Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 72552

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 6 czerwca 2001 r.
III SA 610/00

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2001 r. sprawy ze skargi Stanisława S. na postanowienie Izby Skarbowej w O. z dnia 31 stycznia 2000 r. Nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług

oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Izba Skarbowa w O., po rozpatrzeniu odwołania p. Stanisława S., prowadzącego zaewidencjonowaną działalność gospodarczą w ramach Firmy Handlowo-Produkcyjnej "S.", decyzją z dnia 31 stycznia 1999 r. nr (...), uchyliła decyzję inspektora kontroli skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 29 czerwca 1999 r. nr (...) w części dotyczącej określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług, zaległości w tym podatku i odsetek za zwłokę za miesiące: marzec, kwiecień i grudzień 1997 r. i w tej części określiła zobowiązanie podatkowe, zaległość podatkową i odsetki za zwłokę. W pozostałym zaś zakresie, który dotyczył zobowiązań za pozostałe miesiące od stycznia 1997 r. do marca 1998 r. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ogółem ostatecznie określono kwotę zobowiązania podatkowego w wys. 130.320 zł, zaległość podatkową i odsetki zaś w wys. 90.074,20 zł.

W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną było prawo podatnika do odliczenia całości podatku naliczonego wykazanego w deklaracjach VAT-7 w okresie od stycznia 1997 r. do marca 1998 r.

W dniu wszczęcia kontroli przez inspektora kontroli skarbowej podatnik nie posiadał bowiem żadnej dokumentacji umożliwiającej stwierdzenie czy i w jakim zakresie przysługuje mu prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Fakt ten wyjaśniał tym, że faktury dokumentujące zakupy dokonywane przez jego firmę w 1997 i w pierwszym kwartale 1998 r. zostały skradzione w dniu 31 marca 1998 r. z samochodu, w czasie dokonywania przeprowadzki. Postępowanie karne prowadzone w tej sprawie nie doprowadziło do wykrycia sprawców i zostało umorzone. W trakcie postępowania kontrolnego strona dostarczyła jedynie 2 kserokopie faktur wystawionych przez "U." Sp. z o.o. z K., które po przeprowadzeniu weryfikacji zostały uwzględnione przy określaniu zobowiązania przez organ pierwszej instancji.

W toku postępowania odwoławczego podatnik przedstawił kolejne dokumenty, z których niektóre zostały uznane za wiarygodne i stanowiły podstawę do częściowej zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji nie dał jednak wiary, dokonując swobodnej oceny dowodów, stosownie do art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm.), dowodom w postaci kserokopii faktur wystawionych przez spółkę cywilną "D." z C. i firmę "I."

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł, że 11 kserokopii faktur, wystawionych przez s.c. "D." dokumentowało zakupy na kwotę 501.499,59 zł. Podatnik starał się uzyskać te dokumenty dopiero ponad rok po kradzieży, zeznając w toku kontroli, że nikt od niego wcześniej tego nie wymagał. Stanowiło to naruszenie § 55 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. Odpowiedź na pytanie skierowane do firmy "D." w kwestii skradzionych dokumentów została nadesłana w czasie, kiedy ta firma od dawna nie działała pod adresem, na który wysłano pytanie. Wyjaśnienia składane przez jednego ze wspólników spółki "D." potwierdzające zgodność kserokopii z kopiami faktur były ze sobą sprzeczne. Biorąc powyższe pod uwagę, jak również uwzględniając informacje z Urzędu Skarbowego w C., Izba Skarbowa, doszła do wniosku, że prawdopodobne jest, iż w momencie sporządzania kserokopii faktur spółka "D." nie działała, zaś wspólnik składający wyjaśnienia przebywał na leczeniu psychiatrycznym.

