Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1619267

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 8 maja 2013 r.
III PK 92/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Halina Kiryło.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grzegorza W. przeciwko "P." Spółce Akcyjnej w W. o przywrócenie do pracy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 maja 2013 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 31 maja 2012 r. (...), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. oddalił apelację powoda Grzegorza W. od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia 29 lutego 2012 r., mocą którego zasądzono od pozwanej "P." S.A. w W. na rzecz powoda Grzegorza W. kwotę 6.430 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, oddalając jednocześnie zgłoszone powództwo o przywrócenie do pracy.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną powoda. Skargę oparto na następujących podstawach:

1)

nierozpoznanie meritum sprawy, tj. jakie znaczenie faktyczne i prawne ma prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 23 stycznia 2012 r., (...) za przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. w związku z art. 91 § 1 k.k. dla pracodawcy, dla obowiązków pracowniczych powoda, w tym w stosunku do innych pracowników, zasady równego traktowania w zatrudnieniu, zasady nie dyskryminowania pracownika;

2)

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

a)

art. 45 § 2 k.p., art. 56 § 1 k.p. i przyjęcie, że niecelowe jest przywrócenie powoda do pracy mimo naruszenia przez pozwanego przepisów o rozwiązaniu stosunku pracy ponieważ powód w piśmie rozwiązującym stosunek pracy odwołuje się do utraty zaufania do powoda a powód został skazany prawomocnym wyrokiem;

b)

art. 183a § 1, 2, 3, 4, § 5 pkt 2, 183b § 1 pkt 1 § 2 pkt 1 k.p., oraz art. 10 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogóle warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy Dz. Urz. WE 2000 L 2000.303.16-22 przez naruszenie tych przepisów ich niezastosowanie w związku z art. 56 § 1 k.p. i nie przywrócenie powoda do pracy z powodu skazania go prawomocnym wyrokiem za przestępstwo w sytuacji gdy okoliczność ta nie jest kryterium stosowanym przez pozwanego przy nawiązaniu stosunku pracy jak i oceniana, weryfikowana w trakcie trwania stosunku pracy;

c)

naruszenie art. 30, 32 ust. 1, 45 ust. 1, 65 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i pozbawienie powoda prawa do pracy zgodnie z jego kwalifikacjami, wyborem z powodu skazania go prawomocnym wyrokiem sądu, w sytuacji zapewnionej równości konstytucyjnej wobec prawa doszło do nierównego traktowania go z innymi pracownikami pozwanego, przez nie przywrócenie powoda do pracy mimo rozwiązania stosunku pracy z naruszeniem prawa przez pozwanego w sytuacji wskazania przyczyn nierzeczywistych i nie mających związku ze stosunkiem pracy;

3)

naruszeniu przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

a)

w sytuacji faktycznej i zarzutów powoda co do nierównego traktowania sąd jest zobowiązany zastosować rygor odwrócenia dowodu wynikający z art. 183b § 1 k.p. i to pracodawca jest zobowiązany wykazać, że rozwiązanie stosunku pracy nie jest dyskryminujące. W sytuacji kiedy sąd odmawia przywrócenia powoda do pracy w trybie art. 45 § 2 k.p. zgodnie z zasadą odwróconego ciężaru dowodu jest zobowiązany rozważyć czy posiada materiał dowodowy wystarczający do przyjęcia, że wyrok nie doprowadza do dyskryminacji w zatrudnieniu;

b)

art. 11, 232, 233, 316 k.p.c. przez nie przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez powoda a w szczególności dowodu z przesłuchania strony co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz dowolność ustaleń, dowolną ocenę dowodów i sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w R. do ponownego rozpoznania, pozostawiając do rozstrzygnięcia o należnym zwrocie powodowi kosztów procesu za wszystkie instancje w tym instancję kasacyjną według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje w tym instancję kasacyjną według norm przepisanych.

Jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano istnienie potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości oraz wywołujące rozbieżności w orzecznictwie, a także oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Odnośnie istnienia potrzeby wykładni przepisów wskazano, iż potrzeba taka dotyczy art. 45 § 2 k.p. i art. 56 § 1 k.p. i sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skazanie prawomocnym wyrokiem karnym za czyn, który nie pozostaje w związku z obowiązkami pracownika ze stosunku pracy, stanowi podstawę do zasądzenia odszkodowania w miejsce żądania przywrócenia do pracy. Skarga kasacyjna jest w ocenie powoda oczywiście uzasadniona, ponieważ sąd zasądzając odszkodowanie w miejsce roszczenia pracownika o przywrócenie do pracy naruszył art. 183a § 1, 2, 3, 4, § 5 pkt 2, 183b § 1 pkt 1 § 2 pkt 1 k.p., oraz art. 10 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogóle warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. WE L 2000.303/16-22) w zakresie rozkładu ciężaru dowodu, jak również dyskryminacji pracownika ze względu na skazanie go prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo niemające związku z obowiązkami pracownika, ponadto zdaniem powoda w sposób oczywisty nie zaszły przesłanki do zastosowania art. 45 § 2 k.p., art. 56 § 1 k.p.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uregulowana w Kodeksie postępowania cywilnego instytucja skargi kasacyjnej ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia, czego wyrazem jest m.in. istotne ograniczenie dostępności tegoż środka pod względem dopuszczalnych jego podstaw. Pomimo pozostawienia w art. 3983 § 1 k.p.c. możliwości zaskarżenia orzeczenia z powodu naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz z powodu naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zakres tych zarzutów w odniesieniu do wszystkich podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi został ograniczony. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Oznacza to jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego, który jako sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r. III UK 6/2008 LexPolonica nr 2143290). Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek skarżącego złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i uzasadnienie tego wniosku. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej go rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Potrzeba wykładni przepisów prawa, jako przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zachodzi wtedy, gdy przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego należą do katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r. I PKN 682/2001 OSNP 2004/12 poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r. III CKN 570/2001 OSNC 2002/12 poz. 151, z dnia 28 marca 2007 r. II CSK 84/2007 LexPolonica nr 3961533, z dnia 15 października 2002 r. II CZ 102/2002 LexPolonica nr 396185, z dnia 13 grudnia 2007 r. I PK 233/2007 OSNP 2009/3-4 poz. 43 i z dnia 9 czerwca 2008 r. II UK 37/2008 LexPolonica nr 2147191). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia - mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Omawiana przesłanka uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest spełniona, gdy wskazane przez skarżącego przepisy zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowej judykaturze sądowej, w szczególności w judykaturze Sądu Najwyższego, a w skardze kasacyjnej nie przytoczono argumentów przemawiających za zmianą dotychczasowego orzecznictwa.

