III Rw 1057/31 - Orzeczenie Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: Zb. Orz. 1931/190

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1931 r. III Rw 1057/31

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Dr. T. Bresiewicz.

Sędziowie: Dr. M. Wawrzkowicz, T. Dyduszyński (relerent).

Prokurator: K. Zacharjasiewicz.

Sentencja

W sprawie Banku G. K. przeciw Józefowi i Annie K. i Związkowi Dobroczynności J. P. o 10.166 zł. W roku 1911 ówczesny właściciel realności lwh. 13 i 294 ks. gr. gm. kat. Jaworze Bertold S. zaciągnął w Austr. Śląskim Zakładzie Kredytowym Ziemskim w Opawie pożyczkę amortyzacyjną w kwocie 27.000 K i zabezpieczył ją hipotecznie na swoich realnościach. Realności te Bertold S. częściowo sprzedał, a częściowo podarował pozwanym Józefowi i Annie K. w Jaworzu i Związkowi Dobroczynności I. P. w Bielsku. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 września 1927 r. (Dz. U. z 1927 r. Nr 87, poz. 779) stał się Bank Gospodarstwa Krajowego następcą prawnym Austr. Śląskiego Zakładu Kredytowego Ziemskiego w Opawie na terenie tej części Śląska Cieszyńskiego, która przypadła Państwu Polskiemu, a tem samem przejął także zabezpieczoną na wyżej wymienionych realnościach wierzytelność. Dnia 31 grudnia 1918 wierzytelność ta wynosiła 26.130 K 12 h. Do tej sumy doliczył Bank Gospodarstwa Krajowego zaległe do dnia 31 grudnia 1924 odsetki i otrzymaną po doliczeniu ich do kapitału sumę 29.265 K 72 h zwaloryzował przy zastosowaniu przepisów § 2 i 6 rozporządzenia o przerach. na kwotę 10.166 zł i tę kwotę ustalił, jako nową wierzytelność kapitałową na dzień 1 stycznia 1925, licząc od dnia tego odsetki zwłoki. Poza tem rozłożył Bank Gospodarstwa Krajowego tę nową wierzytelność kapitałową na raty amortyzacyjne, ustalił zaległy dodatek administracyjny i mający się płacić dodatek administracyjny od każdorazowej reszty niezapłaconego jeszcze kapitału.

Pozwani Józef i Anna K. i Związek Dobroczynności I. P. nie uznali dokonanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego obliczenia, wobec czego tenże Bank wniósł przeciw nim skargę.

Sąd Najwyższy wskutek rewizji pozwanych na posiedzeniu niejawnem co do wierzytelności kapitałowej postanowił:

uwzględnić częściowo rewizję, zmienić zaskarżony wyrok i orzec:

Pozwani winni zapłacić powodowi z hipoteki realności lwh. 13 i 294 ks. gr. gm. kat. Jaworze do dni 14 pod rygorem przymusowego ściągnięcia przerachowaną wierzytelność kapitałową w kwocie 9.076 zł 11 gr wraz z 5% odsetkami zwłoki od dnia 1 stycznia 1925.

Z dalej idącem żądaniem nałożenia na pozwanych obowiązku zapłaty reszty wierzytelności kapitałowej w kwocie 1089 zł 89 gr oddalić powoda.

Uzasadnienie faktyczne

Brzmienie § 7 rozporządzenia o przerach. nie daje podstawy do przyjęcia, by płatność pierwszej raty nowej pożyczki obliczona być musiała według daty wniosku o przerachowanie. Z treści tego przepisu w zestawieniu z § 8 rozporządzenia o przerach. w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 grudnia 1924 r. (Dz. U. z 1924 r. Nr 115, poz. 1024), stanowiącym, że wierzyciel może oznaczyć okresy umorzenia nowych pożyczek amortyzacyjnych inne, aniżeli dawnych, pod warunkiem zatwierdzenia przez Ministra Skarbu i pod warunkiem, że okresy te nie mogą być krótsze, niż okres pozostały w dniu zapłacenia ostatniej raty amortyzacyjnej, wynika niewątpliwie, że wierzyciel w danym wypadku był uprawniony do przesunięcia okresu umorzenia nowej pożyczki wstecz do dnia 1 stycznia 1925 r.

