III KK 125/14, Domaganie się określenia czasu trwania środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu zamieszkiwanego wspólnie z pokrzywdzonym w kasacji wniesionej na korzyść oskarżonego. - Wyrok Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNKW 2015/2/19

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2014 r. III KK 125/14 Domaganie się określenia czasu trwania środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu zamieszkiwanego wspólnie z pokrzywdzonym w kasacji wniesionej na korzyść oskarżonego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SN T. Artymiuk.

Sędziowie: SN W. Błuś, SA (del. do SN) K. Eichstaedt (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Generalnej: L. Nowakowski.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie L. Z., skazanego z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 14 października 2014 r. kasacji, wniesionej przez prokuratora okręgowego na korzyść od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 7 stycznia 2014 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 września 2013 r.,

uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej utrzymania w mocy orzeczenia o środku karnym nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 18 września 2013 r. Sąd Rejonowy w B. uznał L. Z. za winnego tego, że w okresie od września 2012 r. do dnia 30 marca 2013 r., w M., znęcał się psychicznie i fizycznie nad matką L. Z. (...), przy czym czynu tego dokonał przed upływem pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, to jest popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., i za to wymierzył mu karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd meriti zaliczył L. Z. okres tymczasowego aresztowania od dnia 2 kwietnia 2013 r. do dnia 18 września 2013 r., a na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł wobec ww. środki karne w postaci: a) zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną L. Z.; b) zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej L. Z.; c) nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną L. Z., położonego w M., nie określając jednocześnie czasu, na jaki orzeczono poszczególne środki karne, o których mowa powyżej.

Od wyroku Sądu Rejonowego apelację w ustawowym terminie wniósł obrońca L. Z., zarzucając mu m.in.: 1) obrazę przepisów postępowania (...), 2) błąd w ustaleniach faktycznych (...), 3) rażącą niewspółmierność orzeczonej kary (...).

W konkluzji apelacji obrońca L. Z. wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie od przypisanego mu czynu, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, albo o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze i orzeczenie kary w mniejszym wymiarze z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

W wyniku rozpoznanej apelacji Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 7 stycznia 2014 r., działając na korzyść skazanego, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie art. 43 § 1 k.k. i art. 41a § 1 k.k. okresy środków karnych w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu zbliżania się do niej określił na rok, jednocześnie uzupełniając treść zakazu zbliżania się L. Z. do pokrzywdzonej, poprzez przyjęcie, iż zakaz ten obejmuje odległość nie mniejszą niż 100 m.

Od wyroku Sądu odwoławczego kasację na korzyść skazanego L. Z., w zakresie środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną wniósł Prokurator Okręgowy w O., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu art. 440 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k., poprzez zaakceptowanie orzeczonego przez Sąd Rejonowy z obrazą przepisów prawa materialnego, to jest art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2e k.k. środka karnego w postaci nakazu opuszczenia przez L. Z. lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną, bez podania okresu obowiązywania tego środka, podczas gdy wskazane przepisy przewidują możliwość jego orzeczenia na okres od roku do 10 lat, co w ostatecznym efekcie spowodowało, że uchybienie zawarte w wyroku Sądu pierwszej instancji zostało przetransponowane do wydanego przez Sąd odwoławczy orzeczenia, czyniąc je tym samym równie wadliwym i rażąco niesprawiedliwym, jak zaskarżony apelacją wyrok Sądu Rejonowego w B.

W konkluzji autor kasacji wnosił o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w O. w części utrzymującej w mocy orzeczenie środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną, bez wskazania okresu jego obowiązywania i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Okręgowego w O. okazała się zasadna i w rezultacie skutkować musiała uchyleniem zaskarżonego wyroku w części dotyczącej utrzymania w mocy orzeczenia o środku karnym nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego przez skazanego wspólnie z pokrzywdzoną, a sprawę w tym zakresie należało przekazać Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W pierwszej kolejności kilka słów komentarza poświęcić należy kwestii dotyczącej wywiedzenia kasacji przez prokuratora będącego tą stroną, która nie wnosiła apelacji (zobacz przepis art. 520 § 2 k.p.k.). Podkreślić trzeba jednak, że w sytuacji, gdy prokurator apelacji nie wnosił, a złożył ją sam oskarżony lub jego obrońca, prokurator ma uprawnienie do wniesienia kasacji na jego korzyść, gdyż uprawnienie takie przysługuje samemu oskarżonemu, a zatem tej stronie procesu, w interesie której prokurator może działać (art. 425 § 3 zd. 2 i § 4 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 września 2001 r., wydanym w sprawie V KKN 216/01, OSNKW 2001, z. 11-12, poz. 98. Pogląd, o którym mowa, powyżej spotkał się także z aprobatą w doktrynie (W. Grzeszczyk: Glosa do wyroku SN z dnia 6 września 2001 r., V KKN 216/01, OSP 2002, Nr 3, poz. 44). Odnosząc się natomiast do kierunku zaskarżenia, podnieść należy, że domaganie się określenia czasu trwania środka karnego w minimalnej wysokości (rok), w sytuacji gdy w wyroku okres obowiązywania tego środka nie został wcale określony (co do okresów obowiązywania środków karnych zobacz art. 43 § 1 k.k., art. 42 § 4 k.k.), jest zgodne z kierunkiem zaskarżenia (na korzyść skazanego), albowiem brak określenia w wyroku czasu trwania środka karnego sprawia, iż środek ten obowiązuje bez żadnych ograniczeń czasowych.

Środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zgodnie z treścią przepisu art. 43 § 1 k.k., orzeka się w latach, od roku do lat 10. Nie ulega zatem wątpliwości, że obowiązkiem sądu było określenie czasu obowiązywania przedmiotowego nakazu, którego nie da się określić, jak trafnie dostrzegł to autor kasacji, wykorzystując możliwość, jaką daje art. 13 § 1 k.k.w. i wynikająca z art. 5 § 2 k.p.k. zasada in dubio pro reo (por. wyrok SN z dnia 14 listopada 2008 r., V KK 256/08, R-OSNKW 2008, poz. 2298).

Sąd odwoławczy, wydając orzeczenie reformatoryjne, nie określił okresu obowiązywania środka karnego w postaci nakazu opuszczenia przez skazanego lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną, czym rażąco naruszył art. 440 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k., a także przepis art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2e k.k., co w efekcie miało istotny wpływ na treść wyroku. W tym stanie rzeczy zasadny jest wniosek kasacji o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w O. w części utrzymującej w mocy orzeczenie środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego przez skazanego wspólnie z pokrzywdzoną i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania ww. sądowi w postępowaniu odwoławczym.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.