III KO 30/55 - Postanowienie Sądu Najwyższego - OpenLEX

III KO 30/55 - Postanowienie Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNCK 1956/3/49

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 1956 r. III KO 30/55

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie Wojciecha D., osk. z art. 257 § 1 k.k. po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Lublinie kwestie prawne w trybie art. 390 § 1 k.p.k. wymagające zasadniczej wykładni ustawy:

"1. Czy sprawa przeciw nieletniemu, co do którego stosuje się środek wychowawczy, winna kończyć się wyrokiem, czy też postanowieniem?

2. w przypadku, gdy winno zapaść postanowienie, to czy zażalenia na postanowienia kończące sprawy, a stosujące środek wychowawczy, winny być rozpoznawane na posiedzeniu bez udziału stron i obrońcy nieletniego, czy też na posiedzeniach z udziałem stron i obrońcy nieletniego?"

rozstrzygnąć jak wyżej.

Uzasadnienie faktyczne

1.

a) Art. 490 k.p.k. stanowi, że przepisy art. 485-487 k.p.k. (dotyczące rozprawy przed sądem dla nieletnich) stosuje się do posiedzeń niejawnych, wyznaczonych w celu wydania postanowienia o zastosowaniu środków wychowawczych. Art. 478 § 2 k.p.k. stanowi, że po ukończeniu śledztwa sędzia dla nieletnich (który z mocy art. 476 § 1 k.p.k. prowadzi śledztwo w sprawach nieletnich osobiście) albo umarza śledztwo albo wyznacza rozprawę główną lub posiedzenie niejawne. Z zestawienia art. 478 § 2 i 490 k.p.k. wynika, że wyznaczenie rozprawy głównej lub posiedzenia niejawnego dla rozpoznania sprawy nieletniego nie jest rzeczą przypadku, lecz że posiedzenie niejawne sędzia dla nieletnich wyznaczyć powinien, ilekroć na podstawie przeprowadzonego przez siebie śledztwa dojdzie do wniosku, że w danej sprawie należy zastosować środek wychowawczy (posiedzenie niejawne "w celu wydania postanowienia o zastosowaniu środków wychowawczych" - wyraźne brzmienie art. 490 k.p.k.). W takich sprawach, w których należy orzec środek poprawczy (umieszczenie w zakładzie poprawczym) albo karę zwykłą, sędzia dla nieletnich jest obowiązany wyznaczyć rozprawę główną (argument a contrario z art. 490 k.p.k.). Który z tych trybów postępowania jest właściwy, zależy więc od tego, czy wyniki śledztwa wykazują, że względem danego nieletniego trzeba będzie orzec środek wychowawczy, czy też środek poprawczy albo karę zwykłą. W pierwszym przypadku należy wyznaczyć posiedzenie niejawne, w drugim - rozprawę, biorąc za podstawę wyniki śledztwa w związku z przepisami materialnego prawa karnego. Przepisów bowiem rozdziału II księgi XI kodeksu postępowania karnego o postępowaniu w sprawach nieletnich nie można stosować w oderwaniu od przepisów rozdziału XI kodeksu karnego noszącego tytuł "Postępowanie z nieletnim", które ustalają, do jakich nieletnich i w jakich warunkach należy stosować środki wychowawcze, poprawcze i kary zwykłe. Tak więc art. 69 § 2 k.k. stanowi, że środki wychowawcze stosuje się do tych nieletnich, o których mowa w art. 69 § 1 k.k., a więc do nieletnich, którzy popełnili czyn zabroniony pod groźbą kary przed ukończeniem lat 13, oraz do tych, którzy popełnili taki czyn po ukończeniu lat 13, a przed ukończeniem lat 17, działając bez rozeznania. Pierwszym więc zadaniem śledztwa prowadzonego przez sędziego dla nieletnich jest ustalić - oprócz faktu popełnienia czynu - wiek nieletniego i jego rozeznanie. Jeżeli wiek odpowiada warunkom art. 69 § 1 k.k., a sędzia doszedł do wniosku, że nieletni w wieku od 13 do 17 lat popełnił ten czyn bez rozeznania, to z góry wiadomo, że będzie można do niego zastosować wyłącznie środki wychowawcze przewidziane w art. 69 § 2 k.k., wówczas więc zgodnie z art. 490 k.p.k. dla rozpoznania sprawy należy wyznaczyć posiedzenie niejawne, na którym zgodnie z art. 490 i 342 § 2 p. a k.p.k. sąd wydaje postanowienie.

1. b) Jeżeli natomiast nieletni w wieku od 13 do 17 lat popełnił czyn zabroniony pod groźbą kary z rozeznaniem, to w myśl art. 70 k.k. podlega on represji w postaci środka poprawczego - umieszczenia w zakładzie poprawczym. Wówczas, co a contrario wynika z art. 490 k.p.k., wyznaczyć należy rozprawę główną. Gdyby na rozprawie okazało się, że umieszczenie w zakładzie poprawczym nieletniego, który popełnił z rozeznaniem czyn zabroniony pod groźbą kary, nie byłoby celowe z przyczyn wymienionych w art. 71 k.k., sąd mocen jest odstąpić od umieszczenia go w zakładzie poprawczym i zastosować względem niego środki wychowawcze; jeżeli dla rozpoznania sprawy takiego nieletniego sąd wyznaczył rozprawę, w takim przypadku zastosowanie środka wychowawczego nastąpić może tylko w wyroku, a nie w postanowieniu.

Gdyby sąd na podstawie posiadanych materiałów ze śledztwa lub dochodzenia (art. 477 k.p.k.) z góry przewidział możność zastosowania wobec takiego nieletniego środka wychowawczego z przyczyn określonych w art. 71 k.k. i na skutek tego - nie wyznaczając rozprawy - skierował sprawę na posiedzenie niejawne (art. 490 k.p.k.), w takim przypadku zastosowanie środka wychowawczego następuje w postanowieniu.

2.

Jeżeli środek wychowawczy zastosowano postanowieniem, a wyżej wyjaśniono, kiedy taki tryb postępowania jest właściwy, to postanowienie to może być zaskarżone w trybie zażalenia, które sąd rewizyjny rozpoznaje w trybie przewidzianym dla rozpoznania zażaleń, tj. na posiedzeniu niejawnym (art. 42 § 3, 358 k.p.k.). Ponieważ nieletni musi mieć obrońcę przed wszystkimi sądami (art. 79 § 1 lit. a) k.p.k.), sąd rewizyjny jest obowiązany umożliwić obrońcy nieletniego wzięcie udziału w posiedzeniu niejawnym. Jeżeli sąd rewizyjny dojdzie do wniosku, że zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego, to winien uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę sądowi dla nieletnich do ponownego rozpoznania w innym składzie stosując przez analogię przepis art. 388 § 1 k.p.k. dotyczący postępowania rewizyjnego. Stosowanie tego trybu przez sąd rewizyjny jest uzasadnione tym, że postanowienie sądu dla nieletnich w przedmiocie zastosowania środka wychowawczego nie różni się w istocie od wyroku, stwierdza bowiem - w odróżnieniu od innych postanowień przewidzianych w kodeksie postępowania karnego - fakt popełnienia przez nieletniego zarzuconego mu czynu i orzeka o materialno-prawnych skutkach tego faktu w odniesieniu do sprawcy.