Kserokopie faktur wystawione przez "I." z K. zostały uznane za niewiarygodne, gdyż brak było na nich daty potwierdzenia za zgodność z oryginałem, nie zgadzała się nazwa sprzedawcy w stosownej rubryce i na pieczątce, wystawca faktur uchylał się od kontaktów z organami podatkowym, uniemożliwiając ich weryfikację, a ponadto w wyniku porównania kopii faktur, wystawionych rzekomo przez firmę "I." ze złożonymi przez nią deklaracjami VAT-7, stwierdzono, że nie został przez tę firmę odprowadzony podatek należny, wynikający z tych faktur.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik podatnika zarzucił decyzjom organów obu instancji:

- rażące naruszenie przepisów prawa formalnego, a w szczególności art. 121 § 1, art. 122, 123 § 1, 180, 181 pkt 1, art. 186 § 2, art. 187, 191, 193 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, uznając, że naruszenia te miały wpływ na treść wydanych decyzji,

- rażące naruszenie prawa materialnego , a w szczególności art. 2, 10, 19, 26, 27 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, ze zm.), § 54, 55 i 56 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 154, poz. 797), a także art. 21 § 2 i 3, art. 52 § 1 pkt 2 i art. 53 § 1

Ordynacji podatkoweji wniósł o ich uchylenie.

Uzasadniając przedstawione zarzuty wywodził, że nieuprawnione i przekraczające granice art. 180 Ordynacji podatkowej było, w świetle prowadzonego postępowania karnego przygotowawczego, poddawanie w wątpliwość faktu kradzieży dokumentów i podważanie w związku z tym wiarygodności materiałów, przedstawianych przez stronę. Rażącym naruszeniem zasady domniemania niewinności było też insynuowanie przez organ odwoławczy popełnienie przestępstwa przez wspólnika spółki "D." i twierdzenie, że 11 kopii faktur, wystawionych przez tę firmę zostało wytworzonych na cele postępowania odwoławczego. Odmowa dania wiary tym dokumentom powinna być potwierdzona dowodem, że zostały sfałszowane, czy w drodze postępowania karnego czy np. opinią biegłego w postępowaniu podatkowym. Ponadto pełnomocnik podniósł, że podatnik nie może ponosić odpowiedzialności za działania swoich kontrahentów, na które nie ma wpływu.

W kwestii naruszenia prawa materialnego pełnomocnik skarżącego m.in. wywodził, że organy nie zakwestionowały faktu wykonywania przez podatnika czynności podlegających VAT. W takiej sytuacji, stosownie do § 55 ust. 1 w/wym. rozporządzenia Ministra Finansów, powinny uznać prawo podatnika do odtworzenia tych faktur, tym bardziej, że z przepisu tego nie wynikają żadne szczególne wymogi, co do sposobu postępowania podatnika, ani czasowe ograniczenia. Innymi słowy, jeżeli organy jednoznacznie nie udowodniły, że podatnik dokonał rozliczenia, nie posiadając w tym momencie faktury, to brak jest podstaw do późniejszego kwestionowania odliczenia podatku naliczonego od należnego, jeżeli jednocześnie nie kwestionuje się zasadności podatku należnego.

Uzasadniając wadliwość decyzji w części określenia zaległości podatkowej i naliczenia odsetek, pełnomocnik wskazał na art. 10 ust. 2 ustawy o VAT i art. 52 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Nienależny zwrot podatku traktuje się na równi z zaległością podatkową, chyba, że podatnik wykaże, iż nie nastąpiło to z jego winy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dokumenty były na czas przewozu zabezpieczone w kasie pancernej, a przewóz był dokonywany przez osoby trzecie, za które podatnik nie może odpowiadać.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług.

Jednakże aby mógł on skorzystać z tego uprawnienia musi wypełnić obowiązki dotyczące właściwego dokumentowania przeprowadzanych transakcji, wynikające zarówno z tej ustawy (m.in. art. 19 ust. 2, art. 27 ust. 4), jak i aktów wykonawczych do niej (w rozpatrywanej sprawie: § 56 ust. 1 odpowiednio rozporządzeń Ministra Finansów: z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - Dz. U. Nr 154, poz. 797, ze zm. oraz z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - Dz. U. Nr 156, poz. 1024, ze zm.), jak również z ogólnych unormowań dotyczących zobowiązań podatkowych (do końca 1997 r. wynikających z art. 39 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486, ze zm., od 1 stycznia 1998 r. z art. 86 § 1 Ordynacji podatkowej).