Ponieważ według § 7 ust. 2 rozporządzenia o przerach. do kapitału dolicza się tylko odsetki nieprzedawnione oraz biegnące aż do płatności pierwszej raty amortyzacyjnej, przeto, gdy pierwsza rata przerachowanego długu jest płatna dnia 1 stycznia 1925, a odsetki przed tym dniem zapadłe uległy przedawnieniu, doliczenie odsetek do kapitału w danym wypadku wogóle nie ma miejsca. W ten sposób przerachowaniu ulega tylko suma 26.130 K 12 h.

Rozporządzenie o przerach. odróżnia wyraźnie tylko dwie kategorje nieruchomości, w szczególności te, których główny dochód pochodził z komornego, obecnie określonego na podstawie ustawy o ochronie lokatorów (§ 5 rozporządzenia o przerach.), i wszelkie inne nieruchomości, niż w § 5-tym wskazane (§ 6 rozporządzenia o przerach.).

Z osnowy przepisów tych wynika, że rozporządzenie o przerach. nie dotyka kwestji właściwego przeznaczenia nieruchomości, a rozróżnia je tylko wedle tego momentu, czy przynoszą one przeważnie dochód z komornego, czy też dochód inny, a to bądź rzeczywisty w wartości pieniężnej (np. grunta orne, ogrody i t.p.), bądź przedstawiający się w wartości użytkowej (np. szkoły, szpitale).

Gdyby ustawodawca chciał był stosować do zakładów i instytucyj, służących celom społecznym, miarę przerachowania, oznaczoną w § 5 rozporządzenia o przerach., to byłby niewątpliwie zamieścił takie postanowienie, zwłaszcza, że mniejsza dochodowość i siła ekonomiczna tego rodzaju nieruchomości w stosunku do domów czynszowych jest oczywista i notoryjna.

Ratio legis w stosowaniu do domów czynszowych niższej miary przerachowania (§ 5 rozporządzenia o przerach.) szukać należy w tem, że tego rodzaju nieruchomości uległy szczególnemu i dotkliwemu ograniczeniu w dochodowości i wartości wskutek ustawy o ochronie lokatorów, co nie dotyczy w zasadzie innych nieruchomości. Tembardziej nie mogły ulec takiemu ograniczeniu realności, które ze względu na swe przeznaczenie i cele nie przynoszą wogóle dochodów. Ścisła zatem wykładnia powołanych przepisów rozporządzenia o przerach. przemawia niewątpliwie za trafnością zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego.

W ten sposób kwota 26.130 K 12 h, przerachowana wedle skali § 2 cyt. rozporządzenia, daje kwotę 27.505 zł 38 gr, z tego 33% wynosi 9.076 zł 11 gr i tę też kwotę przyznano, zmieniając w tym kierunku wyrok Sądu Apelacyjnego.

Mylne jest zapatrywanie prawne Sądu Apelacyjnego, jakoby przepisy art. 54-59 umowy pomiędzy Polską a Republiką Czeskosłowacką w sprawach prawnych i finansowych z dnia 23 kwietnia 1925 r. (Dz. U. z 1926 r. Nr 41, poz. 256), normujące przejście wierzytelności Austryjacko - Śląskiego Zakładu Kredytowego Ziemskiego na Rzeczpospolitą Polską, wykluczały zastosowanie § 43 ustęp 2 rozporządzenia o przerach., normującego zasadę wzajemności, ale i zapatrywanie prawne, w rewizji wyrażone, że w danym wypadku ma zastosowanie art. 60 powołanej umowy, traktujący o uregulowaniu dawnych pretensyj i zobowiązań pieniężnych, który powołuje się wyraźnie na § 43 ustęp 2 rozporządzenia o przerach., jest mylne. Przepis art. 61 powołanej umowy postanawia wyraźnie, że przy spłacie wierzytelności hipotecznych obywatele Republiki Czechosłowackiej mają być traktowani w pełnej rozciągłości narówni z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten zawiera wyjątek od zasady § 43 ustęp 2 rozporządzenia o przerach, i dotyczy wszystkich wierzytelności hipotecznych obywateli czechosłowackich, a więc także tych, które w drodze układu przeszły na Państwo Polskie.