Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 2018/1/5

Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 17 marca 2017 r.
III CZP 111/16
Termin przedawnienia odszkodowania za odwołany lot.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Iwona Koper.

Sędziowie SN: Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca), Agnieszka Piotrowska.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "P.R.", sp. z o.o. w W. przeciwko "P.L.L.L." S.A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 marca 2017 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 1 grudnia 2016 r.:

"1.

Czy roszczenie pasażera wynikające z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/9 przedawnia się w okresie jednego roku od dnia wykonania przewozu lub dnia, w którym przewóz miał być wykonany, zgodnie z art. 778 w związku z art. 775 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (jedn. tekst: Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.)"?

2.

W razie negatywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, czy roszczenie pasażera wynikające z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i po-2. mocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/9 wygasa w okresie dwóch lat licząc od dnia przybycia do miejsca przeznaczenia lub od dnia, w którym statek powietrzny powinien był przybyć, albo od dnia, w którym przewóz został zatrzymany, zgodnie z art. 35 ust. 1 Konwencji o ujednolicaniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, sporządzonej w Montrealu dnia 28 maja 1999 r. (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 37, poz. 235)?

3.

W razie negatywnej odpowiedzi na obydwa powyższe pytania, czy roszczenie pasażera wynikające z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/9 przedawnia się w okresie trzech lat od dnia wymagalności roszczenia zgodnie z art. 4421 § 1 k.c.?

4.

W razie negatywnej odpowiedzi na trzy powyższe pytania, czy roszczenie pasażera wynikające z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/9 przedawnia się w okresie dziesięciu lat od dnia wymagalności roszczenia zgodnie z art. 118 w związku z art. 120 § 1 k.c.?"

podjął uchwałę:

Roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. UE. L. 2004.46.1), przedawnia się w terminie rocznym na podstawie art. 778 k.c.

Uzasadnienie faktyczne

"P.R.", sp. z o.o. w W. wniosła w dniu 2 października 2015 r. o zasądzenie od "P.L.L.L." S.A. w W. kwoty 600 euro z ustawowymi odsetkami od dnia 18 września 2015 r. Wskazała, że na mocy umowy cesji z dnia 10 września 2015 r. nabyła od Michała K., pasażera "P.L.L.L." S.A., wierzytelność z tytułu roszczenia o odszkodowanie za opóźnienie lotu numer (...) zrealizowanego przez pozwaną w dniach 16 i 17 marca 2014 r., na trasie z Warszawy do Pekinu, dokąd pasażer dotarł z ponad czterogodzinnym opóźnieniem w stosunku do zaplanowanego czasu przylotu. W związku z tym powódka domagała się odszkodowania na podstawie art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. UE. L. 2004.46.1 - dalej: "rozporządzenie nr 261/2004").

Referendarz w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie w nakazie zapłaty z dnia 22 października 2015 r. wydanym w postępowaniu upominawczym orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. Pozwana w sprzeciwie podniosła zarzut przedawnienia, odwołując się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 listopada 2012 r., C-139/11, J.C. Moré przeciwko Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV., zgodnie z którym termin do wytoczenia powództwa o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 jest ustalany na podstawie przepisów każdego państwa członkowskiego dotyczących przedawnienia roszczeń, w związku z czym ma zastosowanie art. 778 k.c., przewidujący dla roszczeń z umowy przewozu jednoroczny termin przedawnienia. Powódka w odpowiedzi na sprzeciw podtrzy-mała powództwo, podnosząc, że termin przedawnienia wynosi dziesięć lat (art. 118 k.c.).

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lutego 2016 r. uwzględnił powództwo, uznając, że ma zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia. Przyjął, że według wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 listopada 2012 r., C-139/11, nie ma zastosowania dwuletni termin przewidziany w art. 35 Konwencji o ujednolicaniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, sporządzonej w Montrealu dnia 28 maja 1999 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 37, poz. 235 - dalej: "Konwencja montrealska"). Podkreślił, że zgodnie z art. 775 k.c. nie ma też zastosowania art. 778 k.c. przewidujący roczny termin przedawnienia. (...)

