Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2016161

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 10 marca 2016 r.
III SA/Gd 114/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak.

Sędziowie: NSA Anna Orłowska, WSA Felicja Kajut (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. spraw ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 22 października 2014 r. (nr (...)) Wójt Gminy odmówił M. F. przyznania świadczeń rodzinnych, tj. zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłków rodzinnych z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016, z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły na dzieci - A. F., D. F. oraz M. Z., na okres zasiłkowy 2014/2015.

W podstawie prawnej decyzji podano art. 3 pkt 10, pkt 23 i pkt 24, art. 5, art. 6, art. 8, art. 12, art. 14, art. 15, art. 20 ust. 1 -3, art. 23, art. 24, art. 26, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - dalej zwanej: "k.p.a.", § 1 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 23 września 2014 r. M. F. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") wystąpiła o przyznanie przedmiotowych świadczeń rodzinnych.

Zasiłek rodzinny przysługuje jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych od dnia 1 listopada 2014 r. wysokość kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 1 ww. ustawy wynosi 574 zł. Zgodnie zatem z art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 574 zł.

Z przedłożonych przez stronę dokumentów, tj.: zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w K. o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w 2013 r., oświadczeń członków rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w roku 2013, oświadczeń o wysokości składek na ubezpieczenia zdrowotne w 2013 r., zaświadczenia z Urzędu Gminy o wielkości posiadanego w 2013 r. gospodarstwa rolnego przez R. Z., przekazów pocztowych dotyczących regulowania alimentów przez R. Z. w 2013 r., oświadczenia strony o dochodzie uzyskanym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy strony, zaświadczeń od komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym G. w G., PIT-ów 11 za 2013 r., wynika, że miesięczny dochód wynosi 1.242,08 zł na członka rodziny, a więc znacznie przekracza wskazane kryterium dochodowe.

W szczególności R. Z. w 2013 r. osiągnął dochód z odszkodowania od Energii za użytkowanie stacji transformatorowej z przyłączami w latach 1995-2010 r., czyli tzw. "innych źródeł" nie wymienionych w katalogu dochodów uzyskanych i utraconych (art. 3 pkt 23- 24 ustawy świadczeniach rodzinnych), więc nie podlega on utracie. Miesięczna kwota tego dochodu wynosi 2.139,20 zł, a także osiągnął dochód z gospodarstwa rolnego, gdzie jest wyłącznym właścicielem 8,1888 ha przeliczeniowych oraz dodatkowo jest właścicielem wraz z U. Z. gospodarstwa rolnego o wielkości 3,4620 ha. Na zaświadczeniu z Urzędu Gminy nie został określony udział w tej własności, wobec tego organ zobowiązany był policzyć całość gospodarstwa rolnego (11,6508 ha).

W punkcie 4.1 wniosku strona wpisała kwotę 7.800 zł tytułem kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób w 2013 r. Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 5 lit. i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, w celu udokumentowania wysokości zapłaconych alimentów należy przedstawić przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów w przypadku członków rodziny zobowiązanych orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny. R. Z. przekazuje przekazem pocztowym pieniądze dla osób z poza rodziny, czyli dla U. Z. i D. Z., lecz tylko w treści niektórych przekazów jest zapis, że są to alimenty. Z dokumentów można przyjąć, że tylko kwota 2.600 zł była płacona tytułem alimentów na rzecz innych osób. Dlatego organ nie mógł odliczyć całej kwoty wskazanej przez stronę.

Strona w 2013 r. osiągnęła dochód z zasiłku dla bezrobotnych (zakończył się - dochód utracony), działalności gospodarczej (zawieszona - dochód utracony), zasiłku macierzyńskiego oraz funduszu alimentacyjnego.

Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczenia rodzinnych utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną:

uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

(uchylona), wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672, z późn. zm.),

(uchylona), utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i)

utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń.

Dochód z zasiłku macierzyńskiego strony był związany z prowadzoną działalnością gospodarczą w 2013 r., która obecnie jest zawieszona. Jednakże według katalogu dochodów utraconych zasiłek macierzyński może zostać utracony tylko w wypadku, gdyby przysługiwał po utracie działalności gospodarczej (tzw. innej pracy zarobkowej) związanej z jej całkowitym wyrejestrowaniem. Wobec tego organ był zobowiązany policzyć jego wysokość.

