organu odwoławczego nie sposób uznać, iż w ustalonym stanie faktycznym występuje brak bezpośredniości wpływu sprawy ( żądanie wydania odpisu skróconego aktu zgonu dłużnika) na sferę prawną skarżącego skutkującą uznaniem, że nie przysługuje jej przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Skoro bowiem na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych przedstawionego organom, nie budzi wątpliwości, iż skarżący jest wierzycielem spadkodawcy - a niekwestionowane w orzecznictwie jest - że legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku oprócz spadkobierców zmarłego przysługuje także wierzycielowi spadku, to bezpośredniość wpływu omawianej sprawy na sferę prawną skarżącego występuje, czego konsekwencją musi być przyznanie mu przymiotu strony w tym postępowaniu. Powyższe również stanowi o wykazaniu interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu skróconego aktu zgonu, o jakim mowa w przepisie art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Na marginesie jedynie tych rozważań dodać należy, że sąd cywilny nie poprzestaje na badaniu twierdzeń stron ani na dowodach przez nie zaoferowanych, jeżeli okażą się niewystarczające dla wypełnienia obowiązku sądu spadkowego, o którym mowa w art. 670 § 1 k.p.c. Nie poprzestaje - to nie znaczy, że wchodzi w rolę strony, że ją zastępuje lub wyręcza, że przejmuje na siebie jej obowiązki. W razie stwierdzenia, że dowody przedstawione przez uczestników nie są wystarczające dla ustalenia właściwego kręgu spadkobierców, sąd nie potraktuje tego - jak uczyniłby to w trybie procesowym - jedynie w kategorii udowodnienia (nieudowodnienia) przez stronę twierdzeń, z których wyprowadza ona skutki prawne. W szczególności, sąd może nałożyć na stronę określone obowiązki dowodowe i egzekwować ich wykonanie, a w razie niewykonania - zastosować właściwe konsekwencje procesowe. Takie działanie ma jednak charakter wtórny.

Organ I instancji nie zauważając specyfiki tego postępowania, bez dogłębnej analizy uznaje jednak błędnie, iż powołane we wniosku okoliczności poparte dowodami w postaci wyciągu z ksiąg bankowych nie dają podstaw do jego uwzględnienia. Identyczne stanowisko zajmuje de facto organ odwoławczy. Jednakże wykładnia przepisów ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego dokonana przez Wojewodę jak i uzasadnienie wydanej decyzji są błędne.

Wykładnia dokonana przez organ odwoławczy jest niezrozumiała i w oparciu o nią nie sposób określić adresata normy zawartej w art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego a argumentacja organu jest chaotyczna. Z jednej strony organ wskazuje bowiem na taksatywnie wymieniony krąg podmiotów, zawarty w art. 83 ust. 1 ww. aktu prawnego, wśród których jest m.in. sąd, by potem wskazać, iż sąd jest stroną postępowania o stwierdzenie nabycia spadku uprawnioną wystąpić w świetle art. 83 ust. 2 ustawy o odpis aktu stanu cywilnego z uwagi na posiadany interes prawny.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie uwzględnienie rozważań dotyczących wykazania interesu prawnego skarżącego w żądaniu wydania skróconego aktu stanu cywilnego osoby będącej dłużnikiem banku.

W reasumpcji powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia (...) nr (...).

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na podstawie art. 152 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja odmawiająca wydania odpisu aktu stanu cywilnego nie nadaje się zaś do wykonania, wobec powyższego zbędne było orzekanie w tym zakresie.

O kosztach postępowania orzeczono mając na uwadze art. 200 ww. ustawy.