Sąd Okręgowy w Warszawie przy rozpoznawaniu apelacji pozwanej powziął wątpliwość wyrażoną w zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I), skoro strony nie dokonały w umowie wyboru prawa, a podróżny miał miejsce zwykłego pobytu w Polsce i również w Polsce było miejsce wylotu, prawem właściwym jest prawo polskie, które w myśl art. 12 ust. 1 pkt d rozporządzenia nr 593/2008 ma zastosowanie również do przedawnienia roszczeń wynikających z umowy. (...)

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zakres przedmiotowy rozporządzenia nr 261/2004 obejmuje obowiązki przewoźnika lotniczego wobec pasażerów w wypadku odmowy przyjęcia na pokład, odwołania lotu, opóźnienia lotu i umieszczenia pasażera w innej klasie niż ta, na którą został wykupiony bilet (art. 4-6 i 10). W szczególności w wypadku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli (art. 4 ust. 3) oraz odwołania lotu (art. 5 ust. 1 lit. c) przewoźnik lotniczy ma obowiązek wypłacenia pasażerowi odszkodowania zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 261/2004. Obowiązek ten, według orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, obejmuje również opóźnienie lotu. Zgodnie z wyrokami z dnia 19 lis-topada 2009 r., C-402/07 i C-432/07, C. Sturgeon i inni przeciwko Condor Flugdienst GmbH, i z dnia 23 października 2012 r., C-581/10 i C-629/10, E. Nelson i inni przeciwko Deutsche Lufthansa AG, pasażerowie opóźnionych lotów powinni być traktowani jak pasażerowie lotów, które zostały odwołane, jeżeli przybycie do miejsca docelowego lotu nastąpiło co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika godzinie przylotu.

W art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 uregulowano wysokość odszkodowania, która została określona w sposób ryczałtowy (250, 400 albo 600 euro), uzależniony przede wszystkim od kryterium długości lotu. Odpowiedzialność przewoźnika nie zależy od wykazania przez pasażera poniesienia szkody ani od winy lub bezprawności przewoźnika. Obowiązek wypłacenia odszkodowania nie występuje, jeżeli przewoźnik z wyprzedzeniem poinformował pasażera o odwołaniu lotu, a gdy taka informacja została przekazana po przekroczeniu określonego terminu, w celu zwolnienia się z odpowiedzialności przewoźnik powinien ponadto zaoferować pasażerowi określoną zmianę planu podróży. Przesłanką zwalniającą z obowiązku wypłaty odszkodowania w wypadku odwołania lotu jest również okoliczność, że było to następstwem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków (art. 5 ust. 3). W związku z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej okoliczność ta ma zastosowanie również w wypadku opóźnienia lotu, a ciężar udowodnienia przesłanki zwalniającej z odpowiedzialności spoczywa na przewoźniku (art. 5 ust. 3 i 4).

Możność żądania odszkodowania przez pasażera nie jest uzależniona od zawarcia przez niego umowy z przewoźnikiem. Zgodnie z art. 3 ust. 5, rozporządzenie nr 261/2004 ma zastosowanie do każdego obsługującego przewoźnika lotniczego, który świadczy usługi transportowe na rzecz pasażerów spełniających wymagania przewidziane w rozporządzeniu. Według tego przepisu, jeżeli obsługujący przewoźnik, nie będąc związany umową z pasażerem, wykonuje zobowiązania wynikające z rozporządzenia, uważa się, że robi to w imieniu osoby związanej umową z pasażerem. "Obsługującym przewoźnikiem" jest, zgodnie z art. 2 lit. b, przewoźnik wykonujący lub zamierzający wykonać lot zgodnie z umową zawartą z pasażerem albo działający w imieniu innej osoby, prawnej lub fizycznej, związanej umową z pasażerem.