W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych organ odmówił przyznania stronie wnioskowanych świadczeń rodzinnych.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że niesłusznie do dochodu wliczono odszkodowanie (...) S.A. dla R. Z. oraz dochód z gospodarstwa rolnego to jest ponad 8 ha i ze współwłasności z gospodarstwa z byłą żoną ponad 3 ha, łączna powierzchnia 11,6508 ha. Natomiast nie uznano pełnej kwoty alimentów jaką R. Z. zapłacił na rzecz uprawnianych. Ponadto, do dochodu zaliczono hipotetyczny przychód z zawieszonej działalności gospodarczej, co jest dla niej całkowicie niezrozumiałe. Dalej wyraziła przekonanie, że przychodów R. Z. nie można doliczać do jej dochodów, ponieważ nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 grudnia 2015 r., nr (...) - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4, w zw. z art. 3 pkt 16 i 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych - utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 574 zł (w okresie zasiłkowym 2014/2015).

Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny; dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Zgodnie z art. 5 ust. 4 powoływanej ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Odnosząc, się do kwestii poniesionych w odwołaniu organ odwoławczy zauważył, że strona i R. Z. są rodzicami M. Z., a nadto strona ma dwóję innych dzieci. Zatem dla postępowania dotyczącego ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w składzie rodziny uwzględnić należy oprócz dzieci także oboje rodziców.

W 2013 r. strona osiągnęła dochód z zasiłku dla bezrobotnych, którego ostatnia wypłata miała miejsce w dniu 27 marca 2013 r., następnie od dnia 2 kwietnia 2013 r. uzyskiwała dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, której wykonywanie zawiesiła w dniu 30 czerwca 2014 r. Podczas prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej strona przebywała na zasiłku macierzyńskim, otrzymując z tego tytułu świadczenia z zakładu ubezpieczeń społecznych. Stosownie do przepisów ustawowych dochody wynikające z zasiłku dla bezrobotnych oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej należało uznać jako dochody utracone. Mimo, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił zasiłku macierzyńskiego jako dochodu utraconego, to biorąc pod uwagę treść art. 3 pkt 22 i 23c ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrata dochodu wynikająca z utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie ogranicza się jedynie do utraty samego wynagrodzenia za pracę czy dochodów otrzymywanych z prowadzenia działalności gospodarczej, lecz obejmuje również utratę wszelkich jego składników i substytutów, m.in. świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego, o ile pozostają one w związku ze stosunkiem pracy czy prowadzeniem działalności gospodarczej. Tak więc zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przez stronę wiązało się z utratą dochodu w postaci, otrzymywanych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Mając to na uwadze, jako dochód strony należało uwzględnić jedynie otrzymane w 2013 r. na rzecz dzieci alimenty w łącznej kwocie 8.700 zł, miesięcznie 725 zł.

W 2013 r. R. Z. uzyskał dochód w kwocie 27.914,34 zł, a po odliczeniu należnego podatku - 25.670,34 zł, a więc miesięcznie 2.139,20 zł. Natomiast dochód z gospodarstwa rolnego, w którym jest on wyłącznym właścicielem 8,1888 ha przeliczeniowych oraz właścicielem wraz z U. Z. 3,4620 ha (łącznie11,6508 ha) ustalono na kwotę miesięczną 2.785,47 zł, stosownie do treści art. 5 ust. 8 ww. ustawy i zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. o wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (M. P. z 2014 r. poz. 827). Łączny miesięczny dochód członka rodziny strony to kwota 4.924,67 zł, którą należało pomniejszyć o kwoty alimentów świadczone na rzecz innych osób stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona wnioskowała o uwzględnienie w dochodzie rodziny za 2013 r. kwoty alimentów płaconych przez R. Z. w łącznej wysokości 7.800 zł. Organ pierwszej instancji odliczył od dochodu jedynie kwotę 2.600 zł, czyli miesięcznie 216,67 zł. W ocenie organu odwoławczego nie przeprowadzenie dodatkowych wyjaśnień odnośnie faktycznych kwot przekazanych w 2013 r. na poczet alimentów mogłoby w innych okolicznościach faktycznych okazać się znaczące dla rozstrzygnięcia sprawy, jednakże odliczenie nawet całej powoływanej kwoty w wysokości 7.800 zł (650 zł miesięcznie) nie spowoduje braku przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego.