Wymienione wyżej przepisy nakładają na podatnika obowiązek przechowywania odpowiedniej dokumentacji, mającej potwierdzać zdarzenia, mające wpływ na wysokość ciążących na nim zobowiązań, przez okres 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym sporządzono dokumenty. W przypadku podatku od towarów i usług wskazany przepis § 56 ust. 1, powtarzany bez zmian w kolejnych rozporządzeniach Ministra Finansów, konkretyzował ten ogólny obowiązek i obligował podatników do przechowywania oryginałów i kopii faktur, faktur korygujących, rachunków uproszczonych, rachunków korygujących dotyczących rachunków uproszczonych i not korygujących, a także duplikatów tych dokumentów w okresie 5 lat, licząc od końca roku, w którym wystawiono fakturę, rachunek lub notę.

W świetle tak jednoznacznie sformułowanego obowiązku przechowywania dokumentów nie ulega wątpliwości, że w przypadku ich utraty, bez względu na przyczynę tej utraty, podatnik w ciągu 5 lat, o których mowa w powyższych przepisach, ma obowiązek niezwłocznego ich odtworzenia. Jeśli chodzi o podatek od towarów i usług, to z uwagi na uprawnienia podatnika, wynikające z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT i znaczenie prawidłowego dokumentowania operacji gospodarczych dla korzystania z tego uprawnienia, w przepisach (§ 55) wymienionych rozporządzeń Ministra Finansów szczegółowo uregulowano sytuację odtwarzania odpowiednich dokumentów, jeśli ulegną zniszczeniu lub zaginą. Przepis ten ma zastosowanie do wszelkich sytuacji związanych z utratą dokumentów, także do kradzieży.

Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w skardze, że przepis ten nie określa sposobu postępowania podatnika, ani nie odnosi się do czasu, w jakim podatnik powinien podjąć określone w nim działania. Stosowanie § 55 nie może być bowiem oderwane od regulacji zawartej w § 56, tym bardziej, że jak wywiedziono wyżej, obowiązek 5-letniego przechowywania dokumentacji jest jednym z podstawowych obowiązków podatników.

Nie stanowi natomiast zwolnienia z powyższego obowiązku sam fakt zawiadomienia organów ścigania, czy też organów podatkowych, o kradzieży dokumentacji firmy, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Kradzież nastąpiła w dniu 31 marca 1998 r. i do dnia rozpoczęcia kontroli skarbowej - 15 lutego 1999 r., podatnik nie podjął działań, mających na celu uzyskanie duplikatów utraconych faktur. Tym samym w sposób niewątpliwy nie wywiązał się z ciążących na nim, na mocy wskazanych wyżej przepisów, obowiązków. Odtwarzanie dokumentów, niezbędnych do potwierdzenia przysługujących mu uprawnień, rozpoczął dopiero w toku postępowania kontrolnego, a kontynuował w trakcie postępowania odwoławczego.

W takiej sytuacji oczywiste było, że przedstawione przez niego duplikaty dokumentów będą poddane szczegółowej weryfikacji. Analizując postępowanie prowadzone w tej sprawie, a przede wszystkim zaskarżoną decyzję, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania podatkowego i prawa materialnego, wymienionych w skardze. Organy obu instancji działały zgodnie z zasadami postępowania podatkowego, w szczególności art. 122 Ordynacji podatkowej. Dokonana przez Izbę Skarbową ocena materiału dowodowego mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 5-6, k. 199-200 t. II akt postępowania kontrolnego), zgodnie z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, szczegółowo wyjaśniono dlaczego odmówiono wiarygodności niektórym dokumentom przedstawionym przez skarżącego (kserokopiom faktur wystawionych przez firmy "D." i "I."). Uzasadnienie to jest logiczne i spójne, także w kontekście przedstawionego wyżej zachowania podatnika w tej sprawie.

Sąd nie podziela również stanowiska skarżącego, że utrata dokumentów nastąpiła bez jego winy. Dobór firmy przewozowej i ocena jej rzetelności należała do podatnika. W przypadku przewozu dokumentów należało zapewnić stały dozór pracownika firmy podatnika przy ich przewożeniu. Z tego względu Sąd nie dopatrzył się spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 52 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

Wobec braku stwierdzenia przesłanek do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 358, ze zm.) ją oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.