W motywach rozporządzenia nr 261/2004 wskazano, że działanie Wspólnoty w dziedzinie transportu lotniczego powinno mieć na celu m.in. zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów, a odmowa przyjęcia na pokład i odwołanie lub duże opóźnienie lotów powodują dla pasażerów poważne problemy i niedogodności. Podkreślono, że w związku z tym istnieje konieczność podniesienia standardów ochrony przez wzmocnienie praw pasażerów.

Odpowiedzialność odszkodowawcza przewoźnika została uregulowana również w wiążącej Polskę Konwencji montrealskiej. Zgodnie z art. 1 Konwencji, ma ona zastosowanie do każdego przewozu międzynarodowego osób, bagażu lub towarów wykonywanego statkiem powietrznym za wynagrodzeniem, a także do przewozu bezpłatnego, wykonywanego statkiem powietrznym przez przedsiębiorstwo transportu lotniczego. Pojęcie przewozu międzynarodowego zostało zdefiniowane w art. 1 ust. 2 Konwencji, a według art. 35 ust. 1 prawo dochodzenia odszkodowania wygasa, jeżeli powództwo nie zostało wniesione w okresie dwóch lat, licząc od dnia przybycia do miejsca przeznaczenia, lub od dnia, w którym statek powietrzny powinien był przybyć, albo od dnia, w którym przewóz został zatrzymany. Stosownie do art. 35 ust. 2, sposób liczenia tego okresu określa się zgodnie z prawem sądu, do którego wniesiono sprawę. Na podstawie Konwencji montrealskiej przewoźnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą w razie śmierci albo uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pasażera, szkodę wynikłą w razie zniszczenia, zaginięcia lub uszkodzenia bagażu zarejestrowanego, szkodę wynikłą w razie zniszczenia, zaginięcia lub uszkodzenia towaru oraz szkodę spowodowaną opóźnieniem w przewozie pasażerów, bagażu lub towarów (art. 17-19).

W związku ze szkodą spowodowaną opóźnieniem w przewozie należy rozważyć relację zakresu przedmiotowego zastosowania Konwencji montrealskiej i rozporządzenia. W razie przyjęcia, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewoźnika lotniczego na podstawie rozporządzenia jest zbieżna z zakresem zastosowania art. 19 Konwencji zasadne jest przyjęcie dla roszczeń przewidzianych w rozporządzeniu dwuletniego terminu wygaśnięcia roszczeń określonego w art. 35 Konwencji. Za takim rozwiązaniem może przemawiać art. 12 ust. 1 rozporządzenia, w którym przesądzono możliwość żądania dalszego odszkodowania, poza zakresem regulacji rozporządzenia, oraz przyjęto, że kwoty określone w art. 7 mogą być potrącone z dalszego odszkodowania. W polskiej doktrynie jest wypowiadany pogląd, że rozporządzenie stanowi wobec Konwencji regulację szczególną, w której na przewoźnika lotniczego nałożono dalej idące obowiązki niż wynikające z tej Konwencji. Oznacza to, że zakres przedmiotowy rozporządzenia nr 261/2004 mieści się w zakresie przedmiotowym Konwencji montrealskiej.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajęto jednak przeciwne stanowisko. W wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r., C-344/04, International Air Transport Association and European Low Fares Airline Association i inni przeciwko Department for Transport, Trybunał wyróżnił dwa rodzaje szkód: szkody niemal identyczne dla wszystkich pasażerów i przez to mogące być naprawione przez zapewnienie ujednoliconej i natychmiastowej pomocy lub opieki oraz szkody związane z powodem odbywanej podróży, których naprawienie wymaga zindywidualizowanej oceny i może stanowić wyłącznie przedmiot zindywidualizowanego świadczenia odszkodowawczego a posteriori. Przyjął też, że art. 19 Konwencji dotyczy wyłącznie naprawienia szkód indywidualnych, co doprowadziło do wniosku o rozłączności zakresu przedmiotowego regulacji Konwencji i rozporządzenia.