Mając na względzie ustalone wyżej dochody strony w miesięcznej wysokości 725 zł, jej członka rodziny w wysokości miesięcznej 4.924,67 zł (2.139,20 zł + 2.785,47 zł), miesięczny dochód rodziny wynosił w 2013 r. - 5.649,67 zł. Odliczając całość wnioskowanej kwoty tytułem alimentów za 2013 r. w wysokości 7.800 zł (650 miesięcznie), dochód pięcioosobowej rodziny wynosił 4.999,67 zł, a więc 999,93 zł na osobę, a to oznacza, że przekracza kryterium dochodowe z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także kryterium powiększone o kwotę najniższego zasiłku (77 zł) określone w art. 5 ust. 3 ww. ustawy.

M. F. zaskarżyła wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1.

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a)

art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię pojęcia rodziny,

b)

art. 3 pkt 17a ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w stosunku do skarżącej, pomimo że jest ona osobą samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu tego przepisu,

c)

art. 3 pkt 1 lit. c ww. ustawy poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i ustalenie dochodu R. Z. z gospodarstwa rolnego z pominięciem tego, iż w stosunku do części tego gospodarstwa jest on jedynie jego współwłaścicielem (a zatem dochód ten winien być stosownie rozdzielony),

2.

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a)

art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, która w konsekwencji doprowadziła do niezasadnego uznania, że:

* skarżąca i R. Z. wychowują wspólne dziecko,

* alimenty świadczone przez R. Z. na rzecz innych osób wynosiły w roku 2013 jedynie 2.600 zł, nie zaś 7.800 zł.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ odwoławczy pominął obowiązki wynikające z rządzącej postępowaniem administracyjnym zasady oficjalności, mającej swe źródło w art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Organ nie podjął jakichkolwiek działań zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla ustalenia składu rodziny uprawnionych, od dochodu której uzależnione jest prawo do świadczeń. Arbitralnie uznał, że skarżąca oraz R. Z. zamieszkują razem oraz posiadają wspólne dziecko, a zatem wychowują je wspólnie i w konsekwencji dochód R. Z. powinien zostać uwzględniony przy obliczaniu kryterium dochodowego.

Analizy sytuacji życiowej uprawnionych, mając na uwadze wyłącznie to, iż skarżąca i R. Z. są rodzicami M. Z., wyprowadzić można co najwyżej wniosek, że osoby te tworzą rodzinę (z którym to wnioskiem skarżąca się nie zgadza, wobec nieutrzymywania wspólnego gospodarstwa domowego z R. Z.). Nie sposób jednak przyjmować, że w skład rodziny wchodzą A. F. oraz D. F., dla których R. Z. nie jest rodzicem, a którzy wychowywani są wyłącznie przez skarżącą. Wobec okoliczności, że strona jest osobą rozwiedzioną, powinna zostać uznana za osobę samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy czym żadnego znaczenia nie miałoby nawet ewentualne związanie się przez skarżącą z innym mężczyzną, stworzenie z nim innej rodziny (np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 108/14).

Nawet gdyby przyjąć, że R. Z. rzeczywiście jest członkiem rodziny uprawnionych, to organ błędnie ustalił wysokość jego dochodu, uwzględniając dochód z całości gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 11,6508 ha przeliczeniowych, pomimo że 3,4620 ha przeliczeniowych stanowi przedmiot współwłasności R. Z. i U. Z., a także pomniejszając dochodu jedynie o kwotę 2.600 zł alimentów świadczonych na rzecz dzieci R. Z., zamiast kwoty 7.800 zł wynikającej z przedłożonych przekazów pocztowych.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, interpretacja art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w części w jakiej stanowi, iż dochodem jest dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego, musi uwzględniać charakter instytucji współwłasności wynikający z niej zakres uprawnień, przysługujących współwłaścicielowi do wspólnej rzeczy (por: wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 533/10; wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 87/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 692/06).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 2 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 3 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu jest ocena zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 22 października 2014 r. odmawiającą przyznania M. F. świadczeń rodzinnych, tj. zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłków rodzinnych.

Wymienione powyżej decyzje zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie ich wydania) - zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą". Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się - art. 4 ust. 2 ustawy. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 574 zł (art. 5 ust. 1 ustawy).

