III FSK 417/21, Zawieszenie postępowania egzekucyjnego. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3180378

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2021 r. III FSK 417/21 Zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter.

Sędziowie: NSA Dominik Gajewski (spr.), WSA (del.) Paweł Dąbek.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2860/16 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 19 lipca 2016 r. nr (...) w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne

1) oddala skargę kasacyjną

2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz P.

sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 19 lipca 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu z mocy prawa, a postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego ma jedynie charakter deklaratoryjny, podczas gdy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego niezbędne jest wydanie postanowienia zgodnie z art. 56 § 3 ustawy egzekucyjnej;

- art. 168 w zw. z art. 170 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że organ egzekucyjny był związany wyrokiem pomimo przysługującego organowi podatkowemu środka odwoławczego i braku upływu terminu na jego wniesienie;

- art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1, 56 § 1 i 58 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy w dniu dokonania czynności egzekucyjnej przez organ egzekucyjny postanowienie sądu o wstrzymaniu wykonania decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nie było orzeczeniem prawomocnym, a więc nie wiązało żadnego z organów.

W skardze kasacyjnej zarzucono także na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) poprzez błąd w ustaleniach faktycznych sprawy polegający na pominięciu faktu, że orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3580/15 zostało doręczone organowi w dniu 9 marca 2016 r., a więc postanowienie to stało się prawomocne dopiero w dniu 17 marca 2016 r., natomiast dokonanie czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunku bankowego w (...) Banku S.A. nastąpiło w dniu 11 marca 2016 r., a więc przed dniem w którym organ egzekucyjny był związany prawomocnym orzeczeniem Sądu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe i lakoniczne uzasadnieniu wyroku, a w szczególności brak przedstawienia wskazań Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Warszawie co do dalszego postępowania.

Autor skargi kasacyjnej wniósł o jej uwzględnienie, uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi strony, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik strony skarżącej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania sądowego według właściwych przepisów.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Istota sporu w niniejszym postępowaniu kasacyjnym w ramach wyznaczonych zarzutami skargi kasacyjnej ogniskuje się wokół problematyki zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 56 § pkt 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej. Zgodnie zaś z § 3 tego przepisu organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, słusznie uznał sąd pierwszej instancji, że zawieszenie postępowania nastąpiło z mocy prawa, zaś wydane postanowienie o zawieszeniu postępowania ma charakter jedynie deklaratoryjny, jakkolwiek jego wydanie było obowiązkiem organu.

Jak wskazuje się w piśmiennictwie: "Zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa oznacza, że sam ustawodawca decyduje wprost o zawieszeniu, przez co takie zawieszenie nie jest czynnością organu egzekucyjnego, co w konsekwencji oznacza, że postanowienie takie miałoby charakter deklaratoryjny. Niemniej jednak jego wydanie jest nieodzowne, gdyż doręczenie postanowienia zapewnia możliwość weryfikacji przez wniesienie zażalenia i ewentualnie skargi do sądu administracyjnego" (P. Pietrasz (w:) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 56).

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3580/15 wstrzymał wykonanie decyzji ostatecznej z dnia 26 października 2015 r. będącej podstawą prawną tytułów wykonawczych w stosunku do Spółki, co stanowiło przesłankę zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Skutki zawieszenia postępowania powstały zatem z momentem wejścia do obrotu prawnego ww. postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji, a nie z chwilą jego uprawomocnienia.

Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej, zgodnie z którą, dokonanie czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunku bankowego było prawnie dopuszczalne, nastąpiło bowiem przed dniem, w którym organ egzekucyjny był związany prawomocnym orzeczeniem sądu o wstrzymaniu wykonania decyzji. Analiza treści art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie uzależnił zawieszenia postępowania egzekucyjnego od prawomocności orzeczenia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności. Istotą postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wszakże wywołanie bezpośrednich i natychmiastowych skutków w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego; na tym polega mechanizm ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym przewidzianej przez przepisy p.p.s.a. Oczywiste jest zatem, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, nawet na mocy nieprawomocnego orzeczenia, musi skutkować zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, co świadczy o koherencji obu wspomnianych instytucji procesowych unormowanych przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przyjęcie stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej czyniłoby omawiane powyżej instytucje procesowe ułomnymi; nie spełniałyby one swej zasadniczej, tj. gwarancyjnej funkcji. Z pragmatycznego punktu widzenia kluczowe jest bowiem, by skutek w postaci zawieszenia postępowania nastąpił jak najszybciej, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę ustawowe przesłanki warunkujące zastosowanie instytucji wstrzymania wykonania aktu lub czynności, jakimi są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oczekiwanie na prawomocność orzeczenia sądu mogłoby spowodować, że opisane w art. 61 § 3 p.p.s.a. zdarzenia wystąpiłyby, mimo przyznania przez sąd środka ochrony tymczasowej; do takiego kuriozalnego wniosku prowadzą argumenty podniesione przez kasatora. Podkreślić przy tym należy, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, a w konsekwencji zawieszenie postępowania egzekucyjnego, nie mają charakteru definitywnego i ewentualne uchylenie postanowienia sądu otworzyłoby drogę do kontynuowania postępowania egzekucyjnego.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut związany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Artykuł ten wskazuje, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis, określając elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia, ma charakter proceduralny. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego wyżej wymienionych warunków.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku, chociaż sformułowane jest w sposób lakoniczny, spełnia wymogi, o których stanowi ww. przepis. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia wyroku wynika w sposób czytelny, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za niezgodne z prawem. W uzasadnieniu zawarte są także wskazania co do dalszego postępowania, z których wynika, że po uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji powinna zostać uchylona dokonana czynność egzekucyjna. Organ ma jest zatem zobligowany do usunięcia wszystkich uchybień prawa, z powodu których zaskarżona do sądu decyzja została uchylona.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Sędzia NSA Dominik Gajewski Sędzia NSA Bogusław Dauter Sędzia del. WSA Paweł Dąbek

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.