W późniejszym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pogląd o odmiennym zakresie przedmiotowym obu rozważanych aktów prawnych rozszerzono również na odpowiedzialność odszkodowawczą przewoźnika. W wyroku z dnia 22 grudnia 2008 r., C-549/07, F. Wallentin-Hermann przeciwko Alitalia - Linee Aeree Italiane SpA, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, rozważając kwestię odszkodowania za opóźniony lot, stwierdził, że w art. 5 rozporządzenia nr 261/2004 przewidziano ujednolicone i natychmiastowe środki służące naprawieniu szkody, które są niezależne od środków określonych w Konwencji montrealskiej i uzupełniają jej uregulowania.

Pogląd, że prawo do zryczałtowanego i ujednoliconego odszkodowania na podstawie rozporządzenia jest niezależne od naprawienia szkody na podstawie Konwencji montrealskiej, został konsekwentnie przyjęty w dalszym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyroki z dnia 9 lipca 2009 r., C-204/08, P. Rehder przeciwko Air Baltic Corporation, z dnia 13 października 2011 r., C-83/10, A. Sousa Rodríguez i inni przeciwko Air France SA, z dnia 31 stycznia 2013 r., C-12/11, D. McDonagh przeciwko Ryanair Ltd., i z dnia 10 marca 2016 r., C-94/14, Flight Refund Ltd przeciwko Deutsche Lufthansa AG).

W wyroku z dnia 23 października 2012 r., C-581/10 i C-629, Trybunał stwierdził, że wypłacenie przewidzianego w rozporządzeniu odszkodowania ma zadośćuczynić stracie czasu, co należy odróżnić od spowodowanej opóźnieniem szkody (art. 19 Konwencji montrealskiej), która jest zindywidualizowana w zależności od różnego uszczerbku doznanego przez poszczególnych pasażerów. Tym samym obowiązek wypłacenia odszkodowania na podstawie rozporządzenia nie wchodzi w zakres zastosowania Konwencji montrealskiej i ma wobec niej charakter uzupełniający.

Ze względu na jednoznaczne stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej należy podzielić pogląd o odmiennym zakresie przedmiotowym roszczeń odszkodowawczych uregulowanych w Konwencji montrealskiej i w rozporządzeniu nr 261/2004. Zgodnie z wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r., C-139/11, termin do wytoczenia powództwa o odszkodowanie, o którym mowa w art. 5 i 7 rozporządzenia nr 261/2004, powinien być ustalany według przepisów każdego państwa członkowskiego regulujących przedawnienie roszczeń. Kwestia przedawnienia została zaliczona przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej do zasad proceduralnych, dotyczących wytaczania powództw przed sądami, których regulacja pozostaje w kompetencji państw członkowskich, z zastrzeżeniem obowiązku przestrzegania zasad równoważności i skuteczności.

Określony w art. 35 Konwencji montrealskiej termin wygaśnięcia prawa dochodzenia odszkodowania nie ma zatem zastosowania do roszczeń przewidzianych w rozporządzeniu nr 261/2004. Należy natomiast rozważyć, czy obowiązek stosowania tego terminu nie wynika z odesłania do Konwencji montrealskiej, przewidzianego w ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (jedn. tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 605 ze zm. - dalej: "Pr.lotn.").

Zgodnie z art. 208 Pr.lotn., przewoźnik lotniczy odpowiada za szkody w przewozie pasażerów, bagażu i towarów na zasadach określonych w umowach międzynarodowych, ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską, stosownie do zakresu ich stosowania. Postanowienia tych umów stosuje się również do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie międzynarodowym niepodlegającym tym umowom, a rozpoczynającym się lub kończącym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub z wykonywaniem lądowania handlowego na tym terytorium oraz w przewozie lotniczym krajowym. W razie przyjęcia różnych umów międzynarodowych oraz zmian i uzupełnień do nich w przewozie tym stosuje się jedynie postanowienia umowy ostatnio ratyfikowanej. Ustawodawca rozszerzył zatem zakres zastosowania Konwencji międzynarodowych, w tym przepisów Konwencji montrealskiej, regulujących termin wygaśnięcia roszczeń o odszkodowanie. Termin ten powinien być stosowany w razie uznania, że roszczenia odszkodowawcze, przewidziane w rozporządzeniu nr 261/2004, mieszczą się w zakresie zamieszczonego w art. 208 ust. 2 Pr.lotn. sformułowania "odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody".