Ustawodawca w przepisie art. 3 ustawy umieścił słowniczek, w którym zdefiniował pojęcia na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym nie tylko pojęcie rodziny ale również pojęcie dochodu. I tak, zgodnie z art. 3 pkt 2 i pkt 2a) ustawy - dochód rodziny - oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś - dochód członka rodziny - oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b; Definicja okresu zasiłkowego zawarta jest w art. 3 pkt 10 ustawy i oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń. organ powinien dokonać odpowiedniej analizy, na podstawie której powinien ustalić jakie osoby w konkretnym stanie faktycznym do członków rodziny się zaliczają, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę słowa "odpowiednio" w przepisie art. 3 pkt 16) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ww. przepis stanowi, że rodzina - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych ustawodawca określając pojęcie rodziny w ustawie o świadczeniach rodzinnych uwzględnił status prawny, a nie faktyczny.

Skoro ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny w tym np. kwestie wspólnego zamieszkiwania czy wspólnego gospodarowania, tym samym argumentacja skargi w tym zakresie nie może odnieść skutku. Rację ma strona, zwracając uwagę że ustawodawca w tym przepisie ustawy użył słowa "odpowiednio". Brak tego słowa oznaczałby bowiem, że intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do rodziny wszystkich wymienionych w tym przepisie osób. Dlatego też organ powinien wskazać z pośród wymienionych podmiotów w tym przepisie ustawy osoby, które tworzą rodzinę.

Odnosząc się w tym miejscu do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w konsekwencji doprowadziła do niezasadnego uznania, że skarżąca oraz R. Z. zamieszkują razem oraz posiadają wspólne dziecko, a zatem wychowują je wspólnie i w konsekwencji dochód R. Z. powinien zostać uwzględniony przy obliczaniu kryterium dochodowego, Sąd stwierdza, że takiego stanowiska nie podziela.

We wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych M. F. wymieniła R. Z., jako członka swojej rodziny. Oboje zamieszkują pod wspólnym adresem, wspólnie wychowują córkę, a co za tym idzie - R. Z. jest członkiem rodziny M. F. w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy. Należy przy tym zauważyć, że skarżąca złożyła m.in. wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na M. Z. Dodatek ten przysługuje na trzecie i każde kolejne dziecko uprawnione do zasiłku rodzinnego. Zatem sama skarżąca potwierdziła w treści swojego wniosku, że posiada wielodzietną rodzinę w skład której wchodzą: A. F., D. F., M. Z., jej ojciec R. Z. i skarżąca.

Dodać należy, że w piśmie przewodnim organu pierwszej instancji z dnia 6 listopada 2014 r. do złożonego przez M. F. odwołania organ wskazał, że M. F. pobierała już w tym organie zasiłki rodzinne w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 31 października 2014 r., gdzie również był uwzględniony w składzie rodziny R. Z. Na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. skarżąca potwierdziła, że pozostaje z R. Z. w konkubinacie.

Tym samym nie doszło również do naruszenia art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię pojęcia rodziny.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 3 pkt 17a ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w stosunku do skarżącej, pomimo że jest ona osobą samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu tego przepisu, Sąd wskazuje, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przepis ten nie miał zatem zastosowania w sprawie.

Dodatkowo Sąd wskazuje, że z definicji zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

1)

drugi z rodziców dziecka nie żyje;

2)

ojciec dziecka jest nieznany;

3)

powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

Należy zauważyć, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, która wspólnie z R. Z. wychowuje córkę, posiadają też kolejne dziecko, co skarżąca podała na rozprawie.

Organy orzekające w sprawie prawidłowo zatem przyjęły, że rodzina M. F. składa się z pięciu osób, a dochód pięcioosobowej rodziny w 2013 r. przekroczył kryterium dochodowe z art. 5 ust. 1 ustawy tj. 574 zł.

W skardze zakwestionowano prawidłowość obliczenia wysokości dochodu rodziny skarżącej, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 pkt 1 lit. c ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie i ustalenie dochodu R. Z. z gospodarstwa rolnego z pominięciem tego, że w stosunku do części tego gospodarstwa jest on jedynie jego współwłaścicielem (dochód ten winien być stosownie rozdzielony).

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko, że organy nieprawidłowo ustaliły wysokość dochodu uzyskiwanego przez R. Z. z gospodarstwa rolnego o pow. 3,4620 ha przeliczeniowych, które stanowi przedmiot współwłasności R. Z. i jego byłej żony. Organy stanęły na błędnym stanowisku, że ponieważ w znajdujących się w aktach administracyjnych: zaświadczeniu Wójta Gminy oraz wypisie z ewidencji gruntów nie określono udziałów w tej własności, należało ustalić dochód R. Z. z całego gospodarstwa.

