III PRN 5/71 - Wyrok Sądu Najwyższego - OpenLEX

III PRN 5/71 - Wyrok Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 1971/12/224

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1971 r. III PRN 5/71

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, Z. Świeboda.

Sentencja

Sąd Najwyższy z powództwa Henryka J. przeciwko Powiatowemu Związkowi Spółek Wodnych w W. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL z dnia 28.I.1971 r. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 30 lipca 1970 r.,

oddalił rewizję nadzwyczajną.

Uzasadnienie faktyczne

Powód domagał się w pozwie przywrócenia go do pracy w Powiatowym Związku Spółek Wodnych w charakterze głównego księgowego. W uzasadnieniu żądania podał on, że doręczone mu w dniu 21 lipca 1969 r. wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 19 czerwca 1969 r. było bezskuteczne, gdyż zostało dokonane bez uprzedniej zgody zarządu Związku.

Pozwany Związek powództwa nie uznał i wniósł o jego oddalenie. Zdaniem pozwanego zawarty w § 31 statutu wzorcowego warunek uzyskania zgody zarządu na wypowiedzenie umowy o pracę został zachowany, w dniu bowiem 22 grudnia 1968 r. zapadła uchwała zarządu w tej sprawie. Pozwany podniósł też, że powód nie mógł pełnić obowiązków kierownika biura i głównego księgowego, gdyż wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 30 listopada 1960 r. został skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności za przywłaszczenie mienia społecznego, a nadto że kontrola finansowa wykazała uchybienie ze strony powoda w działalności finansowej. W tej sytuacji ewentualny wyrok uwzględniający powództwo uniemożliwiłby dalszą działalność pozwanego Związku.

Sąd Powiatowy w Wysokiem Mazowieckiem wyrokiem z dnia 6 maja 1970 r. nakazał pozwanemu dopuszczenie powoda do pracy na ostatnio zajmowanym stanowisku oraz zasądził na rzecz powoda od pozwanego 7.500 zł tytułem wynagrodzenia za okres 3 miesięcy pozostawania bez pracy. Sąd dokonał przy tym następujących ustaleń:

Powód zatrudniony był na podstawie umowy o pracę. W dniu 22 grudnia 1968 r. zarząd Powiatowego Związku podjął uchwałę o zwolnieniu powoda z pracy. Na podstawie tej uchwały wypowiedziano powodowi umowę o pracę, wyznaczając termin rozwiązania umowy na dzień 30 kwietnia 1969 r. W okresie wypowiedzenia powód został natychmiastowo zwolniony z pracy w dniu 21 kwietnia 1969 r.

Na skutek interwencji organów zwierzchnich strona pozwana przyjęła z powrotem powoda do pracy, potem jednak w dniu 21 czerwca 1969 r. wypowiedziała umowę o pracę z terminem rozwiązania umowy na dzień 30 kwietnia 1969 r.

Zdaniem Sądu Powiatowego, zgodnie ze statutem Powiatowego Związku Spółek Wodnych, do zakresu działalności zarządu pozwanego należy m.in. rozwiązywanie umów o pracę, przy czym zarząd wypowiada się w formie uchwały. Zarząd podjął wprawdzie w dniu 22 grudnia 1968 r. uchwałę w tym zakresie, lecz uchwała ta utraciła moc z chwilą rozwiązania umowy o pracę w kwietniu 1969 r. Wobec tego więc, że wypowiedzenie umowy o pracę było dokonane z naruszeniem postanowień statutu, Sąd Powiatowy dopuścił powoda do pracy na stanowisko dotychczas zajmowane i zasądził na jego rzecz wynagrodzenie za okres 3 miesięcy niepełnienia pracy przyjmując, że w tym okresie powód był gotów do pracy. Dalej idące żądania Sąd Powiatowy uznał za nieuzasadnione, gdyż powód nie poszukiwał odpowiedniego zatrudnienia, lecz ograniczył się do biernego oczekiwania na wynik procesu.

Polemizując z uzasadnieniem wyroku pozwany Związek w rewizji podniósł, że wypowiedzenie umowy dokonane w styczniu 1969 r. było bezskuteczne, gdyż podpisane było tylko przez przewodniczącego zarządu, podczas gdy statut wymaga podpisów dwóch członków.

Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 30 lipca 1970 r. rewizję pozwanego Związku oddalił i podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Powiatowego.