Celem art. 208 ust. 2 Pr.lotn. nie było rozszerzenie przedmiotowego zakresu zastosowania umów międzynarodowych. Na podstawie tego przepisu Konwencja montrealska jest stosowana również do przewozów lotniczych, które nie są przewozami międzynarodowymi w rozumieniu art. 1, lecz wyłącznie w zakresie odpowiedzialności za wymienione w Konwencji szkody. Przyjęcie poglądu przeciwnego mogłoby prowadzić do objęcia regulacją konwencyjną również odpowiedzialności, która nie została w niej unormowana. Stanowisko o braku rozszerzenia zakresu przedmiotowego zastosowania Konwencji na podstawie art. 208 ust. 2 Pr.lotn., w związku z przedstawionym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, prowadzi do wniosku, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana w rozporządzeniu nr 261/2004 nie podlega normom konwencyjnym, zarówno stosowanym bezpośrednio, jak i na podstawie odesłania przewidzianego w Prawie lotniczym.

W rozporządzeniu nr 261/2004 nie rozstrzygnięto charakteru prawnego odpowiedzialności przewoźnika lotniczego, w szczególności nie wskazano, czy wynika ona z umowy, czy z zobowiązania pozaumownego. Zagadnienie to było rozważane w orzecznictwie Sądu Najwyższego; w uchwale z dnia 7 lutego 2014 r., III CZP 113/13 (OSNC 2014, nr 11, poz. 114) wskazano, że nie budzi wątpliwości, iż odszkodowanie przysługujące na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 stanowi cywilnoprawną kompensację szkód materialnych i niematerialnych, związanych z nienależytym wykonaniem przez przewoźnika zobowiązania wynikającego z zawartej umowy przewozu. Z kolei w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2014 r., III CZP 44/14 (nie publ.) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na regulacje rozporządzenia, według których prawo do odszkodowania nie zależy od zawarcia przez pasażera umowy z danym przewoźnikiem lotniczym i związku z tym stwierdził, że przyjęty reżim odpowiedzialności cywilnej przewoźnika lotniczego wychodzi poza ramy odpowiedzialności kontraktowej, a w szczególności poza ramy umowy przewozu.

Umowny charakter odpowiedzialności przewoźnika na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 został wyraźnie przyjęty w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 9 lipca 2009 r., C-204/08, Trybunał jako podstawę jurysdykcji krajowej w sprawach o odszkodowanie na podstawie rozporządzenia 261/2004 przyjął art. 5 pkt 1 lit. b tiret drugi rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych dotyczący postępowań, których przedmiotem jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy (obecnie nieobowiązującego). Z kolei w wyroku z dnia 23 października 2012 r., C-581/10 i C-629, wspomniano o zasądzeniu od przewoźnika odszkodowania z tytułu szkody poniesionej przez pasażerów w związku z niewykonaniem umowy przewozu lotniczego.

Podzielając pogląd o umownym charakterze roszczeń uregulowanych w rozporządzeniu nr 261/2004, należy w konsekwencji wykluczyć tezę o ich ewentualnym przedawnieniu na podstawie art. 4421 k.c. W tej sytuacji wymaga rozważenia, czy roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 przedawnia się w terminie dziesięcioletnim (art. 118 k.c.), czy w terminie rocznym na podstawie art. 778 k.c.

