Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 14 czerwca 2007 r.
III SA/Gd 158/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.).

Sędziowie: NSA Marek Gorski, WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi "A" Spółka Akcyjna (...) w W. na decyzję Wojewody (...) z dnia 22 lutego 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wydania skróconego odpisu aktu zgonu

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego (...) z dnia 13 grudnia 2006 r. nr (...);

2.

zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżącego "A" Spółka Akcyjna (...) w W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 13 grudnia 2006 r. nr (...) Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego (...), działając na podstawie art. 83 i art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688) oraz art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu podania "A" S. A. z dnia 31 października 2006 r. odmówił wydania skróconego odpisu aktu zgonu na nazwisko W. S., sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w G.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż z uwagi na to, że wnioskodawca nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, wydanie aktu stanu cywilnego wymaga w świetle art. 83 ust. 2 ww. tej ustawy wykazania przez wnioskodawcę interesu prawnego. W ocenie organu podane w złożonym wniosku okoliczności nie uprawniają do uzyskania żądanego odpisu; brak jest bowiem przepisu prawa, z którego wynikałoby, że do tego typu czynności wymagany jest akt stanu cywilnego. Tym samym nie można uznać, iż strona jest uprawniona do domagania się wydania aktu.

W odwołaniu od ww. decyzji "A" S.A. wniosła o uchylenie wydanej decyzji i ponowne rozpatrzenie wniosku celem wydania skróconego odpisu aktu zgonu. W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż składając wniosek o wydanie skróconego odpisu aktu zgonu, zawierającego ograniczone dane osobowe, zainteresowana osoba nie musi szczegółowo udowodnić interesu prawnego; w takiej sytuacji wystarcza uprawdopodobnienie istnienia takiego interesu. W ocenie odwołującej się spółki bezsprzecznie ma ona interes prawny, aby ustalić krąg ewentualnych spadkobierców osoby, o której skrócony odpis aktu zgonu wystąpiła. Nadto wskazała, że występując do Sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku winna przedstawić odpis aktu zgonu, wobec czego wystąpiła o taki odpis, niezbędny do ustalenia spadkobierców zmarłej.

Decyzją z dnia 22 lutego 2007 r. nr (...) Wojewoda (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż podmiot komercyjny, jakim jest "A" S.A. nie należy do kręgu osób ściśle określonego w art. 83 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Ponadto do wierzycieli i kredytodawców nie ma zastosowania art. 83 ust. 2 ustawy. W świetle bowiem art. 28 k.p.a. jak i orzecznictwa sądowoadministracyjnego brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Wnioskodawca nie wskazał zaś przepisu prawnego dającego podstawę starania się o wydanie odpisu aktu. Takim przepisem nie jest bowiem ani art. 922 § 1 k.c., ani art. 669 k.p.c. W ocenie organu, mając na uwadze podnoszone przez odwołującą spółkę kwestie konieczności posiadania odpisu aktu zgonu na etapie inicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, to nie bank, a sąd prowadząc postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest stroną i ma prawo zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wystąpić o wydanie stosownego odpisu aktu stanu cywilnego. Nadto w ocenie organu II instancji w sprawie ma zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, który nakazuje stosowanie przepisów odrębnych ustaw odnoszących się do przetwarzania danych osobowych, jeżeli przepisy te przewidują dalej idącą ochronę. Tak jest w przypadku aktów stanu cywilnego, które są objęte ochroną na mocy ustawy szczególnej - Prawo o aktach stanu cywilnego. Tym samym wejście w posiadanie odpisów aktów stanu cywilnego może nastąpić zgodnie z postanowieniami tej ostatniej ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję wniosła (...) S.A., zarzucając jej błędną interpretację prawa i domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji oraz podniosła, że nie można zgodzić się z poglądem organu, iż bank jako podmiot komercyjny nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu aktu zgonu. Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów w toku postępowania administracyjnego. Co równie istotne, wnioskodawca nie ma obowiązku powoływania się we wniosku o wydanie odpisu aktu zgonu na określony przepis prawny, gdyż to właśnie na organie administracji ciąży obowiązek znajomości i prawidłowego stosowania obowiązujących przepisów prawa. Nie można również przyjmować, jak to uczynił organ, iż sąd zwracający się o wydanie dokumentu w trybie art. 250 § 1 k.p.c. staje się stroną postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

Według art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688), zwanej dalej ustawą akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.

Art. 83 ust. 2 ustawy stanowi, że odpisy aktów stanu cywilnego mogą być wydane na wniosek innych osób niż wymienione w ust. 1 (osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego), które wykażą w tym interes prawny....

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, iż treścią interesu prawnego jest generalnie określone prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można w dany sposób realizować w postępowaniu administracyjnym.