W tym miejscu należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 583 z późn. zm., dalej jako "k.r.o."). Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa). W myśl art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Podobną regulację zawiera art. 501 k.r.o. stanowi on bowiem, że w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepisy te korespondują z art. 197 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm., dalej jako "k.c."), który wprost ustanawia domniemanie, że udziały współwłaścicieli są równe.

Wynika z powyższego, że na gruncie powołanych wyżej przepisów przyjąć należy domniemanie, że powierzchnia użytków rolnych znajdujących się w majątku wspólnym małżonków (przy wspólności ustawowej) w połowie przypada jednemu z nich, a w drugiej połowie - drugiemu. Z kolei skutkiem rozwiązania małżeństwa, jest ustanie z dniem uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód wspólności ustawowej małżeńskiej, o ile w takim ustroju pozostawali małżonkowie w dniu orzekania, tym samym przedmioty objęte dotychczas wspólnością majątkową stają się współwłasnością rozwiedzionych małżonków w równych częściach ułamkowych (vide: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 21 czerwca 2001 r. III CZP 16/2001 OSNC 2002/1 poz. 4).

Biorąc zatem pod uwagę powyższe przepisy, z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy wynika, że przy obliczaniu powierzchni użytków rolnych stanowiących współwłasność rozwiedzionych małżonków, należy przyjąć, że na każdego z byłych małżonków przypada równa część własności tych użytków.

Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że organy powinny były przyjąć w postępowaniu, że R. Z. uzyskiwał w 2013 r. dochód z połowy gospodarstwa o pow. 3,4620 ha przeliczeniowych tj. 1,731 ha przeliczeniowych. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. o wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (M. P. z 2014 r. poz. 827), przeciętny dochód z pracy w indywidulanych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2013 r. 2869 zł. Dochód z 1,731 ha przeliczeniowego wyniósł w całym 2013 r. 4.966,24 zł, zaś miesięczny dochód to kwota 413,85 zł. O taką kwotę został zatem zawyżony miesięczny dochód rodziny.

Wskazane wyżej naruszenie przepisów prawa materialnego nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, o czym będzie mowa poniżej.

Sąd stwierdził ponadto, że nie podziela stanowiska organów odnośnie nieuwzględnienia całej kwoty alimentów świadczonych w 2013 r. przez R. Z. na dwójkę dzieci w wysokości 7800 zł. Organy uwzględniły jedynie kwotę 2600 zł przyjmując, że z części przedłożonych przez niego przekazów pocztowych nie wynika, że dotyczą one alimentów. Organy, mając na uwadze prezentowane w toku postępowania przez M. F. przeciwne stanowisko w tej kwestii, wobec takich wątpliwości powinny były tę kwestię wyjaśnić, dokonując niezbędnych ustaleń. Stanowi to naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a, które jednak nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji w uzasadnieniami swoich decyzji dokonał wyliczenia wysokości miesięcznego dochodu rodziny z uwzględnieniem całej kwoty 7.800 zł i wyliczenia te wykazały, że dochód ten, w przeliczeniu na osobę w rodzinie w wysokości 999,93 zł, nadal przekracza kryterium dochodowe w wysokości 574 zł, a także kryterium powiększone o kwotę najniższego zasiłku (77 zł).

Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku pomniejszenia miesięcznego dochodu rodziny o kwotę 413,85 zł, stanowiącą miesięczny dochód R. Z. z gospodarstwa rolnego o pow. 1,731 ha przeliczeniowego. Dochód ten, z uwzględnieniem całej kwoty alimentów świadczonych przez R. Z., wynosi miesięcznie 4.585,82 zł, a więc 917,16 zł na osobę w rodzinie. Zatem nadal tak ustalony dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia.

Sąd stwierdził ponadto, że - poza ww. uchybieniami - pozostałe ustalenia organów odnośnie uzyskanych przez M. F. i R. Z. dochodów w 2013 r. były prawidłowe.

Pomimo zatem uznania, że organy dopuściły się w sprawie naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego i procesowego, naruszenia te - z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt a) i c) p.p.s.a. - nie miały znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.