Sąd Wojewódzki podkreślił ponadto, że wobec przywrócenia powoda do pracy i faktycznego podjęcia przez niego pracy w pozwanym Związku uchwała zarządu z dnia 22.XII.1968 r. stała się nieskuteczna dla następnego rozwiązania stosunku pracy, które miało nastąpić w dniu 30.IX.1969 r.

W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzutach rażącego naruszenia art. 3 § 2, 233 § 1 i 316 k.p.c., jak również art. 25 rozp. o umowie o pracę pracowników umysłowych w związku z postanowieniem § 31 statutu wzorcowego Związku Spółek Wodnych (M.P. z 1964 r. Nr 41, poz. 197) i przepisu art. 5 k.c. Prokurator Generalny PRL wniósł o uchylenie obu wyroków oraz przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że nie można odmówić racji argumentom strony pozwanej, iż wypowiedzenie umowy o pracę dokonane w styczniu 1969 r., jak również pismo pozwanego z dnia 19 kwietnia 1969 r. o rozwiązaniu umowy o pracę nie mogły wywołać skutków prawnych, gdyż nie zostały sporządzone w wymaganej przez prawo formie (pismo pozwanego z dnia 19 kwietnia 1969 r. nie zostało nawet doręczone powodowi, co wynika z dokumentu, tj. pisma interwencyjnego Zarządu Okręgowego Związku Zawodowego Pracowników Rolnych z dnia 15 maja 1969 r.). Dlatego też jest wątpliwe, czy nieważne oświadczenie woli pozwanego mogło stanowić o ekspiracji uchwały zarządu z dnia 22 grudnia 1968 r., wyrażającej zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z powodem.

Zaskarżony wyrok narusza też według rewizji nadzwyczajnej przepis art. 25 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Wypowiedzenie umowy o pracę jest prawem każdej ze stron stosunku pracy i może być dokonane, gdy przepis szczególny nie stanowi inaczej. Sąd Powiatowy uznał, że skoro statut związku w § 31 ustala, iż do zakresu działania zarządu należą m.in. sprawy zawierania i rozwiązywania umów o pracę - to wypowiedzenie umowy o pracę wymaga uprzedniej zgody zarządu wyrażonej w formie uchwały, a w braku takiej uchwały wypowiedzenie jest nieważne.

Pogląd ten, zdaniem skarżącego, nasuwa poważne zastrzeżenia. Z charakteru powołanej normy prawnej, która, jak się wydaje, dotyczy stosunków wewnętrznych związku, nie wynika, by jakiekolwiek oświadczenie zarządu w sprawach dotyczących spraw i obowiązków majątkowych związku, złożone przez dwóch uprawnionych członków, mogło być uznane za nieważne tylko dlatego, że nie było uprzedniej uchwały zarządu. Sądzić należy, że wskazana norma nie stanowi o nabyciu praw podmiotowych przez osoby trzecie.

Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że postępowanie przed sądem nie wyjaśniło wszechstronnie sprawy. Pozwany zarzucał, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek nienależytego wykonywania przez powoda obowiązków pracowniczych, dalej - że powód był karany prawomocnym wyrokiem za przywłaszczenie mienia społecznego, nie może więc pełnić funkcji głównego księgowego, a nadto, że w aktualnej sytuacji, gdy związek zatrudnia tylko 4 pracowników, wyrok zasądzający odszkodowanie w znacznej wysokości mógłby prowadzić do likwidacji Związku, którego fundusze na płace są nader ograniczone.

Te istotne dla rozstrzygnięcia sporu okoliczności nie zostały wyjaśnione. W razie ich potwierdzenia żądanie powoda dopuszczenia go do pracy i zasądzenia wynagrodzenia nie można by było uznać za zgodne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przytoczona w rewizji nadzwyczajnej argumentacja w świetle poczynionych ustaleń faktycznych oraz przy wzięciu pod uwagę stanu prawnego dotyczącego spornego stosunku pracy nie uzasadnia rażącego naruszenia prawa przez oba wyrokujące w sprawie Sądy i tym samym nie może prowadzić do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej.