W art. 118 k.c. zostały określone ogólne terminy przedawnienia roszczeń; jest to termin dziesięcioletni, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - termin trzyletni. Mają one zastosowanie, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy takim przepisem jest art. 778 k.c., zgodnie z którym roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku od dnia wykonania przewozu, a gdy przewóz nie został wykonany - od dnia kiedy miał być wykonany. Przyjęcie tego terminu przedawnienia jest zasadne w razie uznania, że do odpowiedzialności przewidzianej w rozporządzeniu nr 261/2004 stosuje się przepisy tytułu XXV kodeksu cywilnego, w których uregulowano umowę przewozu. Według art. 775 k.c., mają one zastosowanie do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu tylko o tyle, o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. Wykładnia językowa nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy zastosowanie regulacji zamieszczonych w tytule XXV następuje wyłącznie wtedy, gdy dany rodzaj transportu nie został uregulowany odrębnym aktem prawnym, czy również wtedy, gdy został uregulowany odrębnie, ale ta regulacja jest niepełna, gdyż np. nie zawiera unormowań dotyczących terminu przedawnienia roszczeń.

Pogląd o stosowaniu przepisów tytułu XXV kodeksu cywilnego tylko wtedy, gdy nie ma odrębnego aktu prawnego regulującego dany rodzaj przewozu, był wypowiadany w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 maja 2003 r., I ACa 1427/02, "Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach" 2003, nr 3, poz. 11) i został podzielony przez część doktryny. Przemawiają za nim argumenty odwołujące się do konieczności zapewnienia spójności regulacji umowy przewozu w ramach danej dziedziny transportu. Można twierdzić, że całościowe unormowanie przewozu określonego rodzaju w danym akcie prawnym ma z założenia stanowić regulację spójną i wyczerpującą. Dopuszczalność jej uzupełniania poszczególnymi przepisami tytułu XXV może prowadzić do powstania wątpliwości, czy pominięcie danego zagadnienia jest zamierzone przez ustawodawcę, czy też istnieje luka, którą należy uzupełnić przepisami kodeksu cywilnego.

Przyjęcie przedstawionego poglądu mogłoby jednak prowadzić do pozbawienia przepisów tytułu XXV kodeksu cywilnego jakiegokolwiek znaczenia w razie całkowitego unormowania umów przewozu w odrębnych aktach prawnych, z wyjątkiem przewozu konnego, do którego - z powodu braku odrębnej regulacji - stosuje się art. 774-793 k.c.. Niektóre spośród przepisów tytułu XXV powinny jednak mieć zastosowanie w wypadku innych rodzajów transportu. Konsekwentnie należy zatem uznać, że art. 778 k.c. ma zastosowanie, gdy odrębne przepisy nie zawierają regulacji dotyczącej przedawnienia roszczeń z umowy przewozu osób, a więc m.in. roszczeń przewidzianych w rozporządzeniu nr 261/2004. Pogląd dopuszczający stosowanie przepisów tytułu XXV również wtedy, gdy dany rodzaj transportu został uregulowany odrębnym aktem prawnym, ale regulacja ta nie obejmuje kwestii unormowanej w kodeksie cywilnym, został wypowiedziany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1985 r., II CR 426/85 (OSNCP 1986, nr 11, poz. 182) i podzielony przez część doktryny.

W art. 778 k.c. został przyjęty krótki, roczny termin. Takie terminy przedawnienia roszczeń są charakterystyczne dla prawa przewozowego. Powstaje jednak pytanie, czy taki termin jest odpowiedni w odniesieniu do odpowiedzialności przewidzianej w rozporządzeniu nr 261/2004. Odpowiedzialność ta istotnie różni się od odpowiedzialności odszkodowawczej uregulowanej w kodeksie cywilnym; jej przesłanką nie jest szkoda, a wysokość odszkodowania została ściśle określona, w zależności od długości lotu. Pasażer został zatem zwolniony z obowiązku dowodzenia zarówno przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, jak i wysokości odszkodowania. Z natury rzeczy powinien więc dochodzić roszczenia o wypłatę odszkodowania przewidzianego w rozporządzeniu nr 261/2004 niezwłocznie po zakończeniu opóźnionego lotu. W tej sytuacji roczny termin przedawnienia roszczenia przewidziany w art. 778 k.c. należy uznać za wystarczający.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w uchwale.