W razie powołania tej przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywista zasadność i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r. II CZ 28/2006 LexPolonica nr 1825692, z dnia 10 sierpnia 2006 r. V CSK 204/2006 LexPolonica nr 3980939, z dnia 9 stycznia 2008 r. III PK 70/2007 LexPolonica nr 2037098, z dnia 11 stycznia 2008 r. I UK 283/2007 LexPolonica nr 2031964, z dnia 3 kwietnia 2008 r. II PK 352/2007 LexPolonica nr 2036242, i z dnia 5 września 2008 r. I CZ 64/2008 LexPolonica nr 2133197). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r. IV CZ 100/2003 LexPolonica nr 393829, z dnia 22 stycznia 2008 r. I UK 218/2007 LexPolonica nr 1838240, z dnia 26 lutego 2008 r. II UK 317/2007 LexPolonica nr 2036261, z dnia 9 maja 2008 r. II PK 11/2008 LexPolonica nr 2147439, z dnia 21 maja 2008 r. I UK 11/2008 LexPolonica nr 2133264, i z dnia 9 czerwca 2008 r. II UK 38/2008 LexPolonica nr 8595347). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r. I PK 227/2002 OSNP 2004/13 poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r. I UK 285/2007 LexPolonica nr 2031965, z dnia 11 kwietnia 2008 r. I UK 46/2008 LexPolonica nr 2133271, i z dnia 9 czerwca 2008 r. II UK 37/2008 LexPolonica nr 2147191).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy wypada stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia żadnej ze wskazanych przez siebie przesłanek przedsądu.

Nie spełnia ustawowych wymagań konstrukcyjnych wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sugerowanie potrzeby wykładni przepisów prawa ograniczające się do postawienia pytania, czy w świetle art. 45 § 2 k.p. i art. 56 § 1 k.p. skazanie prawomocnym wyrokiem karnym za czyn, który nie pozostaje w związku z obowiązkami pracownika ze stosunku pracy, stanowi podstawę do zasądzenia odszkodowania w miejsce żądania przywrócenia do pracy. Zamiast wywodu jurydycznego zawierającego ogólne i abstrakcyjne odwołanie do wskazanych przepisów, ze sprecyzowaniem, na czym polegają wątpliwości wynikające z ich interpretacji oraz przedstawieniem możliwych rozwiązań problemu i zaprezentowaniem argumentacji przemawiającej za przyjęciem tej koncepcji rozstrzygnięcia spornej kwestii, za którą opowiada się skarżący, poprzestano na zadaniu samego pytania, bez nawiązania do dorobku judykatury i wykazania, że zgłaszane wątpliwości prawne nie były już przedmiotem analizy sądów lub wykładnia powołanych przepisów spowodowała rozbieżności w orzecznictwie.

Skarżący nie wykazał też istnienia drugiej przesłanki przedsądu. Nie można stawiać tezy o kwalifikowanym, widocznym prima facie naruszeniu przez Sąd drugiej instancji przepisów prawa (tekst jedn.: art. 45 § 2 k.p. i art. 56 § 1 k.p.), jednocześnie sugerując konieczność dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni tych przepisów z uwagi powstałe na ich tle poważne wątpliwości interpretacyjne. Co zaś się tyczy zarzutu naruszenia art. 183a § 1, 2, 3, 4, § 5 pkt 2, 183b § 1 pkt 1 § 2 pkt 1 k.p. oraz art. 10 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. WE L 2000.303/16-22) w kwestii rozkładu ciężaru dowodu, jak również dyskryminacji pracownika ze względu na skazanie go prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo niemające związku z obowiązkami pracownika, godzi się zauważyć, że wskazywane przez skarżącego kryterium dyskryminacyjne nie figuruje w zawartym w tych przepisach katalogu zakazanych przesłanek różnicowania sytuacji prawnej pracowników, których przyjęcie przez pracodawcę przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu pracownika z pracy mogłoby uzasadniać słuszność zarzutu dyskryminacji. Nie sposób zatem zgodzić się z zarzutem rażącego naruszenia przez Sąd drugiej instancji powołanych przepisów o niedyskryminacji w zatrudnieniu, skoro nie mają one zastosowania w tej konkretnie sprawie.

Wobec niewykazania istnienia żadnej z podnoszonych w skardze kasacyjnej przesłanek przedsądu, z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.