Istotą interesu prawnego jest jego oparcie na konkretnej normie prawa materialnego, którą to normę można wskazać jako jego podstawę i z której dany podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Norma ta daje mu możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej ona bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się np. wydania orzeczenia administracyjnego, a po jego wydaniu będzie miał prawo do wniesienia wszystkich przewidzianych prawem środków zaskarżenia. Tym samym ustalenie interesu prawnego sprowadza się do wykazania związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej.

Rozważając kwestię interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu zgonu na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy należy mieć na uwadze charakter dowodowy tego dokumentu, wynikający z przywołanego wyżej art. 4 ustawy. Skoro ustawa nakłada na wnioskodawcę obowiązek wykazania interesu prawnego dla uzyskania wyłącznego (jedynego uznawanego przez prawo) dowodu faktu zgonu określonej osoby, to pierwotnym źródłem tego interesu prawnego musi być stosunek prawny na istnienie lub kształt którego wpływ ma zgon tej osoby. Innymi słowy interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu zgonu ma każdy na czyją sferę praw i obowiązków bezpośredni wpływ ma śmierć innej osoby.

Niewątpliwie śmierć dłużnika zmienia prawną sytuację wierzyciela w ten sposób, że w miejsce dotychczasowego dłużnika wchodzą zgodnie z art. 922 k.c. jego spadkobiercy lub też w przypadku niektórych zobowiązań o charakterze czysto osobistym stosunek zobowiązaniowy wygasa. Zatem uzyskanie jedynego uznawanego prawnie dowodu śmierci dłużnika jakim jest jego akt zgonu jest niezbędne dla ustalenia przez wierzyciela aktualnego kształtu nawiązanego w przeszłości stosunku zobowiązaniowego i ewentualnej realizacji jakichkolwiek uprawnień wynikających z tego stosunku.

Akt zgonu jest jedynym dowodem śmierci danej osoby, z którym wiąże się prawne domniemanie wiarygodności. Nie w każdym przypadku śmierci dłużnika konieczne jest występowanie przez wierzycieli o stwierdzenie nabycia spadku po nim. Niekiedy może być to bowiem całkowicie nieuzasadnione ekonomicznie. Natomiast jedynie uzyskanie pewnej, prawnie potwierdzonej wiedzy o ewentualnej śmierci dłużnika daje wierzycielowi możliwość podjęcia decyzji dotyczącej realizacji jego uprawnień. Zatem interes prawny wierzyciela w uzyskaniu odpisu aktu zgonu dłużnika wynika wprost ze stosunku zobowiązaniowego łączącego go ze zmarłym, zaś to czy zamierza on wystąpić do sądu cywilnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku, czy też podjąć inne działania zmierzające do realizacji swych uprawnień ewentualnie ich zaniechać nie ma znaczenia dla oceny istnienia po jego stronie interesu prawnego wymaganego przepisem art. 83 ust. 2 ustawy.

Organy administracji w niniejszej sprawie nie kwestionowały wprawdzie faktu, że skarżący jest wierzycielem osoby, której dotyczyć miał żądany akt zgonu lecz gdyby jednak wątpliwości takie powzięły, to ich rzeczą było przeprowadzenie z urzędu stosownego postępowania dowodowego zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. Nie leży oczywiście w zakresie uprawnień organów administracji wiążące rozstrzyganie w przedmiocie istnienia stosunku cywilnoprawnego, lecz w takim zakresie w jakim wymagają tego stosowane przez nie przepisy prawa administracyjnego materialnego, powinny dokonać oceny, czy dowody przedstawione przez wnioskodawcę zgodnie z procedurą administracyjną uzasadniają przyjęcie, że stosunek taki istniał. Ewentualne postępowanie dowodowe uwzględniać powinno wszakże szczególne unormowania zawarte w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 nr 72 poz. 665 z późn. zm.), a zwłaszcza przepis art. 95 ust. 1 tej ustawy nadający moc dokumentów urzędowych w zakresie stwierdzenia udzielenia kredytu określonym oświadczeniom osób uprawnionych oraz przepis art. 104 ust. 2 pkt 1 zwalniający bank od obowiązku zachowania tajemnicy bankowej w przypadku, gdy bez ujawnienia informacji nią objętej - ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy - nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana ta czynność bankowa, lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy.

Z powyższych rozważań wynika, że organy administracji obu instancji naruszyły prawo materialne w postaci przepisu art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organów administracji będzie rozpoznanie wniosku strony skarżącej przy uwzględnieniu powyższych rozważań.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na podstawie art. 152 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja odmawiająca wydania skróconego odpisu aktu stanu cywilnego nie nadaje się zaś do wykonania, wobec powyższego zbędne było orzekanie w tym zakresie.

O kosztach postępowania orzeczono mając na uwadze art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.