Strony są zgodne co do tego, że w sprawie ma zastosowanie statut wzorcowy związku spółek wodnych, stanowiący załącznik do zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej z dnia 12.VI.1964 r. (M.P. Nr 41, poz. 197). Zgodnie z § 31 ust. 1 pkt 19 tego statutu zawieranie i rozwiązanie umów o pracę należy do zakresu działania zarządu związku, który jest organem wykonawczym związku, kieruje bezpośrednio jego działalnością i reprezentuje go na zewnątrz (§ 25 statutu), przy czym decyzje jego zapadają z reguły w formie uchwał (§ 29 ust. 2 statutu). Jeżeli chodzi o rozwiązanie stosunku pracy, to postanowienie statutu o przekazanie zarządowi związku uprawnień co do podejmowania decyzji w tym przedmiocie jest normą ochronną, gwarantującą trwałość stosunku pracy i merytoryczną zasadność decyzji o rozwiązaniu takiego stosunku przy uwzględnieniu interesów obu stron.

Do skutecznego zatem rozwiązania stosunku pracy potrzebna jest decyzja zarządu związku. Ona bowiem, zgodnie z postanowieniem statutu, stanowi obligatoryjną czynność dającą podstawę do rozwiązania stosunku pracy. Od niej też wyłącznie zależy, czy ma to być rozwiązanie ze skutkiem natychmiastowym, czy też za uprzednim wypowiedzeniem na określony czas. Wszelkie rozważania na temat, czy wypowiedzenie dokonane przez przewodniczącego zarządu było wobec braku drugiego podpisu ważne, są nieistotne dla prawidłowej oceny, czy nastąpiło prawidłowe rozwiązanie stosunku pracy. Powoływanie się na postanowienie § 31 ust. 2 statutu, statuujące konieczność złożenia podpisów dwóch członków zarządu na oświadczeniach w zakresie praw i obowiązków majątkowych związku oraz na dokumentach finansowych, nie dotyczy zagadnienia rozwiązania stosunku pracy, które do swej ważności wymaga decyzji zarządu związku. Oczywiście pracownik musi być zawiadomiony o tej decyzji, i to - w razie rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia - na piśmie z przytoczeniem przyczyn takiego rozwiązania. Czy pismo takie będzie podpisane przez samego przewodniczącego, czy przez innych jeszcze członków zarządu, jest okolicznością nieistotną w ramach oceny ważności rozwiązania stosunku pracy.

W sprawie jest niesporne, że decyzja zarządu Związku o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy zapadła w dniu 22.XII.1968 r. Ona też spowodowała ostateczne rozwiązanie między stronami stosunku pracy z dniem 30.IV.1969 r. bez względu na to, przez ilu członków zarządu zawiadomienie o rozwiązaniu zostało podpisane. Jest też niesporne, że powód został ponownie przyjęty do pracy w ciągu maja 1969 r. i pracował nadal w pozwanym związku. Ten nowo nawiązany stosunek pracy nie został rozwiązany przez wyłącznie w tym względzie uprawniony zarząd Związku. Dokonane zatem w dniu 21.VI.1969 r. "wypowiedzenie umowy o pracę" bez decyzji zarządu Związku nie mogło wywrzeć skutków prawnych.

Oba Sądy słusznie zajęły stanowisko, że uchwała zarządu Związku z dnia 22.XII.1968 r. dotyczyła już rozwiązanego stosunku pracy, nie mogła się zaś odnosić do rozwiązania nowo zawiązanego między stronami stosunku pracy, który w chwili podejmowania przez zarząd decyzji z dnia 22.XII.1968 r. jeszcze w ogóle nie istniał.

Zaskarżone przeto wyroki w ostatecznym wyniku odpowiadają prawu.

Powód nie nadużywa też swego prawa, jeżeli domaga się dopuszczenia go do pracy wobec braku ważnej podstawy do rozwiązania z nim stosunku pracy. Nie uzasadnia naruszenia art. 5 k.c. okoliczność, że powód był przed dziesięcioma laty skazany za przestępstwo z chęci zysku, jeżeli od 1964 r. pracował w pozwanym związku przez szereg lat. Do pozwanego związku oczywiście należy decyzja, czy można z powodem nadal pozostawać w stosunku pracy. Jeżeli związek ten dojdzie do wniosku, iż zachodzą okoliczności uniemożliwiające dalsze trwanie tego stosunku, nic nie stoi na przeszkodzie jego rozwiązaniu. Usprawiedliwiony interes pracownika zawsze wymaga, by przy rozwiązaniu stosunku pracy zakład pracy dotrzymał wymagań przewidzianych statutem, od których zależy skuteczność jego rozwiązania.

W powyższych przyczyn, wobec braku usprawiedliwionych podstaw, rewizja nadzwyczajna podlega oddaleniu (art. 421 § 1 k.p.c.).